Hôm nay đánh dấu ASEAN tròn 45 tuổi. Sau 45 năm hình thành và phát triển, vượt qua bao thăng trầm và thách thức, ASEAN đã trở thành một tổ chức khu vực toàn diện, một thực thể chính trị - kinh tế năng động, có vai trò và vị thế ngày càng cao.
Đây là dịp rất có ý nghĩa để các nước trong Hiệp hội cùng nhìn lại những bước phát triển thăng trầm trong lịch sử của mình trên con đường trở thành một khối gắn kết như ngày nay.
Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh và rộng mở
Thực tiễn 45 năm qua cho thấy, ASEAN là một tổ chức hợp tác khu vực có sức sống mãnh liệt và khả năng thích ứng nhanh chóng với những biến đổi của thời cuộc.
Điều này được thể hiện rất rõ qua những kết quả hợp tác nhiều năm qua, cũng như khả năng ứng phó hiệu quả hơn với các thách thức đặt ra, kể cả những tác động nặng nề của cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu, hay những căng thẳng liên quan đến chủ quyền biển đảo.
Nổi bật nhất trong những thành tựu của ASEAN là nỗ lực đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống, qua đó tạo cơ sở pháp lý và khuôn khổ thể chế cho việc gia tăng liên kết khu vực, đồng thời tiến gần hơn một bước tới mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 dựa trên 3 trụ cột và hướng tới việc kết nối rộng hơn ở khu vực Đông Á.
Trong quá trình xây dựng cộng đồng vừa mang tính gắn kết về chính trị, vững mạnh về kinh tế và đùm bọc, chia sẻ lẫn nhau bắt đầu từ ngày 1/1/2015, ASEAN đã không ngừng đẩy mạnh thực hiện Kế hoạch tổng thể về kết nối ASEAN trong cả lĩnh vực cơ sở hạ tầng, thể chế, lẫn con người. ASEAN mong muốn mọi người dân trong khối – đối tượng trung tâm mà Cộng đồng ASEAN hướng tới – sẽ được sống trong hòa bình, ổn định và hòa hợp; được phát triển bền vững và thịnh vượng trong không gian kinh tế mở; có khả năng cạnh tranh cao; được tiếp cận với các dịch vụ và phúc lợi xã hội toàn diện; giữ gìn và tôn trọng các giá trị, bản sắc văn hóa đặc sắc.
Để làm được điều đó, ASEAN đã đẩy mạnh thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các nước thành viên, thúc đẩy phát triển đồng đều giữa các vùng miền để tất cả 10 nước thành viên đều có thể “cán đích” vào năm 2015.
Không chỉ đẩy mạnh liên kết nội khối, ASEAN còn tăng cường hợp tác với các nước đối tác nhằm nâng cao năng lực ứng phó với thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, phục hồi sau khủng hoảng...
Tăng cường nỗ lực trong giai đoạn bản lề
Có thể nói thời điểm hiện nay là giai đoạn bản lề quan trọng đối với ASEAN vì chỉ còn hơn 2 năm nữa là ASEAN phải tiến tới việc hình thành cộng đồng chung, trong khi những thách thức mà Hiệp hội phải đối mặt không phải là ít.
Bởi vậy, trong giai đoạn này, ASEAN phải dành quyết tâm cao nhất mới có thể đảm bảo hoàn thành đúng lộ trình đề ra và thực sự “biến tầm nhìn thành hiện thực”.
”Việc hình thành Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 sẽ đem đến cho ASEAN những vận hội mới. Hiệp hội cần tận dụng hiệu quả mọi thành quả, biến thách thức thành cơ hội, thúc đẩy hợp tác sâu rộng trên cả ba trụ cột và đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định, hợp tác cũng như phát triển của khu vực”, Phó Thủ tướng Căm-pu-chia Kiết Chon, Chủ tịch đương nhiệm của ASEAN, khẳng định.
- Về Cộng đồng Chính trị - An ninh (APSC): ASEAN ngày càng thể hiện rõ vai trò là nhân tố hàng đầu và trung tâm trong việc đảm bảo môi trường hòa bình, an ninh, hợp tác và phát triển trong khu vực. Vai trò đó không chỉ được thể hiện sinh động qua nỗ lực to lớn của ASEAN trong việc đẩy mạnh hợp tác APSC, mà còn xây dựng các quy tắc ứng xử để tăng cường hiểu biết, tin cậy lẫn nhau và ngăn ngừa xung đột trong khu vực.
Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới diễn biến nhanh chóng và tác động nhiều chiều đến khu vực, ASEAN cần tiếp tục tăng cường đoàn kết và thống nhất lập trường nội bộ; tích cực đối thoại, xây dựng lòng tin; và đẩy mạnh xây dựng, chia sẻ các chuẩn mực ứng xử. Ngoài ra, ASEAN cũng cần phát huy hiệu quả các công cụ và cơ chế hợp tác chính trị - an ninh khu vực hiện có như: Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Ðông Nam Á (TAC), Hiệp ước Khu vực Ðông - Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Ðông (DOC), Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị các Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng (ADMM+)...,
Việc ASEAN đẩy mạnh phối hợp lập trường và hành động trước những thách thức đang nổi lên tại các diễn đàn quốc tế và khu vực vừa giúp tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ hiệu quả của các nước đối tác, vừa khuyến khích các nước lớn tham gia, đóng góp cho hòa bình, an ninh và phát triển ở khu vực.
