Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Trung Quốc và Indonesia tập trận chung tại phía Đông đảo Đài Loan;

- Mỹ phản đối Trung Quốc ban hành “Biện pháp quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên cấp quốc gia đảo Hoàng Nham”;

- Trung Quốc trang bị thiết bị chống UAV trên tàu mặt nước cỡ lớn.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Trung Quốc và Indonesia tập trận chung tại phía Đông đảo Đài Loan:

- Ngày 12/8, tàu Hồng Hà của Hải quân Trung Quốc và tàu hộ tống KRI Bung Tomo của Hải quân Indonesia đã kết thúc tập trận ở vùng biển phía Đông đảo Đài Loan. Hai bên đã triển khai các nội dung như thông tin liên lạc trên biển, di chuyển đội hình,…[1]

- Cùng ngày, “Hội đồng các vấn đề đại lục” của Đài Loan ra tuyên bố lên án mạnh mẽ kế hoạch tập trận của Trung Quốc và Indonesia trong vùng biển Đài Loan, cho rằng đây là hành động khiêu khích quân sự xâm phạm chủ quyền của Đài Loan và an ninh khu vực.[2] Trả lời câu hỏi của phóng viên về phản ứng trên của Đài Loan, Người Phát ngôn (NPN) Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn cho rằng đây không phải là vấn đề đối ngoại.[3]

2. Diễn biến liên quan việc Philippines lưu chiểu hải đồ chính thức của bãi cạn Scarborough và các vùng biển xung quanh lên Liên hợp quốc:

- Ngày 03/8, Thứ trưởng Alexander Lopez, NPN Hội đồng Hàng hải quốc gia Philippines bác bỏ tuyên bố của Trung Quốc về việc tiến hành các cuộc tập trận quanh khu vực bãi cạn Scarborough sau khi Philippines lưu chiểu hải đồ khu vưc này lên Liên hợp quốc, cho biết báo cáo của các lực lượng của Philippines cho thấy có sự hiện diện liên tục của các tàu Trung Quốc nhưng không phát hiện hoạt động tập trận nào, cho rằng đây là chiêu trò tuyên truyền của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông Lopez cũng khẳng định, nếu Trung Quốc có tiến hành tập trận thì cũng không thay đổi thực tế là bãi cạn Scarborough là một phần lãnh thổ của Philippines.[4]

- Ngày 07/8, trả lời câu hỏi của phóng viên về phát biểu ngày 03/8 của NPN Hội đồng Hàng hải quốc gia Philippines, NPN Bộ Quốc phòng Trung Quốc Trần Hi tái khẳng định lập trường của Trung Quốc về bãi cạn này, cho rằng Trung Quốc là quốc gia duy nhất có quyền công bố đường cơ sở lãnh hải của bãi cạn Scarborough theo luật pháp quốc tế; hành vi của phía Philippines đã xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền lãnh thổ của Trung Quốc, vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế và các nguyên tắc cơ bản của quan hệ quốc tế, là bất hợp pháp và không có hiệu lực. NPN khẳng định việc Trung Quốc tổ chức các hoạt động diễn tập là lời cảnh báo nghiêm khắc đối với các hành vi xâm phạm và khiêu khích của phía Philippines, là biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền và quyền lợi đối với bãi cạn Scarborough, hoàn toàn chính đáng và hợp pháp. Trung Quốc kêu gọi Philippines dừng ngay các hành động xâm phạm và khiêu khích.[5]

- Ngày 08/8, NPN Bộ Ngoại giao Mỹ Thomas “Tommy” Pigott cho biết, Mỹ bác bỏ các nỗ lực tiếp diễn của Trung Quốc nhằm thực thi “khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia”, gây mất ổn định tại bãi cạn Scarborough và ngăn cản ngư dân Philippines tiếp cận ngư trường truyền thống của họ như đã được ghi nhận trong Phán quyết Trọng tài năm 2016. Đây là một nỗ lực đơn phương khác của Trung Quốc nhằm sử dụng các lý lẽ mơ hồ về môi trường và pháp lý trên cơ sở cưỡng ép, nhằm thúc đẩy các yêu sách lãnh thổ và biển rộng lớn của mình ở Biển Đông, gây tổn hại đến các nước láng giềng. Ông khẳng định Mỹ sát cánh cùng đồng minh Philippines trong việc ủng hộ một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở.[6]

