(Kính tặng các chiến sỹ Biên phòng nhân ngày truyền thống 3/3/1959 - 3/3/2011và những người làm công tác PGCM tỉnh Điện Biên)
Tôi vốn là chiến sỹ Công an nhân dân vũ trang, sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự được cử đi học, khi tốt nghiệp được giữ lại làm giáo viên, rồi cán bộ quản lý học viên của trường Đại học Biên phòng; cuối những năm tám mươi đi làm Đồn trưởng Biên phòng ở một tỉnh biên giới phía Bắc, sau đó về công tác tại cơ quan Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng. Tháng 12/1999 Hiệp ước biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc được ký kết thì tháng 8/2000 tôi cùng một số sỹ quan đang công tác tại cơ quan Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng và Cục Bản đồ - Bộ Tổng Tham mưu được Thủ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định điều biệt phái sang công tác tại Ban Biên giới của Chính phủ (nay là Uỷ ban Biên giới quốc gia, Bộ Ngoại giao). Sau hơn 10 năm tham gia công tác quản lý Nhà nước về biên giới lãnh thổ và công tác phân giới cắm mốc (PGCM) trên cả 3 tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Lào và Việt Nam - Campuchia, tôi đã được đi nhiều nơi, đến được nhiều vùng biên giới, từ Bát Sát (Lào Cai) đến Móng Cái (Quảng Ninh) trên tuyến biên giới phía Bắc; từ Kon Tum, nơi có cột mốc ngã ba biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia đến cột mốc cuối cùng trên biên giới đất liền Việt Nam - Campuchia, nơi tiếp giáp với bờ biển thuộc vùng đất mũi Hà Tiên (thuộc tỉnh Kiên Giang) và đã đến hầu khắp các tỉnh trên tuyến biên giới Việt Nam - Lào. Vậy mà chỉ còn duy nhất tỉnh Điện Biên trên tuyến biên giới phía Bắc là chưa có cơ hội được đặt chân.
Tuy nhiên, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường tôi đã biết đến Điện Biên là một địa danh đã làm “chấn động địa cầu” với núi non trùng điệp, hùng vĩ và với những “ruồi vàng và bọ chó”. Đặc biệt khi lớn lên, nhập ngũ vào lực lượng Công an nhân dân vũ trang, qua đồng chí Đại uý Nguyễn Ninh, nguyên là Đồn trưởng Đồn Công an vũ trang Leng Su Sìn (khi đó đồng chí Ninh là Chỉ huy phó Công an nhân dân Vũ trang tỉnh Hà Bắc) và qua các đồng đội của tôi là những cán bộ, chiến sỹ bộ đội Biên phòng, tôi còn được biết đến một Điện Biên và một Lai Châu là miền biên cương cực Bắc xa xôi của Tổ quốc, nơi có cột mốc phân chia lãnh thổ biên giới giữa ba nước Việt Nam - Lào - Trung Quốc và địa hình tự nhiên nơi đây là những dãy núi cao chạy dài, trùng điệp có độ cao trung bình đến trên dưới 2000m so với mực nước biển; biết đến những khó khăn, gian khổ với mưa rừng thác lũ, muỗi vắt và rắn độc; những vất vả, thiếu thốn và những hiểm nguy luôn rình rập mà các chiến sỹ biên phòng và những người làm công tác phân giới cắm mốc đang từng ngày, từng giờ phải nếm trải, chịu đựng (thực ra, khi còn công tác ở cơ quan Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng và những năm làm công tác PGCM biên giới Việt - Trung tôi đã đến Lai Châu qua đường từ Lào Cai sang; các huyện Mường Nhé, Mường Chà và Điện Biên khi đó còn thuộc tỉnh Lai Châu nhưng lại là tuyến biên giới Việt - Lào nên chúng tôi chưa tới).
