“Khẩu lệnh” bám biển

18/05/2020 15:13

Tại sao có những làng chài sinh ra lớp lớp thanh niên giỏi nghề biển, cả đời đối mặt với sóng gió hiểm nguy, chấp nhận những chuyến biển lênh đênh vài tháng trời và khi bãi Tư Chính nổi sóng, họ vẫn sẵn sàng đi về phía ấy? Nhưng tại sao cũng có những địa phương có cửa biển rộng mênh mông, lại chỉ tồn tại những con thuyền “bé tẻo teo” và ngư dân ngại đi biển xa…?

Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, thanh thiếu niên ở làng chài Bình Chánh đã được nghe lời hò bám biển. Ảnh: Văn Chương

Eo biển ngàn năm

Cửa biển Sa Cần ở tỉnh Quảng Ngãi nằm nép ngay trên đường cua của mũi Dung Quất nhô ra biển khá xa. Năm 2005, ngành khảo cổ đã khai quật các cổ vật của người tiền sử Sa Huỳnh có niên đại cách đây 2.400 năm. Làng biển này đã có từ ngàn năm trước. Dấu chân của lớp người sau chồng lên người trước. Từ biển vào làng chài, đi theo dọc con sông Trà Bồng để tiến sâu vào nội địa. Những người dân chài sống ở cửa biển nhỏ hẹp này đã thành công ở việc không bao giờ “an phận” với những chiếc thuyền dài 15m và đánh bắt theo kiểu sáng sớm mở biển, chiều thì vào bờ. Theo thời gian, đội tàu cá của ngư dân ở cửa biển Sa Cần liên tục được phát triển và nổi tiếng nhất là có gần 100 chiếc tàu làm nghề câu mực của xã Bình Chánh. Nhiều tàu cá tại cửa biển đã có kích thước từ 17 đến hơn 25m.

Ông Tuấn, một lão ngư dân đứng nhìn ra cửa biển Sa Cần cho biết, trong quá khứ, Bình Chánh gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển nghề biển, người dân nơi khác gọi Bình Chánh là làng Cù Lao. Nhưng nghĩ lại thì cũng vì khó khăn nên bà con càng cố gắng và cho tới bây giờ, khó khăn, gian khổ cũng đã đi qua. Những làng chài Bình Đông, Bình Thạnh nằm ở 2 bên bờ sông thì có những đội tàu lớn chuyên làm nghề lưới rút, nhưng quy mô đứng sau làng chài Bình Chánh. Trai tráng ở làng Bình Chánh vẫn được xem như những ngư dân dày dạn nhất ở cửa biển Sa Cần. Dày dạn vì họ chấp nhận chuyến biển kéo dài từ 2,5 đến 3 tháng ở khu vực Trường Sa, bãi Tư Chính. Những ngày tháng lênh đênh biển cả, con tàu chở ngư dân cập vào từng đảo để thăm anh em bộ đội.

Hiện nay, cơ sở hậu cần nghề cá ở đảo Đá Tây đã trở thành một trạm tiếp nhiên liệu, đỡ bớt đi gánh nặng cho bà con. Bên cạnh đó là sự ra đời của máy lọc nước biển thành nước ngọt đặt trên tàu đã giúp giảm nỗi lo về nước ngọt, vốn từng là bài toán vắt óc của các thuyền trưởng.

Đừng ngã tay chèo

Điều gì đã ăn sâu trong tâm trí những thế hệ ngư dân nối tiếp ở cửa biển Sa Cần, làm cho tinh thần bám biển không bao giờ nguội? Không đơn thuần là vì kinh tế. Đến làng chài Bình Chánh vào dịp Lễ giỗ thần Nam Hải và ra quân nghề cá đầu năm, tôi chợt lặng đi khi nghe ông Lê Văn Đồng cất lời hò giữa hàng ngàn bà con dân chài: “Anh em ơi, đừng thấy sóng cả mà ngã tay chèo...!”. Tiếng hò của ông Đồng được đông đảo ngư dân đồng thanh đáp lại. Những cậu học sinh khoác áo, đội nón sơn, lưng đeo gươm... mô phỏng giống những người lính chèo tham gia vào đội hình của buổi lễ cũng đồng thanh hò điệu chèo thuyền. Từ thuở ấu thơ, những thanh thiếu niên trong làng chài đã thấm vào lòng điệu hò bám biển Hoàng Sa, Trường Sa.

Ông Đồng được xem như nghệ nhân của làng chài. Thời còn trẻ, ông theo tàu xuôi ngược ở bãi Tư Chính, hàng đêm ném lưỡi câu xuống nước, mắt nhìn xa xăm ra mặt biển đen ngòm, chờ dây câu rung lên là kéo mực. Tàu mẹ chở 30 chiếc thúng ra biển, mỗi đêm lại thả thúng cho ngư dân chèo chống đi câu cho đến lúc trời sáng bạch thì tàu mẹ gom đàn thúng trở về. Những đêm dài vô tận, có lúc trên thúng, có khi trên tàu, ông Đồng đã lắng đọng sâu trong lòng mình cuộc sống dọc ngang trên biển. Khi tạm biệt nghề biển, ông Đồng đã sáng tác ra các bài hò, vè để thỉnh thoảng lại ngân lên, thúc giục trai tráng đừng quay lưng và đừng sợ hãi những chuyến đi xa.