- Ngày 14/8, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn phản bác phát biểu ngày 08/8 của NPN Bộ Ngoại giao Mỹ, khẳng định việc thành lập và quản lý khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia trên bãi cạn Scarborough nằm trong chủ quyền của Trung Quốc, Mỹ không có quyền chỉ trích; Phán quyết trọng tài Biển Đông vốn bất hợp pháp, vô hiệu và khôn có cơ sở vững chắc nào để Mỹ lên tiếng thay mặt Philippines. Trung Quốc đề nghị Mỹ ngừng thổi phồng căng thẳng, ngừng viện dẫn Phán quyết và ngừng sử dụng các vấn đề trên biển để làm cớ bôi nhọ Trung Quốc.[7]

- Ngày 10/8, Thời báo Hoàn cầu đăng tải bài viết của Tiến sĩ Đinh Đạc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khu vực và quốc gia thuộc Viện Nghiên cứu Nam Hải Trung Quốc. Bài viết cáo buộc Mỹ vu khống Trung Quốc trong phát ngôn ngày 08/8, cho rằng động thái tuyên bố cái gọi là “đường cơ sở lãnh hải” tại Scarborough của Philippines là “biến thể mới” trong việc đưa ra các yêu sách phi pháp đối với bãi cạn Scarborough. Tác giả cho rằng hành vi phi pháp không thể tạo ra quyền lợi hợp pháp, các ngôn từ và hành động liên quan của Philippines không gây ra bất kỳ tổn hại nào đến các quyền hợp pháp của Trung Quốc ở Biển Đông; đưa ra một số dẫn chứng nhằm khẳng định quyền lịch sử tại bãi cạn này; bác bỏ lập luận “vị trí địa lý gần kề”, “Phán quyết Toà Trọng tài”, “Đạo Luật các vùng biển của Philippines”. Tác giả khẳng định Trung Quốc có ý chí và quyết tâm trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và an ninh quốc gia của mình, duy trì hòa bình, ổn định khu vực và duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật pháp quốc tế.[8]

- Ngày 13/8, Viện Lowy đăng tải bài viết của Lowell Bautista, bình luận về việc Philippines lưu chiểu Hải đồ số 1567 xác định đường cơ sở và vùng biển bãi cạn Scarborough lên Liên hợp quốc và đệ trình báo cáo thềm lục địa kéo dài. Tác giả cho rằng, hồ sơ này có thể tồn tại lâu hơn cả những cuộc đối đầu đang chiếm lĩnh tiêu đề báo chí, có thể gọi là “chiến tranh pháp lý tích lũy”: sự tích lũy đều đặn các tài liệu, văn bản pháp luật và các hành động thiết chế, theo thời gian để tạo nên một hồ sơ pháp lý đáng gờm. Tòa trọng tài năm 2016 đã ra Phán quyết rằng bãi cạn Scarborough là một “đảo đá” theo Điều 121(3) của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982), có quyền có lãnh hải nhưng không có vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa, và các quyền thụ hưởng trên biển ở Biển Đông phải dựa trên UNCLOS 1982 thay vì các yêu sách lịch sử mở rộng. Tấm hải đồ mới đã cụ thể hóa Phán quyết 2016 thành thực tiễn quốc gia. Cách tiếp cận của Philippines mang lại một mô hình để đối đầu với sức mạnh bất cân xứng mà không cần phải chạy đua từng con tàu.[9]

3. Các tin tức liên quan khác

Trung Quốc:

- Ngày 10/8, South China Morning Post cho biết, trong cuộc diễn tập ngày 1/8 của Trung Quốc tại bãi cạn Scarborough, vũ khí hiện đại nhất của Trung Quốc nhằm chống UAV (Liệu Nguyên-01) đã được phát hiện trên tàu Kỳ Liên Sơn, đưa tàu này trở thành tàu mặt nước cỡ lớn mới nhất được trang bị vũ khí chống UAV.[10]