Thế rồi, cuối cùng thì cơ hội cũng đã đến: Đó là vào dịp đầu năm 2011, khi những cánh hoa đào đã chớm nở và sắc xuân đã tràn ngập trên đường phố của Thủ đô Hà Nội, tôi được phân công tham gia Đoàn công tác liên ngành đi Điện Biên để cùng với phía bạn Lào giúp Đội cắm mốc liên hợp giải quyết một số khó khăn vướng mắc nảy sinh trong quá trình thực hiện Dự án tăng dầy, tôn tạo hệ thống cột mốc biên giới. Đúng 6 giờ sáng, xe chúng tôi khởi hành từ Hà Nội và lần lượt đi qua các địa danh Kỳ Sơn, Lương Sơn, Cao Phong, Mai Châu (Hoà Bình); Mộc Châu, Yên Châu, Hát Lót, Thuận Châu (Sơn La) và qua đèo Pha Đin sang đất Điện Biên. Trên đường “Tây Tiến”, mọi người trong xe cùng ngân nga khúc ca “Đường lên Tây Bắc” làm cho không khí thêm sôi động, vui vẻ; Đoàn cũng đã dừng chân ghé thăm bức phù điêu phác hoạ hình ảnh con đường bộ đội ta kéo pháo vào chiến trường Điện Biên Phủ năm nào rồi mới tiếp tục cuộc hành trình. Chưa đến 5 giờ chiều, chúng tôi đã qua Mường Ẳng đến với TP. Điện Biên Phủ - Thủ phủ của tỉnh Điện Biên hôm nay và nghỉ đêm tại nhà khách của tỉnh.
Cửa khẩu quốc tế Tây Trang
Để thực hiện nhiệm vụ chính của chuyến công tác, buổi sáng ngày tiếp theo, rồi nhiều ngày tiếp theo nữa, chúng tôi đã lên đường đi các huyện biên giới Mường Chà, Mường Nhé, Điện Biên để khảo sát thực địa một số đoạn biên giới thuộc địa bàn các Đồn Biên phòng Nà Khoa, Mường Nhé, A Pa Chải, Leng Su Sìn và Tây Trang. Đi đến đâu Đoàn cũng được cán bộ, chiến sỹ các Đồn Biên phòng tiếp đón ân cần, chu đáo, cởi mở, thân tình như những người thân lâu ngày trở về và dành những gì thuận lợi nhất, tạo điều kiện tốt nhất (tất nhiên là trong điều kiện có thể) để Đoàn hoàn thành nhiệm vụ của chuyến đi.
Kết thúc đợt khảo sát thực địa với nhiều ngày cơm nắm, nước suối, đi bộ, leo núi, ngủ rừng với những vết thâm tím trên người do muỗi rừng và vắt cắn, Đoàn đã giải quyết xong những khó khăn, vướng mắc theo đề nghị của Đội cắm mốc liên hợp (có nghĩa là nhiệm vụ chính của chuyến đi đã hoàn thành). Trở về TP. Điện Biên Phủ, tôi tranh thủ tìm hiểu thêm về vị trí địa lý, về lịch sử truyền thống, về tiềm năng thế mạnh và, vấn đề đặc biệt quan tâm là kết quả công tác PGCM và những khó khăn, gian khổ, vất vả, thiếu thốn ảnh hưởng đến tiến độ PGCM.
Qua đồng chí Nguyễn Minh Sơn, cán bộ Thường trực Ban Chỉ đạo PGCM tỉnh Điện Biên, chúng tôi được biết: Tháng 1/2004, tỉnh Điện Biên được tách ra từ tỉnh Lai Châu. Tỉnh Điện Biên có diện tích tự nhiên khoảng 9560km2, dân số 449.900 người với Thủ phủ là TP. Điện Biên Phủ và 8 đơn vị hành chính trực thuộc (trong đó có 3 huyện biên giới là Điện Biên, Mường Chà, Mường Nhé) và khoảng 360km đường biên giới tiếp giáp với 2 tỉnh Phỏng Sả Lỳ và Luổng Pha Băng của nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào. Về giao thông, trên khu vực biên giới tỉnh Điện Biên có một số con đường quốc lộ, đường tỉnh lộ xuyên quốc gia qua các cặp cửa khẩu quốc tế Tây Trang - Pang Hốc; cửa khẩu chính Huổi Puốc - Na Son và tới đây, có thể sẽ còn mở thêm cặp cửa khẩu phụ Si Pa Phìn - Huổi Lả nhằm tạo điều kiện trong lưu thông qua lại biên giới, giao thương hàng hoá, góp phần thúc đẩy giao lưu, hợp tác, hội nhập và phát triển.
