Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu ra Tuyên bố chung của các Lãnh đạo ASEAN về hợp tác biển, đề xuất thành lập Trung tâm biển đặt tại Philippines;

- Căng thẳng Trung Quốc và Philippines tiếp tục leo thang do hoạt động của tàu Hướng Dương Hồng 33 gần đá Khúc Giác;

- Trung Quốc chỉ trích Nhật Bản mượn cớ “hợp tác an ninh” để phóng tên lửa tại tập trận Balikatan.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Các tin tức về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48:

- Ngày 06/5, trong cuộc họp báo trước thềm Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, Người Phát ngôn (NPN) Bộ Ngoại giao Philippines về ASEAN Dax Imperial cho biết tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc đang đạt được những bước tiến ổn định, tất cả các bên liên quan đều thể hiện cam kết mạnh mẽ và duy trì các cuộc họp định kỳ hàng tháng để giải quyết dứt điểm các vấn đề nảy sinh. Ông nhấn mạnh các cuộc họp hàng tháng giúp kịp thời giải quyết các vấn đề gây tranh cãi, đóng vai trò quan trọng trong việc sớm kết thúc đàm phán COC.[1]

- Ngày 06/5, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 đã ra Tuyên bố của các Lãnh đạo ASEAN về hợp tác biển, (i) khẳng định cam kết chung trong việc thúc đẩy hòa bình, an ninh và thịnh vượng trên biển; (ii) nhấn mạnh Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) là khuôn khổ pháp lý duy nhất điều chỉnh mọi hoạt động trên các đại dương và là cơ sở cho các hành động hợp tác; (iii) ưu tiên tăng cường kết nối khu vực, bảo vệ cơ sở hạ tầng dưới nước quan trọng như cáp quang và đường ống, đồng thời bảo đảm tự do hàng hải và hàng không; (iv) cam kết thúc đẩy kinh tế xanh, bảo tồn môi trường biển, giải quyết các mối đe dọa từ mực nước biển dâng và ô nhiễm nhựa; (v) nhấn mạnh việc thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và nỗ lực sớm đạt được COC hiệu lực, thực chất. Để thực thi các mục tiêu này, ASEAN sẽ nâng cao vai trò của Diễn đàn Biển ASEAN (AMF), thúc đẩy Diễn đàn Cảnh sát biển ASEAN (ACF) và xem xét thành lập Trung tâm biển ASEAN tại Philippines nhằm hỗ trợ nghiên cứu và phối hợp liên ngành. Xuyên suốt văn kiện, vai trò trung tâm của ASEAN và nguyên tắc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình được khẳng định là nền tảng cho sự hợp tác bền vững với các đối tác bên ngoài.[2]

- Ngày 08/5, Hội nghị đã ra Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, trong đó: (i) tái khẳng định cam kết chung của ASEAN trong việc duy trì và thúc đẩy hòa bình, an ninh và ổn định trong khu vực, giải quyết tranh chấp một cách hòa bình, bao gồm tôn trọng đầy đủ các quy trình pháp lý và ngoại giao, trong đó có UNCLOS 1982; (ii) tái khẳng định tầm quan trọng của việc tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đối thoại và tham vấn là phương tiện chính để giải quyết những khác biệt và duy trì ổn định khu vực; (iii) nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ổn định trong lĩnh vực hàng hải của khu vực, nhận thức được bản chất đa chiều của các vấn đề biển; (iv) hoan nghênh Hướng dẫn Cải thiện ASEAN về Tăng cường khả năng phục hồi và sửa chữa cáp ngầm đáy biển, nhằm tăng cường hợp tác khu vực và hài hòa giữa các quốc gia thành viên ASEAN, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982,… Tuyên bố nhấn mạnh việc thực hiện đầy đủ DOC, thúc đẩy tiến trình đàm phán COC thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[3]

- Ngày 08/5, phát biểu tại cuộc họp báo sau Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim tái khẳng định lập trường của Malaysia, cho rằng đàm phán COC phải được tiến hành giữa ASEAN và Trung Quốc, không có sự can thiệp từ bên ngoài; nhấn mạnh việc duy trì vai trò trung tâm và sự đoàn kết của ASEAN; tái khẳng định các nguyên tắc trung lập và không liên kết; cho rằng mọi quyết định phải được đưa ra dựa trên lợi ích chung của các nước thành viên và sự ổn định khu vực.[4]