- Về Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC): Bên cạnh những thành công nổi bật trong hợp tác chính trị, hợp tác kinh tế giữa các nước ASEAN cũng ngày càng được tăng cường, góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa mục tiêu xây dựng AEC vào năm 2015, sớm 5 năm so với kế hoạch đề ra ban đầu.
Theo đánh giá của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), nhu cầu nội địa và đầu tư tư nhân gia tăng là hai nhân tố chính thúc đẩy kinh tế ASEAN tăng trưởng trong nửa đầu năm nay. Ước tính, tăng trưởng kinh tế của ASEAN đạt 4,3% trong quý I/2012, so 2,9% trong quý IV/2011.
Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cũng lạc quan nhận định tăng trưởng kinh tế của 5 nước ASEAN (gồm Phi-lip-pin, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Thái Lan và Việt Nam) có thể đạt 5,4% trong năm nay và tăng lên 6,1% trong năm 2013, chủ yếu nhờ sự gia tăng xuất khẩu do kinh tế toàn cầu dần hồi phục.
Giới chuyên gia nhận định, ASEAN hoàn toàn có khả năng hiện thực được mục tiêu hình thành AEC vào năm 2015 nếu như tiếp tục nâng cao kim ngạch trao đổi thương mại nội khối, thu hẹp khoảng cách phát triển, tăng cường đầu tư cho giáo dục và cơ sở hạ tầng.
- Về Cộng đồng Văn hóa - Xã hội (ASCC): ASEAN xác định sẽ tiếp tục phát huy bản sắc “thống nhất trong đa dạng”, theo đó các thành viên kiên định nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp công việc nội bộ của nhau. Tuy nhiên, trong hành động, “mềm dẻo và linh hoạt” sẽ là phương châm chính của ASEAN.
Có thể nhận thấy, bản sắc của ASEAN là “chất keo” kết dính các quốc gia trong khu vực, tạo cho quá trình khu vực hóa và hội nhập khu vực được thực hiện theo một cách thức riêng. “Sự đa dạng về văn hóa và khác biệt về lịch sử, thể chế” của các nước thành viên được ASEAN nhìn nhận như cơ hội phát triển mới, tạo ra sự hòa hợp và tự cường trong khu vực. Mục tiêu mà ASEAN đang hướng tới là xây dựng một gia đình các dân tộc Đông Nam Á đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau để cùng phát triển.
Phát huy hơn nữa vai trò trung tâm của ASEAN
45 năm qua, khát vọng hòa bình và phát triển luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt chiều dài hoạt động của các nước thành viên ASEAN. Vì vậy mà đoàn kết, hợp tác, cùng phát triển luôn là xu thế chủ đạo, là động lực gắn kết quan hệ giữa các nước thành viên.
Ngày nay, hợp tác và liên kết ASEAN đang bước vào giai đoạn phát triển mới. ASEAN đã trở thành hạt nhân thu hút và gắn kết sự tham gia của gần 20 đối tác vào các tiến trình đối thoại và hợp tác trong khu vực, với ASEAN vừa giữ vai trò khởi xướng, vừa giữ vai trò chủ đạo, trung tâm.
Những hệ thống chuẩn mực ứng xử do ASEAN thiết lập, nhất là TAC, đến nay đã được 27 nước trong và ngoài khu vực, trong đó có nhiều cường quốc lớn, chấp nhận tham gia, đưa TAC trở thành Bộ quy tắc ứng xử chung ở khu vực. Các công cụ thúc đẩy hòa bình và an ninh khu vực khác như SEANWFZ, DOC cũng đang từng bước được đề cao và phát huy tác dụng.
ASEAN cũng đã thiết lập “quan hệ đối thoại” theo khuôn khổ ASEAN+1, lần lượt với với Australia, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Ðộ, New Ziland, Nga, Mỹ, Liên hợp quốc (LHQ) và một đối tác theo lĩnh vực là Pakixtan. Thông qua các mối quan hệ này, ASEAN đã tranh thủ được sự ủng hộ và hỗ trợ đáng kể của các đối tác cho nỗ lực đẩy mạnh hợp tác, tăng cường liên kết khu vực và chung tay giải quyết các vấn đề chung.
Bên cạnh đó, ASEAN cũng khởi xướng và chủ trì nhiều khuôn khổ và cơ chế hợp tác khu vực quan trọng như: ASEAN+3 (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc), Hội nghị cấp cao Ðông Á (EAS, với các đối tác Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Ðộ, Australia, New Ziland, Nga và Mỹ), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF, với 27 đối tác).
Thông qua những nỗ lực này, ASEAN đã khẳng định được vai trò là nhân tố quan trọng gắn kết các lợi ích đan xen, là động lực của các tiến trình đối thoại và hợp tác ở Đông Nam Á nói riêng, châu Á – Thái Bình Dương và thế giới nói chung.
Với vị trí địa - chiến lược quan trọng ở khu vực cùng với những chính sách rộng mở và đóng góp to lớn, sau 45 năm tồn tại và phát triển, ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận và trở thành đối tác không thể thiếu của các nước lớn, các trung tâm lớn trên thế giới.
Mặc dù còn nhiều khó khăn và trở ngại trên con đường phát triển phía trước, nhưng với bản sắc ASEAN, với phương thức hoạt động và các nguyên tắc cơ bản đã có, ASEAN chắc chắn sẽ có nhiều đóng góp hữu ích cho hòa bình, ổn định và phồn vinh tại Đông Nam Á cũng như thế giới.
Đức Vũ
Theo dantri.com.vn