Anh Sơn đã ví von, so sánh một cách hình ảnh: Nếu như Mường Nhé (Điện Biên), Mường Tè (Lai Châu) là 2 huyện xa xôi, hẻo lánh nhất trên tuyến biên giới phía Bắc của Tổ quốc thì địa bàn các Đồn Biên phòng Leng Su Sìn và A Pa Chải - nơi có cột mốc ngã ba biên giới Việt Nam - Trung Quốc - Lào lại là nơi xa xôi hẻo lánh và có nhiều khó khăn, gian khổ, vất vả, thiếu thốn nhất của các huyện Mường Nhé, Mường Tè (anh Sơn nguyên là sỹ quan Biên phòng nên nắm rất chắc tình hình biên giới của tỉnh). Tại địa bàn Đồn Biên phòng Leng Su Sìn, mảnh đất mà gần 50 năm về trước, anh hùng liệt sỹ Công an nhân dân vũ trang Trần Văn Thọ đã cùng đồng đội vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, thiếu thốn, kiên trì bám bản, bám dân, thực hiện 3 cùng với đồng bào các dân tộc nơi đây để tuyên truyền vận động nhân dân bảo vệ biên cương của Tổ quốc, xây dựng cơ sở chính trị, cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, văn hoá, thực hiện nếp sống văn minh, bài trừ các hủ tục lạc hậu. . . và cũng chính tại mảnh đất biên cương xa xôi này anh Thọ đã chấp nhận mọi thiếu thốn, bệnh tật và đã anh dũng hy sinh vì chủ quyền an ninh biên giới và sự ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Kể về những điều đó, trong sâu thẳm lòng mình, anh Sơn muốn dãi bày, trăn trở về những khó khăn, gian khổ và sự hy sinh thầm lặng mà các chiến sỹ Bộ đội Biên phòng và những người làm công tác PGCM hôm nay đang phải nếm trải, phải khắc phục và vượt qua để thực hiện nhiệm vụ cao cả, thiêng liêng mà Tổ quốc và nhân dân tin tưởng, gửi gắm, giao phó.
Thượng tá Lê Ngọc Thành, Phó Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng, kiêm Đội trưởng Đội cắm mốc số 1 tỉnh Điện Biên thì cho chúng tôi biết: Theo Kế hoạch tổng thể của Dự án tăng dày và tôn tạo hệ thống mốc quốc giới Việt Nam - Lào, trên đoạn biên giới dài khoảng 360km của tỉnh Điện Biên, Uỷ ban liên hợp dự kiến sẽ cắm 144 mốc/tổng số 793 mốc sẽ cắm trên toàn tuyến (từ mốc số 1 đến số 144, trong đó Điện Biên - Phỏng Sả Lỳ mốc, Điện Biên - Luổng Pha Băng 25 mốc). Như vậy, Điện Biên là tỉnh có số lượng mốc phải cắm nhiều nhất trên tuyến biên giới Việt Nam - Lào.
Thực hiện dự án trên, nếu như trong 2 năm 2008 và 2009, tỉnh Điện Biên mới chỉ xác định được 28 mốc, xây dựng 17 mốc thì chỉ riêng trong năm 2010 (tính đến hết tháng 12/2010), Điện Biên đã xác định 46 mốc, xây dựng 28 mốc (Điện Biên - Phỏng Sả Lỳ xác định 30 mốc, cắm 28 mốc; Điện Biên - Luổng Pha Băng xác định 16 mốc), đưa tổng số mốc đã xác định (đến 31/12/2010) là 74 mốc và xây dựng 45 mốc. Và như vậy, Điện Biên đang là tỉnh đạt thành tích cao nhất trên toàn tuyến về công tác tăng dầy và tôn tạo hệ thống mốc quốc giới. Kết quả trên đây đã thể hiện và ghi nhận quyết tâm cao và sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt của Lãnh đạo tỉnh, của Ban Chỉ đạo PGCM tỉnh và sự cố gắng nỗ lực vượt bậc của tập thể cán bộ, nhân viên Đội cắm mốc số 1 tỉnh Điện Biên.
Các thành viên Đoàn công tác thuộc Uỷ ban liên hợp và Đội PGCM liên hợp Điện Biên - Phỏng Sả Lỳ trao đổi phương án xác định vị trí mốc số 42 ở độ cao gần 2000m so với mặt biển.