- Ngày 09/5, tại cuộc họp báo sau Hội nghị Cấp cao ASEAN, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. khẳng định việc hoàn tất đàm phán COC sẽ là câu trả lời cho mọi hợp tác tiềm năng giữa ASEAN và Trung Quốc, “chúng ta không thể thể chế hóa bất kỳ điều gì trong số đó cho đến khi Bộ quy tắc ứng xử được hoàn thiện”. Tổng thống cũng bày tỏ mong muốn hoàn tất COC vào cuối năm nay, song trở ngại lớn là các nước ASEAN có cách tiếp cận khác nhau đối với Trung Quốc, khiến việc xây dựng một văn kiện chung trở nên phức tạp.[5] Về việc thành lập một trung tâm hàng hải đặt tại Philippines nhằm duy trì trật tự và an toàn tại Biển Đông, Tổng thống Marcos cho biết, trung tâm này là một “khái niệm mới”, các chi tiết kỹ thuật và cơ cấu tài chính vẫn đang được hoàn thiện, nhưng mục tiêu cốt lõi của trung tâm đã được các nhà Lãnh đạo xác định rõ là bảo đảm tự do hàng hải và ngăn chặn các hoạt động bất hợp pháp như đánh bắt cá trái phép hay buôn lậu. Đây được xem là nỗ lực nhằm tạo ra một tổ chức gắn kết, hợp nhất các nguồn lực của các quốc gia trong và ngoài khối có lợi ích trong khu vực.[6]

- Ngày 11/5, tại cuộc họp báo sau Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn bày tỏ sự lạc quan rằng đàm phán COC sẽ được hoàn tất trong năm nay; nhấn mạnh mục tiêu cốt lõi của các cuộc đàm phán vẫn không thay đổi: tạo ra một bộ quy tắc có ý nghĩa, giúp quản lý căng thẳng và thúc đẩy ổn định tại một trong những khu vực hàng hải tranh chấp nhất thế giới.[7]

- Ngày 11/5, tại họp báo thường kỳ, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 kêu gọi xây dựng COC mang tính ràng buộc pháp lý, phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS 1982, và việc Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cho biết COC sẽ được hoàn tất trong năm nay, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nêu rõ: Việc xây dựng COC là biện pháp quan trọng nhằm thực hiện DOC, đồng thời là nhận thức chung quan trọng giữa Trung Quốc và các nước ASEAN, có lợi cho các bên trong việc quản lý tốt hơn bất đồng, thúc đẩy hợp tác, duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông; khẳng định Trung Quốc đang duy trì trao đổi, tham vấn chặt chẽ với các nước ASEAN về dự thảo văn bản COC, đồng thời bày tỏ hy vọng các bên kiên định mục tiêu, tập trung vào đồng thuận, loại bỏ can nhiễu và sớm đạt được COC.[8]

2. Trung Quốc và Philippines căng thẳng về hoạt động của tàu Hướng Dương Hồng 33 gần đá Khúc Giác:

- Ngày 06/5, máy bay của Cảnh sát biển Philippines (PCG) tuần tra, phát hiện tàu nghiên cứu Hướng Dương Hồng 33 (HDH-33) của Trung Quốc gần đá Khúc Giác, được tàu Hải cảnh 5309 hộ tống, đã đưa xuồng về phía thực thể trên và tiến hành nghiên cứu. PCG cho biết thêm, tàu HDH-33 rời Trung Quốc từ ngày 15/4 và hoạt động khảo sát có hệ thống trên nhiều khu vực trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines. NPN Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela cho biết: hoạt động của các tàu Trung Quốc cấu thành hành vi vi phạm rõ ràng và trắng trợn UNCLOS 1982, Philippines chưa cấp phép cho Trung Quốc thực hiện bất kỳ hoạt động nghiên cứu khoa học biển nào trong vùng biển này.[9]

- Ngược lại, NPN Hải cảnh Trung Quốc Khương Lược cáo buộc máy bay của PCG “cố tình tiếp cận” và “quấy rối” tàu nghiên cứu khoa học HDH-33 đang tiến hành khảo sát sinh thái biển bình thường tại vùng biển gần đá Khúc Giác; cho biết Hải cảnh Trung Quốc đã theo dõi, giám sát và kiểm soát tình hình một cách chuyên nghiệp và theo quy định của pháp luật. Ông cáo buộc Philippines xuyên tạc sự thật, cố tình gây nhầm lẫn cho dư luận; nghiêm khắc cảnh cáo Philippines phải chấm dứt ngay lập tức sự can thiệp bất hợp pháp và chiến dịch bôi nhọ này; khẳng định Trung Quốc sẽ áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo đảm an toàn cho các hoạt động nghiên cứu khoa học của Trung Quốc cũng như hòa bình và ổn định của khu vực Biển Đông.[10]

