“Khẩu lệnh” bám biển

18/05/2020 15:13

Tại sao có những làng chài sinh ra lớp lớp thanh niên giỏi nghề biển, cả đời đối mặt với sóng gió hiểm nguy, chấp nhận những chuyến biển lênh đênh vài tháng trời và khi bãi Tư Chính nổi sóng, họ vẫn sẵn sàng đi về phía ấy? Nhưng tại sao cũng có những địa phương có cửa biển rộng mênh mông, lại chỉ tồn tại những con thuyền “bé tẻo teo” và ngư dân ngại đi biển xa…?

Từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, thanh thiếu niên ở làng chài Bình Chánh đã được nghe lời hò bám biển. Ảnh: Văn Chương

Eo biển ngàn năm

Cửa biển Sa Cần ở tỉnh Quảng Ngãi nằm nép ngay trên đường cua của mũi Dung Quất nhô ra biển khá xa. Năm 2005, ngành khảo cổ đã khai quật các cổ vật của người tiền sử Sa Huỳnh có niên đại cách đây 2.400 năm. Làng biển này đã có từ ngàn năm trước. Dấu chân của lớp người sau chồng lên người trước. Từ biển vào làng chài, đi theo dọc con sông Trà Bồng để tiến sâu vào nội địa. Những người dân chài sống ở cửa biển nhỏ hẹp này đã thành công ở việc không bao giờ “an phận” với những chiếc thuyền dài 15m và đánh bắt theo kiểu sáng sớm mở biển, chiều thì vào bờ. Theo thời gian, đội tàu cá của ngư dân ở cửa biển Sa Cần liên tục được phát triển và nổi tiếng nhất là có gần 100 chiếc tàu làm nghề câu mực của xã Bình Chánh. Nhiều tàu cá tại cửa biển đã có kích thước từ 17 đến hơn 25m.

Ông Tuấn, một lão ngư dân đứng nhìn ra cửa biển Sa Cần cho biết, trong quá khứ, Bình Chánh gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển nghề biển, người dân nơi khác gọi Bình Chánh là làng Cù Lao. Nhưng nghĩ lại thì cũng vì khó khăn nên bà con càng cố gắng và cho tới bây giờ, khó khăn, gian khổ cũng đã đi qua. Những làng chài Bình Đông, Bình Thạnh nằm ở 2 bên bờ sông thì có những đội tàu lớn chuyên làm nghề lưới rút, nhưng quy mô đứng sau làng chài Bình Chánh. Trai tráng ở làng Bình Chánh vẫn được xem như những ngư dân dày dạn nhất ở cửa biển Sa Cần. Dày dạn vì họ chấp nhận chuyến biển kéo dài từ 2,5 đến 3 tháng ở khu vực Trường Sa, bãi Tư Chính. Những ngày tháng lênh đênh biển cả, con tàu chở ngư dân cập vào từng đảo để thăm anh em bộ đội.

Hiện nay, cơ sở hậu cần nghề cá ở đảo Đá Tây đã trở thành một trạm tiếp nhiên liệu, đỡ bớt đi gánh nặng cho bà con. Bên cạnh đó là sự ra đời của máy lọc nước biển thành nước ngọt đặt trên tàu đã giúp giảm nỗi lo về nước ngọt, vốn từng là bài toán vắt óc của các thuyền trưởng.

Đừng ngã tay chèo

Điều gì đã ăn sâu trong tâm trí những thế hệ ngư dân nối tiếp ở cửa biển Sa Cần, làm cho tinh thần bám biển không bao giờ nguội? Không đơn thuần là vì kinh tế. Đến làng chài Bình Chánh vào dịp Lễ giỗ thần Nam Hải và ra quân nghề cá đầu năm, tôi chợt lặng đi khi nghe ông Lê Văn Đồng cất lời hò giữa hàng ngàn bà con dân chài: “Anh em ơi, đừng thấy sóng cả mà ngã tay chèo...!”. Tiếng hò của ông Đồng được đông đảo ngư dân đồng thanh đáp lại. Những cậu học sinh khoác áo, đội nón sơn, lưng đeo gươm... mô phỏng giống những người lính chèo tham gia vào đội hình của buổi lễ cũng đồng thanh hò điệu chèo thuyền. Từ thuở ấu thơ, những thanh thiếu niên trong làng chài đã thấm vào lòng điệu hò bám biển Hoàng Sa, Trường Sa.

Ông Đồng được xem như nghệ nhân của làng chài. Thời còn trẻ, ông theo tàu xuôi ngược ở bãi Tư Chính, hàng đêm ném lưỡi câu xuống nước, mắt nhìn xa xăm ra mặt biển đen ngòm, chờ dây câu rung lên là kéo mực. Tàu mẹ chở 30 chiếc thúng ra biển, mỗi đêm lại thả thúng cho ngư dân chèo chống đi câu cho đến lúc trời sáng bạch thì tàu mẹ gom đàn thúng trở về. Những đêm dài vô tận, có lúc trên thúng, có khi trên tàu, ông Đồng đã lắng đọng sâu trong lòng mình cuộc sống dọc ngang trên biển. Khi tạm biệt nghề biển, ông Đồng đã sáng tác ra các bài hò, vè để thỉnh thoảng lại ngân lên, thúc giục trai tráng đừng quay lưng và đừng sợ hãi những chuyến đi xa.