Là địa bàn có nhiều khó khăn, gian khổ, vất vả, thiếu thốn nhất, nhưng Điện Biên lại là tỉnh đạt thành tích cao nhất trên toàn tuyến về công tác xác định vị trí mốc. Điều đó thật đáng trân trọng và những người làm công tác cắm mốc tỉnh Điện Biên có thể tự hào mỗi khi nói về điều đó. Vậy thì nguyên nhân nào đã giúp cho tỉnh Điện Biên đạt được thành tích cao trong việc thực hiện Dự án tăng dầy và tôn tạo hệ thống mốc quốc giới? Qua tìm hiểu, trao đổi với đồng chí Đội trưởng Lê Ngọc Thành và các đồng chí trong Ban Chỉ đạo cắm mốc tỉnh Điện Biên, có thể rút ra một sồ vấn đề sau đây:
Một là phải tạo dựng được niềm tin với đối tác là phía bạn Lào (một số tỉnh trên tuyến biên giới phía Bắc trước đây đã làm rất tốt việc này). Vì vậy, để đẩy nhanh tiến độ công tác thì cần phải tạo dựng được niềm tin: Luôn tuân thủ nguyên tắc và các văn bản pháp lý, kỹ thật đã thoả thuận, ký kết. Đối với các khu vực có nhận thức khác nhau thì 2 bên trao đổi, bàn bạc giải quyết trên tinh thần hợp tác, hữu nghị và quan tâm đến lợi ích chính đáng của nhau; trường hợp vượt quá thẩm quyền cần làm biên bản song phương báo cáo Uỷ ban liên hợp chỉ đạo giải quyết, hoặc trực tiếp xuống thực địa giải quyết, không để dây dưa kéo dài thời gian. Hai là cần làm tốt công tác khảo sát đơn phương trước khi tiến hành PGCM song phương trên thực địa nhằm xác định sơ bộ vị trí cắm mốc, dự kiến phương án giải quyết đối với những vị trí mốc có thể gặp khó khăn khi PGCM song phương; đồng thời xác định hướng tuyến mở đường vận chuyển mốc, dự kiến điểm trú quân, tập kết lực lượng. Ba là phát huy nội lực của chính địa phương bằng sự quan tâm chỉ đạo quyết liệt của Lãnh đạo, của Ban Chỉ đạo cắm mốc và sự vào cuộc của các cơ quan hữu quan của tỉnh; bằng ý thức trách nhiệm cao và sự cố gắng nỗ lực của tập thể cán bộ, nhân viên Đội cắm mốc nên đã phát huy được sức mạnh tổng hợp của địa phương trong thực hiện Dự án. Bốn là sự quan tâm chỉ đạo, kiểm tra đôn đốc của Uỷ ban Biên giới quốc gia - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Nhà nước về PGCM và các Bộ, ngành Trung ương đã kịp thời tháo gỡ mọi khó khăn, vướng mắc nảy sinh trong quá trình PGCM trên thực địa; đáp ứng đầy đủ, kịp thời kinh phí, lực lượng, phương tiện cho công tác PGCM như cho phép vận dụng phương châm dễ trước khó sau và vừa thiết kế vừa thi công xây dựng mốc; hay như việc chỉ định thầu,việc điều chuyển lực lượng, phương tiện để thành lập thêm các Đội cắm mốc mới. Năm là sự đáp ứng đầy đủ, kịp thời lực lượng công binh, thông tin, cơ yếu, bảo vệ, dẫn đường; “sự chia lửa và nhường cơm sẻ áo” của Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh và các Đồn Biên phòng. . . ; Tất cả những vấn đề trên đây đã tạo nên sức mạnh giúp đạt hiệu quả cao trong công tác PGCM của tỉnh Điện Biên. . .
Hai Trưởng đoàn ký Biên Bản công tác sau khi đã hoàn thành nhiệm vụ chuyến đi
Chúng tôi ở Điện Biên đến ngày thứ 2 của tuần lễ thứ 3 thì hoàn thành nhiệm vụ của chuyến đi, hai Trưởng đoàn đã ký Biên bản xác nhận kết quả đợt công tác. Ngày cuối cùng ở Điện Biên, trước khi kết thúc chuyến đi, chúng tôi đã dành thời gian đến thắp hương tại nghĩa trang liệt sỹ Điện Biên Phủ và Tượng đài chiến thắng, thăm Bảo tàng Điện Biên; đến các địa danh Mường Phăng, Hồng Cúm, Mường Thanh; đến đồi A1, đồi Độc Lập, hầm Đờ-cát-tơ-ri…, những địa danh mà hơn 50 năm trước đã góp phần làm nên một “Chiến thắng Điện Biên chấn động địa cầu” thì giờ đây đang từng ngày thay da đổi thịt và phát triển; đồng thời trở thành điểm đến hấp dẫn của khách du lịch trong và ngoài nước, góp phần làm nên ngành công nghiệp không khói của tỉnh Điện Biên và của cả vùng rừng núi Tây Bắc, đóng góp một phần kinh phí không nhỏ góp phần làm giầu cho mảnh đất Điện Biên lịch sử. . .
Nguyễn Thanh Bình