- Ngày 14/8, phản ứng về việc Philippines và Australia ra tuyên bố chung bày tỏ quan ngại về hành động của Trung Quốc ở bãi Cỏ Mây, NPN Bộ Quốc phòng Trung Quốc Trần Hi nhấn mạnh Trung Quốc kiên quyết phản đối những cáo buộc và vu khống vô căn cứ của Philippines và Australia; khẳng định bãi Cỏ Mây là một phần “quần đảo Nam Sa” (Trường Sa) của Trung Quốc, đề nghị Philippines nhanh chóng di dời tàu BRP Sierra Madre đang mắc cạn trái phép.[11]

Mỹ:

- Ngày 11/8, trên trang Facebook của Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam, Đại sứ Mỹ Jennifer Wicks và Đô đốc Samuel Paparo khẳng định Việt Nam là một đối tác quan trong trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng trên toàn khu vực; đồng thời tái khẳng định cam kết của Mỹ trong việc gìn giữ Thái Bình Dương là vùng biển của hòa bình, ổn định, hợp tác và thịnh vượng.[12]

Malaysia:

- Ngày 13/8, Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia xác nhận với New Straits Time, các binh sĩ hải quân nước này vẫn an toàn sau một sự cố trong khi huấn luyện nhảy dù ở Biển Đông. Trước đó, báo Harian Metro đưa tin sáu thành viên của Lực lượng Đặc nhiệm Hải quân (Paskal) đã mất tích sau khi tham gia huấn luyện trong khuôn khổ cuộc tập trận thường niên “Eksesais Kerismas 29/26” của Hải quân Hoàng gia Malaysia ngày 12/8.[13]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông

- Ngày 11/8, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Australia, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Thủ tướng Australia Anthony Albanese. Về khu vực và quốc tế, hai nhà lãnh đạo nhất trí tăng cường phối hợp tại các diễn đàn đa phương, nhất là Liên hợp quốc, ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt; thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, bảo đảm an ninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Việt Nam khẳng định sẵn sàng cùng Australia tăng cường kết nối với Đông Nam Á, phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và đóng góp vào một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển bền vững và bao trùm.[14]

- Ngày 11/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Chủ tịch Thượng viện Sue Lines và Chủ tịch Hạ viện Milton Dick, trong đó, hai bên nhất trí cùng thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, tôn trọng luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982, đóng góp vào hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển ở khu vực và trên thế giới.[15]

- Ngày 11/8, Việt Nam và Australia ra Tuyên bố chung về làm sâu sắc quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Australia nhân chuyến thăm Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Trong đó, hai bên nhấn mạnh hợp tác biển song phương trong khuôn khổ Chương trình Đối tác Hàng hải Australia - Đông Nam Á nhằm giải quyết các thách thức chung trên biển phù hợp với UNCLOS 1982; hoan nghênh những tiến triển trong việc xây dựng Hiệp định giữa Việt Nam và Australia về thực thi pháp luật trên biển; tái khẳng định cam kết tăng cường hợp tác nhằm giải quyết các thách thức chung về môi trường biển thông qua khoa học và giám sát biển, quản lý bền vững tài nguyên biển và nâng cao nhận thức về lĩnh vực hàng hải; hoan nghênh Chương trình Đối tác về Hạ tầng của Australia, trong đó có sáng kiến giảm phát thải carbon trong lĩnh vực hàng hải, đồng thời ghi nhận cam kết đối với Hiệp định về Bảo tồn và Sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển ở vùng biển ngoài phạm vi quyền tài phán quốc gia (Hiệp định BBNJ) nhằm thúc đẩy bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển. Lãnh đạo hai nước bày tỏ quan ngại về tình hình Biển Đông, tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, an ninh, ổn định, tự do hàng hải và hàng không, bảo đảm hoạt động thương mại hợp pháp không bị cản trở, tôn trọng các tiến trình pháp lý và ngoại giao, giải quyết hòa bình các tranh chấp trên biển, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Hai bên tái khẳng định UNCLOS 1982 là khuôn khổ pháp lý toàn diện điều chỉnh mọi hoạt động trên biển và đại dương; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC); ghi nhận bất kỳ Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) nào cũng phải hiệu quả, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, và không làm ảnh hưởng đến quyền lợi của bất kỳ quốc gia nào theo luật pháp quốc tế. Hai bên cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng mà các eo biển được sử dụng cho các tuyến đường biển và hàng hải quốc tê đối với thương mại toàn cầu và an ninh kinh tế.[16]