3. Tin tức và bình luận xung quanh cuộc tập trận Balikatan 2026:

- Ngày 06/5, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản lần đầu tiên phóng tên lửa đất đối hạm trong cuộc tập trận thường niên Balikatan, sử dụng hệ thống tên lửa Type-88 để tấn công một mục tiêu giả định trên biển tại tỉnh Ilocos Norte.[11]

- Ngày 06/5, trả lời câu hỏi của phóng viên tại họp báo thường kỳ, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm chỉ trích Nhật Bản không nhận thức được tội ác lịch sử, đô hộ các nước Đông Nam Á của mình, mà còn sử dụng chiêu trò “hợp tác an ninh” để đưa quân đội ra nước ngoài và phóng tên lửa thành công; cho rằng các thế lực cánh hữu ở Nhật Bản đang thúc đẩy quá trình “tái quân sự hóa” nhanh chóng, một số chính sách và hành động đã vượt xa phạm vi “tự vệ”, “chủ nghĩa quân phiệt kiểu mới” đang được hình thành ở Nhật Bản, đe doạ hoà bình, ổn định khu vực; kêu gọi Nhật Bản suy ngẫm lại về lịch sử của mình và thận trọng hành động, lời nói trong lĩnh vực an ninh.[12]

- Cùng ngày, Financial Post đăng bài bình luận về sự tham gia của Nhật Bản tại Balikatan 2026, nhận định Nhật Bản đang thực hiện một bước chuyển mình lịch sử thời hậu chiến bằng cách đảm nhận vai trò tác chiến trực tiếp tại Biển Đông. Thông qua việc lần đầu tiên triển khai tên lửa đất đối hạm Type-88 trong cuộc tập trận chung Balikatan tại Philippines, Tokyo đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về việc sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự để răn đe các yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc. Bài báo nhận định đây là một phần trong chiến lược an ninh mới của Nhật Bản nhằm thoát khỏi chính sách phòng thủ thụ động, chuyển sang chủ động phối hợp với các đồng minh như Mỹ và Philippines để bảo vệ các tuyến đường hàng hải huyết mạch. Sự thay đổi này không chỉ củng cố vị thế của Nhật Bản như một đối trọng an ninh quan trọng trong khu vực mà còn đánh dấu sự hình thành của các liên minh quân sự chặt chẽ hơn trước áp lực ngày càng tăng từ Bắc Kinh.[13]

- Ngày 07/5, trang Asia Times đăng tải bài viết cho rằng cuộc tập trận Balikatan 2026 tại Biển Đông không chỉ thể hiện sức mạnh quân sự, mà còn mang ý nghĩa tâm lý và chính trị. Hoạt động này có sự tham gia của Philippines, Mỹ và nhiều đồng minh như Nhật Bản, Australia, cho thấy mức độ phối hợp tác chiến ngày càng thực tế và quy mô lớn, với các nội dung huấn luyện giống điều kiện chiến đấu. Ngoài yếu tố quân sự, tác giả nhấn mạnh các cuộc tập trận còn gửi thông điệp răn đe, củng cố niềm tin giữa các đồng minh và tác động đến nhận thức của đối thủ, qua đó trở thành công cụ gây ảnh hưởng chiến lược trong khu vực.[14]

4. Các tin tức liên quan khác:

Trung Quốc:

- Ngày 06/5, Đại sứ Trung Quốc tại Philippines Tỉnh Tuyền đã có bài đăng kèm chữ ký của mình trên tờ Manila Times và các phương tiện truyền thông tiếng Trung Quốc tại đây, với tiêu đề “Hướng tới sự ổn định, không phải căng thẳng: Điều gì thực sự quan trọng trong quan hệ Trung Quốc - Philippines?”. Bài viết nhấn mạnh rằng quan hệ Trung Quốc - Philippines đang có dấu hiệu phục hồi thông qua việc nối lại đối thoại và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như du lịch, giáo dục, nông nghiệp và thực thi pháp luật. Về vấn đề Biển Đông, bài viết thừa nhận đây là nguồn căng thẳng nhưng chỉ là một phần trong tổng thể quan hệ, đồng thời đề xuất xử lý thông qua đối thoại, kiểm soát bất đồng, tránh leo thang và thúc đẩy hợp tác cùng phát triển. Bài viết cũng phản bác các quan điểm coi Trung Quốc là mối đe dọa, khẳng định Trung Quốc đã có nhiều đóng góp tích cực như cung cấp vaccine, hỗ trợ thiên tai và phát triển hạ tầng. Cuối cùng, Đại sứ kêu gọi Philippines theo đuổi chính sách đối ngoại cân bằng, không chọn phe, và nhấn mạnh tương lai quan hệ song phương phụ thuộc vào lựa chọn hiện tại của hai nước.[15]