Ở thôn Hải Ninh, cách nhà ông Đồng một đoạn, ngay cạnh cửa biển Sa Cần cũng có một nghệ nhân thường cất lời hò thúc giục ngư dân bám biển, đó là ông Vũ Huy Bình. Ông Bình từng làm cán bộ ngành văn hóa ở địa phương, sau đó chuyển lên Tây Nguyên, rồi lại quay về quê và những năm cuối đời, ông chuyên tâm đi sưu tầm, lưu giữ những bài hò, vè đã thất lạc. Điệu hò của ông Bình kể về phép xử thế của người đời, cuộc sống của làng chài, chuyện ra khơi bám biển. Nhưng tiếng hò kêu gọi những kình ngư vượt sóng thì không thể khẩu khí và mạnh mẽ như lời hò của nghệ nhân Lê Văn Đồng. Tuy nhiên, những lời hò của ông cũng luôn nhắc nhở ngư dân nhớ đến thời cha ông mở cõi, lập ra làng chài, nhớ lại cuộc sống đầy khó khăn vào thời thuyền còn nhỏ bé, ra biển đánh lưới phải nhìn mây, nhìn nước, nhìn cá để sẵn sàng giật buồm đi nhanh vào bờ, kẻo gió lốc ập đến, thuyền bè trôi dạt.

Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Sâm, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Trung Quốc từng cho rằng, tôi thích cụm từ “văn hóa bám biển”. Văn hóa bám biển của một làng chài đã thúc giục ngư dân ở vùng đó cùng nhau lên đường, ra vùng biển xa để vừa đánh bắt, vừa khẳng định chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Vậy thì văn hóa bám biển, dòng chảy ngầm ở các làng chài đã được thấm vào ca từ trong các bài hò, vè. Những lão ngư kỳ cựu một thời xuôi ngược biển khơi, bao lần gặp rủi may, khi lui về bờ lại nắm giữ nhiệm vụ như những thủ lĩnh tinh thần. Họ là những kình ngư chấp nhận những rủi ro trên biển để xác lập những chuyến đi hầu khắp Hoàng Sa, Trường Sa. Cứ đến dịp cả làng chài trở về đông đủ, những lão ngư kỳ cựu này lại ôn chuyện năm tháng gian nan trên biển, rồi cất lời ca để lớp lớp thanh niên sau thấm vào lòng tình yêu biển cả dạt dào, khi bãi Tư Chính nổi sóng thì họ lại cho tàu sẵn sàng hướng về nơi đó mà vươn khơi, không ngã tay chèo./.

Nguồn: bienphong.com.vn
Cùng chuyên mục
Những đường biên giới thú vị trên thế giới
Những đường biên giới thú vị trên thế giới

Trên thế giới có những đường biên giới quốc gia rất thú vị, có những nơi biên giới là một hàng rào ngăn cách, có...

Khèn bè âm điệu diệu kỳ chắt lọc từ nguồn cội
Khèn bè âm điệu diệu kỳ chắt lọc từ nguồn cội

Cộng đồng các dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra vô vàn loại nhạc cụ bằng tre nứa giản dị nhưng rất độc đáo,...

Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé tăng cường bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học
Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé tăng cường bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé được đánh giá là khu bảo tồn lớn của Việt Nam, là nơi có hệ sinh thái rừng...

Khám phá vườn di sản ASEAN
Khám phá vườn di sản ASEAN

Mang nét đặc trưng của cả 3 hệ sinh thái rừng vùng Tây nguyên, Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, Vườn quốc...

Văn hóa – Sợi dây kết nối ASEAN trong đa dạng, thống nhất và đoàn kết
Văn hóa – Sợi dây kết nối ASEAN trong đa dạng, thống nhất và đoàn kết

Hơn nửa thế kỳ hình thành và phát triển, văn hóa luôn là một trụ cột quan trọng giúp ASEAN gắn bó trong một mái...

Hình ảnh biển đảo Việt Nam gây ấn tượng với người dân Nga
Hình ảnh biển đảo Việt Nam gây ấn tượng với người dân Nga

Ngày 21/7, tại Tổ hợp đa chức năng Hà Nội-Moskva ở thủ đô LB Nga diễn ra lễ khai mạc triển lãm ảnh mang tên...

Tết “Sử giề pà” của người Bố Y
Tết “Sử giề pà” của người Bố Y

Đã thành thông lệ, năm nào cũng vậy, cứ đến ngày 8 tháng 4 âm lịch hằng năm, đồng bào dân tộc Bố Y ở...