- Ngày 05/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Mohamed Khaled bin Nordin đang thăm chính thức Việt Nam. Thủ tướng đề nghị lực lượng thực thi pháp luật trên biển hai nước tăng cường trao đổi thông tin, tình hình; kịp thời giúp đỡ tàu cá và ngư dân của nhau bị gặp nạn trên biển, cũng như đối xử nhân đạo đối với tàu cá và ngư dân mỗi nước vi phạm vùng biển của nhau, phù hợp với quan hệ tốt đẹp giữa hai nước và tinh thần đoàn kết ASEAN.[17]

- Ngày 06/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã tiếp Đại sứ Malaysia Tan Yang Thai tới chào từ biệt nhân kết thúc nhiệm kỳ công tác. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề nghị hai bên hợp tác chặt chẽ thúc đẩy dự án 3 bên giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore về truyền tải điện gió ngoài khơi xuyên biên giới. Đại sứ Tan Yang Thai bày tỏ tin tưởng hai nước sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy ASEAN đoàn kết phát triển; giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[18]

- Ngày 11/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng có cuộc điện đàm với Thủ tướng Vương quốc Hà Lan Rob Jetten. Hai Thủ tướng đã trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của việc bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không tại khu vực và trên thế giới, trên cơ sở luật pháp quốc tế đặc biệt là UNCLOS 1982.[19]

- Ngày 12/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã tiếp Đại sứ Singapore tại Việt Nam Rajpal Singh. Thủ tướng nhấn mạnh hai bên cần tiếp tục tăng cường hợp tác, củng cố đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN; đề nghị Singapore tiếp tục có tiếng nói mạnh mẽ ủng hộ lập trường chung của ASEAN trong vấn đề Biển Đông, thúc đẩy đàm phán COC hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[20]

- Ngày 12/8, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới New Zealand của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung và Bộ trưởng Ngoại giao Australia Penny Wong đã đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Australia lần thứ 8 (FMM-8). Về vấn đề Biển Đông, hai bên khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không; giải quyết các vấn đề trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[21]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 10/8, trang của Viện Chính sách Chiến lược Australia đăng tải bài viết của Jennifer Parker, nhận định rằng, khi quốc tế xao nhãng vì các cuộc khủng hoảng toàn cầu, Trung Quốc đã tăng cường sức ép và kiểm soát thực tế tại Biển Đông. Bắc Kinh tái khởi động bồi đắp đảo quy mô lớn ở đá Hải Sâm, gia tăng hoạt động của hải cảnh và dân quân biển, đồng thời mở rộng hoạt động khẳng định quyền tài phán ra phía Đông Đài Loan. Dù Phán quyết Trọng tài 2016 đã bác bỏ yêu sách của Trung Quốc, các đảo nhân tạo được quân sự hóa vẫn giúp nước này phô trương sức mạnh xuống phía Nam, đe dọa an ninh và tuyến thương mại phía Bắc Australia. Chính phủ Australia đã có phản ứng: Ngoại trưởng Penny Wong lên tiếng cảnh báo tại hội nghị ASEAN; gia tăng hỗ trợ thiết bị bay và thiết bị lặn không người lái cho Cảnh sát biển Philippines; đồng thời duy trì hiện diện hải quân thường xuyên. Tuy nhiên, phản ứng này chưa đủ mang tính duy trì lâu dài, kiến nghị Chính phủ Australia cần cảnh giác và giải thích rõ ràng hơn cho công chúng về mối đe dọa này.[22]