- Ngày 08/5, Tân Hoa xã đăng tải bài viết với bộ ảnh về tàu Hải cảnh Xuyên Sơn-3302 (Chuanshan-3302) đang phun vòi rồng cảnh báo và các chiến sĩ đang làm việc trong một “cuộc huấn luyện toàn diện” về bảo vệ quyền, lợi ích biển và thực thi pháp luật tại vùng biển thuộc “đảo Hoàng Nham” (bãi cạn Scarborough)”.[16]

Philippines:

- Ngày 08/5, Radio Free Asia đăng tải tin tức, cho biết, Philippines đang tích cực mở rộng cơ sở hạ tầng tại đảo Thị Tứ và đảo Vĩnh Viễn thuộc quần đảo Trường Sa nhằm củng cố hiện diện trên thực địa và thực hiện công tác hậu dễ dàng hơn.[17]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

1. Về chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm:

- Ngày 06/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiến hành hội đàm với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. Hai bên nhấn mạnh vai trò trụ cột quan trọng của hợp tác quốc phòng - an ninh và khẳng định mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực, trong đó có an ninh hàng hải. Về các vấn đề khu vực và quốc tế, hai bên khẳng định tiếp tục tăng cường phối hợp chặt chẽ, ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương, nhất là Liên hợp quốc, ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[18]

- Ngày 06/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội kiến Tổng thống Ấn Độ Droupadi Murmu. Trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế, hai nhà Lãnh đạo nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn đa phương như Liên hợp quốc và ASEAN. Hai bên khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982.[19]

- Ngày 05/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Cố vấn An ninh Quốc gia Ấn Độ Ajit Doval. Về các vấn đề khu vực và quốc tế, hai bên nhất trí về duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Hai bên cũng nhất trí tiếp tục tăng cường tham vấn chiến lược, phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn khu vực và quốc tế, qua đó đóng góp tích cực vào việc định hình một cấu trúc khu vực ổn định, bao trùm và dựa trên luật lệ trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực đang chuyển biến nhanh chóng và tiềm ẩn nhiều rủi ro.[20]

- Ngày 07/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp đại diện các tập đoàn, doanh nghiệp của Ấn Độ. Cụ thể:

+ Đại diện lãnh đạo Tập đoàn Dầu khí quốc gia Ấn Độ (ONGC) bày tỏ mong muốn tiếp tục là đối tác chiến lược lâu dài, đồng hành cùng Việt Nam phát triển ngành dầu khí và bảo đảm an ninh năng lượng, góp phần củng cố quan hệ Việt Nam - Ấn Độ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá Tập đoàn Dầu khí quốc gia Ấn Độ là một trong những tập đoàn dầu khí có kinh nghiệm, năng lực triển khai các dự án phù hợp với nhu cầu phát triển ngành Dầu khí của Việt Nam; ghi nhận những đóng góp thực chất của tập đoàn tại Việt Nam trong gần 40 năm qua; hoan nghênh tập đoàn tiếp tục mở rộng hợp tác trong lĩnh vực thăm dò, khai thác dầu khí tại Việt Nam.

+ Đại diện lãnh đạo Tập đoàn Larsen & Toubro bày tỏ mong muốn tiếp tục tham gia vào các dự án hạ tầng giao thông, năng lượng, cảng biển tại Việt Nam. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại; hoan nghênh tập đoàn tiếp tục mở rộng hợp tác, đầu tư tại Việt Nam trong các lĩnh vực hạ tầng, năng lượng.