Ở thôn Hải Ninh, cách nhà ông Đồng một đoạn, ngay cạnh cửa biển Sa Cần cũng có một nghệ nhân thường cất lời hò thúc giục ngư dân bám biển, đó là ông Vũ Huy Bình. Ông Bình từng làm cán bộ ngành văn hóa ở địa phương, sau đó chuyển lên Tây Nguyên, rồi lại quay về quê và những năm cuối đời, ông chuyên tâm đi sưu tầm, lưu giữ những bài hò, vè đã thất lạc. Điệu hò của ông Bình kể về phép xử thế của người đời, cuộc sống của làng chài, chuyện ra khơi bám biển. Nhưng tiếng hò kêu gọi những kình ngư vượt sóng thì không thể khẩu khí và mạnh mẽ như lời hò của nghệ nhân Lê Văn Đồng. Tuy nhiên, những lời hò của ông cũng luôn nhắc nhở ngư dân nhớ đến thời cha ông mở cõi, lập ra làng chài, nhớ lại cuộc sống đầy khó khăn vào thời thuyền còn nhỏ bé, ra biển đánh lưới phải nhìn mây, nhìn nước, nhìn cá để sẵn sàng giật buồm đi nhanh vào bờ, kẻo gió lốc ập đến, thuyền bè trôi dạt.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Sâm, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Trung Quốc từng cho rằng, tôi thích cụm từ “văn hóa bám biển”. Văn hóa bám biển của một làng chài đã thúc giục ngư dân ở vùng đó cùng nhau lên đường, ra vùng biển xa để vừa đánh bắt, vừa khẳng định chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Vậy thì văn hóa bám biển, dòng chảy ngầm ở các làng chài đã được thấm vào ca từ trong các bài hò, vè. Những lão ngư kỳ cựu một thời xuôi ngược biển khơi, bao lần gặp rủi may, khi lui về bờ lại nắm giữ nhiệm vụ như những thủ lĩnh tinh thần. Họ là những kình ngư chấp nhận những rủi ro trên biển để xác lập những chuyến đi hầu khắp Hoàng Sa, Trường Sa. Cứ đến dịp cả làng chài trở về đông đủ, những lão ngư kỳ cựu này lại ôn chuyện năm tháng gian nan trên biển, rồi cất lời ca để lớp lớp thanh niên sau thấm vào lòng tình yêu biển cả dạt dào, khi bãi Tư Chính nổi sóng thì họ lại cho tàu sẵn sàng hướng về nơi đó mà vươn khơi, không ngã tay chèo./.

Nguồn: bienphong.com.vn
Cùng chuyên mục
Lễ cầu mưa của người H’rê
Lễ cầu mưa của người H’rê

Dân tộc H'rê có khoảng 11 vạn người sinh sống ở miền núi phía Tây 2 tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định.

Con đường bản đồ gốm sứ
Con đường bản đồ gốm sứ

Về với cù lao Rùa vào những ngày tháng 5 rực lửa, chúng tôi còn được chiêm ngưỡng cung đường bản đồ rất độc đáo....

5 tàu chiến thay đổi lịch sử hải quân
5 tàu chiến thay đổi lịch sử hải quân

Tạp chí The National Interest đã liệt kê 5 tàu chiến có khả năng thay đổi lịch sử hải quân.

Đại dương nào lớn nhất thế giới
Đại dương nào lớn nhất thế giới

Thái Bình Dương là dại dương lớn nhất trong số 5 đại dương trên thế giới...

Lễ cúng ngõ của người M’nông
Lễ cúng ngõ của người M’nông

Lễ cúng ngõ (Ver Bri) của dân tộc M’nông là nghi lễ liên quan đến các hiện tượng của thiên nhiên như mưa, gió, sấm...

Tín ngưỡng sản xuất của người Dao vùng Tây Bắc
Tín ngưỡng sản xuất của người Dao vùng Tây Bắc

Người Dao vùng Tây Bắc – Bắc Trường Sơn có biệt tài về sản xuất và thâm canh cây trồng trên đất dốc. Bà con...

Đảo Trường Sa Đông: Vững vàng giữa muôn trùng khơi
Đảo Trường Sa Đông: Vững vàng giữa muôn trùng khơi

Không phải ai cũng may mắn được đến với Trường Sa. Ở các điểm đảo lớn nhỏ thuộc quần đảo Trường Sa, cán bộ chiến...

Những hòn đảo đẹp nhất thế giới
Những hòn đảo đẹp nhất thế giới

Nếu bạn mệt mỏi và căng thẳng với cuộc sống thường nhật, hãy cùng ghé thăm những hòn đảo tuyệt đẹp trên thế giới.