Đi bộ dưới biển, ngắm rặng san hô rực rỡ sắc màu tại Phú Quốc
Đi bộ dưới biển, ngắm rặng san hô rực rỡ sắc màu tại Phú Quốc

Phú Quốc (Kiên Giang) được thiên nhiên ưu đãi cho những rạn san hô tuyệt đẹp dưới làn nước trong xanh.

Rộn ràng lễ mừng cơm mới của đồng bào Si La
Rộn ràng lễ mừng cơm mới của đồng bào Si La

Lễ mừng cơm mới (ồ ứng khẹ ê) là một trong những nghi lễ quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của dân...

Bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Chăm
Bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Chăm

Nền văn hóa của người Chăm tồn tại có hệ thống, khá toàn vẹn những tầng văn hóa nổi và còn chìm trong lòng đất,...

Ngày hội hóa trang của đồng bào dân tộc Lô Lô
Ngày hội hóa trang của đồng bào dân tộc Lô Lô

Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô là nhảy múa với trang phục người rừng, không còn những trang phục rực rỡ sắc màu....

Độc đáo thổ cẩm truyền thống của người Thái Đen
Độc đáo thổ cẩm truyền thống của người Thái Đen

Với những phụ nữ người Thái Đen (một nhánh của dân tộc Thái) ở xã Ya Xiêr, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum những vật...

Khám phá sự đa dạng sinh thái Vườn Quốc gia Bái Tử Long
Khám phá sự đa dạng sinh thái Vườn Quốc gia Bái Tử Long

Quảng Ninh được thiên nhiên ưu đãi vịnh Hạ Long- di sản thiên nhiên Thế giới được đông đảo du khách trong và ngoài nước...

Thuyền độc mộc ở Tây Nguyên, khát vọng từ ngàn xưa
Thuyền độc mộc ở Tây Nguyên, khát vọng từ ngàn xưa

Không chỉ đơn thuần là phương tiện chuyên chở đi lại trên sông nước, thuyền độc mộc của cộng đồng dân tộc bản địa Tây...

Vươn khơi cùng cờ tổ quốc
Vươn khơi cùng cờ tổ quốc

Ngày 20/7/2019, 2.000 lá cờ Tổ quốc từ Chương trình "Một triệu lá cờ Tổ quốc cùng ngư dân bám biển" đã được trao cho...

Tin đọc nhiều
Khám phá vườn di sản ASEAN
Thứ trưởng Lê Hoài Trung làm việc với tỉnh Bình Dương về công tác đối ngoại
Tưng bừng triển lãm ảnh về biển đảo tại Thanh Hoá
Kiểm soát chặt chẽ biên giới, không để dịch bệnh xâm nhập vào Hà Tĩnh
Lớp học cho trẻ em Việt kiều Campuchia - sợi dây gắn kết với quê hương
Việc xây dựng các công trình trong khu vực biên giới Việt Nam – Lào quy định như thế nào trong Hiệp định quản lý?
Việt Nam-New Zealand: Thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược
Gần 50.000 tấn thép xuất khẩu qua cảng quốc tế Long An
Chung sức đồng lòng, bám dân xây cơ sở
Ngôi trường ghi dấu ấn đặc biệt tình hữu nghị Việt Nam - Lào
Phát triển hệ thống cảng biển và dịch vụ hậu cần cảng khu vực Cái Mép - Thị Vải theo hướng hiện đại
Thu gom gần 3 tấn rác làm sạch biển Kê Gà
Ngành thủy sản Việt Nam: Tận dụng cơ hội vàng để bứt phá
Cơ chế một cửa quốc gia vẫn cần nhiều cải cách
Khai thác tiềm năng kinh tế ở Hoàng Su Phì
Tặng nhà cho hộ nghèo vùng biên giới
Tuyên truyền pháp luật cho ngư dân tỉnh Bình Định
Phiên họp Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về chính trị, an ninh, quốc phòng
Tổng cục Hải quan tiếp tục cải cách, hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu sau Covid-19
Tăng cường kiểm soát chặt các cửa khẩu, tuyến biên giới
Lễ thượng cờ ASEAN 2020
Quảng Trị: Thành lập Ban Chỉ đạo Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển
Kiểm tra nghiêm ngặt người, phương tiện ra vào các cửa khẩu, cảng biển
Hiện đại hóa cơ sở vật chất phục vụ quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo
Phiên đối thoại của các nhà Lãnh đạo ASEAN với đại diện Đại hội đồng liên nghị viện ASEAN (AIPA), Hội đồng tư vấn kinh doanh ASEAN (ASEAN-BAC) và Thanh niên ASEAN
Chung tay xây đắp biên giới giàu mạnh
Nhật Bản và Việt Nam sẽ đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Mekong-Nhật Bản lần thứ 13
Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn dịch COVID-19 trên tuyến biên giới
Sửa đổi điều kiện kinh doanh hàng miễn thuế, kho bãi, địa điểm làm thủ tục hải quan
Củng cố thế trận lòng dân vững chắc nơi biên giới