- Ngày 11/8, hãng ABC đăng bài viết do các phóng viên của hãng mô tả tình hình Biển Đông khi đi trên tàu cá Philippines ra vùng biển ngoài khơi đảo Thị Tứ. Đây là chuyến đi được tổ chức bởi nhóm hoạt động dân sự “Atin Ito” của Philippines đưa các nhà hoạt động, tình nguyện viên trẻ, các nhóm lao động, ngư dân, các thành viên của một phe chính trị cánh tả và truyền thông địa phương, ra thực địa để thể hiện “tinh thần đoàn kết” của người dân Philippines và hy vọng sẽ gây áp lực buộc Trung Quốc phải chấm dứt các hành động mà Philippines cho là bất hợp pháp. Trong suốt quá trình tàu Philippines di chuyển trên biển và khi đến gần đảo Thị Tứ, luôn có tàu hải cảnh của Trung Quốc theo dõi. Người dân Philippines trên đảo thường xuyên cảm thấy lo sợ và tức giận trước sự hiện diện của số lượng lớn các tàu Trung Quốc tại khu vực. Bình luận về những hoạt động của Trung Quốc cũng như nỗi lo sợ của người dân Philippines, Victor Gao, cựu cán bộ ngoại giao, Phó Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc và Toàn cầu hóa cho rằng người dân Philippines nên quay về nơi mà họ thuộc về, hành động của Trung Quốc là hợp lý, đồng thời khẳng định rằng Phán quyết trọng tài năm 2016 là bất hợp pháp vì không có sự đồng ý của Trung Quốc[23]./.

------------------------------

[1] https://www.news.cn/tw/20260812/d8c2be5cb291434c91ba537ca752a45e/c.html

[2] https://focustaiwan.tw/politics/202608120002

[3] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202608/t20260812_12002972.html

[4] https://mb.com.ph/2026/08/03/ph-disputes-chinas-claim-of-scarborough-combat-drills-says-reports-not-credible

[5] http://www.mod.gov.cn/gfbw/qwfb/16478268.html

[6] https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/08/chinas-administrative-measures-at-scarborough-reef

[7] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202608/t20260814_12004508.html

[8] https://3w.huanqiu.com/a/de583b/4SjLubR6jAo?agt=128

[9] https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/scarborough-shoal-and-the-philippines-paper-trail-in-the-south-china-sea

[10] https://www.scmp.com/news/china/military/article/3363564/powerful-anti-drone-laser-spotted-pla-amphibious-ship-south-china-sea

[11] http://eng.mod.gov.cn/2025xb/P/16479410.html

[12] https://www.facebook.com/share/r/195wKXWUeJ/

[13] https://www.nst.com.my/news/nation/2026/08/1510286/khaled-says-navy-personnel-safe-following-training-incident-south-china

[14] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-dam-voi-thu-tuong-australia-anthony-albanese-102260811135730548.htm

[15] https://nhandan.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-kien-chu-tich-thuong-vien-va-chu-tich-ha-vien-australia-post981151.html

[16] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/tuyen-bo-chung-ve-lam-sau-sac-quan-he-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-viet-nam-australia-61454-138.html

[17] https://baochinhphu.vn/thu-tuong-le-minh-hung-tiep-bo-truong-quoc-phong-malaysia-102260805165049497.htm

[18] https://baochinhphu.vn/thu-tuong-chinh-phu-tiep-dai-su-malaysia-som-dua-kim-ngach-thuong-mai-song-phuong-dat-20-ty-usd-102260806184557851.htm

[19] https://baoquocte.vn/thu-tuong-chinh-phu-le-minh-hung-dien-dam-voi-thu-tuong-vuong-quoc-ha-lan-rob-jetten-430261.html

[20] https://baochinhphu.vn/thu-tuong-le-minh-hung-tiep-dai-su-singapore-chuan-bi-to-chuc-doi-thoai-chien-luoc-viet-nam-singapore-lan-thu-nhat-102260812163942459.htm

[21] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/hoi-nghi-bo-truong-ngoai-giao-viet-nam-australia-lan-thu-8-61500-1073.html

[22] https://www.aspistrategist.org.au/australia-must-not-be-distracted-as-china-ramps-up-in-the-south-china-sea/

[23] https://www.abc.net.au/news/2026-08-11/philippines-china-pag-asa-south-china-sea/107001462