Chùa Vinh Phúc – Cột mốc tâm linh giữa Biển Đông
Chùa Vinh Phúc – Cột mốc tâm linh giữa Biển Đông

Tiếng chuông chùa ngân lên giữa biển trời mênh mông từ ngôi chùa Vinh Phúc trên đảo Phan Vinh A như tiếp thêm sức mạnh...

Biên giới “nhộn nhịp nhất thế giới” trở nên yên ắng vì Covid-19: Ảnh hưởng kinh tế và nhân đạo
Biên giới “nhộn nhịp nhất thế giới” trở nên yên ắng vì Covid-19: Ảnh hưởng kinh tế và nhân đạo

Biên giới đất liền bận rộn nhất thế giới trở nên im ắng vì những hạn chế đi lại để ngăn chặn sự lây lan...

Vùi sâu dưới đáy đại dương là… bảo vật quốc gia
Vùi sâu dưới đáy đại dương là… bảo vật quốc gia

Ở Việt Nam hiện nay, vẫn còn nhiều Bảo vật quốc gia bị vùi sâu dưới đáy Biển Đông.

Lễ buộc chỉ cổ tay - nét văn hóa độc đáo của người Lào
Lễ buộc chỉ cổ tay - nét văn hóa độc đáo của người Lào

Trong chương trình giao lưu văn hóa giữa tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Attapeu (CHDCND Lào) vào đầu năm 2020, Sở Thông tin, Văn hóa...

Bồi hồi nơi con sông Đà chảy vào đất Việt
Bồi hồi nơi con sông Đà chảy vào đất Việt

Sông Đà chọn cho mình một con đường khó khăn giữa vực sâu, núi cao để chảy vào lòng đất Việt (Ka Long, Mường Tè,...

Người xây mô hình cột mốc Trường Sa giữa lòng phố biển
Người xây mô hình cột mốc Trường Sa giữa lòng phố biển

Mô hình cột mốc đảo Trường Sa Đông (thuộc Quần đảo Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa) được cựu chiến binh Trần Văn Xuất xây dựng...

Nghĩa tình nơi biên giới
Nghĩa tình nơi biên giới

Với phương châm 4 cùng: “Cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc”, những cán bộ, chiến sĩ biên phòng trên khắp...

Tin đọc nhiều
Khắc phục 'thẻ vàng' IUU: Kiểm soát chặt hoạt động tàu cá
Hỗ trợ thiết bị phòng dịch cho An ninh Bôlykhămxay và Khăm Muộn
Thủ tướng gửi Thư chúc mừng đồng bào Khmer nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây
Tăng cường kiểm soát xuất-nhập khẩu tại biên giới Việt-Trung
Xây dựng biên giới biển và cửa khẩu cảng ngày càng vững mạnh
Vùng nước biên giới Việt Nam-Trung Quốc là gì? Các công việc được làm và không được làm?
Cơ chế hợp tác của các tỉnh có chung đường biên giới giữa Việt Nam và Lào trong việc thực hiện Hiệp định về Quy chế quản lý biên giới và cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam - Lào  được quy định như thế nào?
Khánh Hòa công bố chương trình kích cầu du lịch
Động viên cán bộ, chiến sỹ làm nhiệm vụ ở các điểm chốt kiểm dịch biên giới
 Ý nghĩa lớn từ dự án phát triển rừng ngập mặn ở Quảng Ninh
Đại dương nào lớn nhất thế giới
Thông tin liên quan Biển Đông từ 18-25/5/2020
Hơn 1.800 xe hàng hóa đã được thông quan qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc
Lễ cầu mưa của người H’rê
Kiểm soát chặt chẽ các biện pháp phòng chống dịch trên địa bàn khu vực biên giới biển, đảo, cửa khẩu Cảng thành phố Hải Phòng
Phát động cuộc thi ảnh nghệ thuật “Tự hào một dải biên cương”
Kiểm tra liên hợp biên giới Việt Nam – Trung Quốc là gì? Văn kiện kiểm tra liên hợp có giá trị pháp lý như thế nào?
Cà Mau mở tuyến du lịch biển đảo
Thông tin liên quan Biển Đông từ 30/4-10/5/2020
Hai tỉnh biên giới Việt Nam-Lào trao đổi kinh nghiệm phòng, chống dịch Covid-19
Mở các cửa khẩu phụ dọc biên giới Việt - Lào để giao thương hàng hóa
Phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch tỉnh Kon Tum
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự Quốc tang Đại tướng Sisavath Keobounphanh
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tham dự Khoá 73 Đại hội đồng Tổ chức Y tế thế giới
Sách “Trang chấp trên Biển Đông – Quá khứ, hiện tại, và tương lai”
Cảng Container Quốc tế Tân cảng Hải Phòng đón tuyến dịch vụ mới xuyên Thái Bình Dương
Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2020
Những người nào được sử dụng giấy thông hành xuất nhập cảnh vùng biên giới để qua lại biên giới?
Nỗ lực giữ vững chủ quyền, an ninh trên biển
Sách “Phán quyết Biển Đông: Hướng tới một trật tự luật pháp quốc tế ở các đại dương”