+ Tiếp đại diện lãnh đạo Tập đoàn Adani, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định Tập đoàn Adani là một trong những tập đoàn có kinh nghiệm hàng đầu thế giới trong việc triển khai các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực năng lượng, cảng biển và logistics, hoan nghênh sự quan tâm và các đề xuất đầu tư cụ thể của tập đoàn tại Việt Nam.[21]

2. Về chuyến thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm:

- Ngày 08/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake, trong đó, hai bên nhất trí đưa hợp tác quốc phòng, an ninh đi vào thực chất, hiệu quả, trong đó có tăng cường hợp tác về an ninh hàng hải, an ninh mạng. Về các vấn đề quốc tế, khu vực cùng quan tâm, hai bên tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh và tự do hàng hải và nhấn mạnh tầm quan trọng trong việc giải quyết hòa bình các tranh chấp trên cơ sở tôn trọng và tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.[22]

- Cùng ngày, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội kiến Thủ tướng Sri Lanka Harini Amarasuriya. Hai nhà Lãnh đạo hoan nghênh và đánh giá cao những kết quả tích cực trên các lĩnh vực hợp tác, nhất trí xem xét ký các thỏa thuận cấp chính phủ để tăng cường hợp tác trong những lĩnh vực mới còn rất nhiều tiềm năng như khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, cảng biển, kết nối hàng không.[23]

- Kết thúc chuyến thăm, hai bên đã ra Tuyên bố chung về việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện, trong đó, tái khẳng định cam kết tiếp tục tăng cường hợp tác an ninh, mở rộng hợp tác an ninh hàng hải; tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định và tự do hàng hải, đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của việc tôn trọng và tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS1982, nhằm bảo đảm trật tự hàng hải quốc tế ổn định và hòa bình.[24]

3. Về hoạt động của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48:

- Ngày 08/5, tại Phiên họp hẹp Lãnh đạo các nước ASEAN, thảo luận về ứng phó với khủng hoảng năng lượng phát sinh từ căng thẳng địa chính trị và bài học kinh nghiệm dành cho ASEAN, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đưa ra 3 đề xuất trọng tâm, trong đó ASEAN cần đi tiên phong giữ vững luật lệ, củng cố niềm tin trong quan hệ quốc tế, thông qua việc kiên trì đề cao chủ nghĩa đa phương và thượng tôn luật pháp quốc tế. Theo đó, ASEAN cần tích cực góp phần duy trì an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không trên thế giới cũng như trong khu vực. Ở Biển Đông, ASEAN cần nỗ lực cùng Trung Quốc bảo đảm thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC, sớm đạt COC hiệu lực, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982 theo lộ trình thoả thuận.[25]

- Ngày 07/5, bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã có các cuộc tiếp xúc song phương:

+ Với Quốc vương Brunei Haji Hassanal Bolkiah: Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đề nghị hai bên triển khai hiệu quả, thực chất Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam - Brunei giai đoạn 2023 - 2027; củng cố hợp tác trong các lĩnh vực đánh bắt thủy, hải sản. Quốc vương Haji Hassanal Bolkiah cho biết, Brunei sẵn sàng hợp tác với Việt Nam trong các lĩnh vực hai bên có thế mạnh và cùng quan tâm.

+ Với Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr.: Hai nhà lãnh đạo nhất trí đề nghị hai bên tích cực thúc đẩy một số trọng tâm hợp tác trụ cột trong quan hệ Đối tác chiến lược, trong đó, tăng cường hợp tác về bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng, hợp tác nghiên cứu khoa học biển. Hai bên nhất trí tiếp tục ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương, tích cực cùng các nước thành viên ASEAN và Trung Quốc thúc đẩy đàm phán COC thực chất, hiệu lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.

+ Với Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão: Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho rằng hai bên cần phối hợp chặt chẽ để khai thác tốt những dư địa, tiềm năng hợp tác song phương, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư, thương mại, viễn thông, công nghệ số, năng lượng và dầu khí, thủy sản.[26]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 05/5, Radio Free Asia đăng bài bình luận, cho rằng chuyến thăm đảo Ba Bình của Lãnh đạo Hội đồng Các vấn đề Đại dương Đài Loan Quản Bích Linh (Kuan Bi-ling) được học theo chiến lược “vùng xám” của Bắc Kinh, nhằm khẳng định chủ quyền mà không gây leo thang quân sự. Mặc dù thực thể này hiện có đường băng và cầu cảng mới nâng cấp, nhưng Đài Bắc đang chọn cách sử dụng lực lượng tuần duyên thay vì hải quân để thực hiện các cuộc diễn tập dưới danh nghĩa "nhân đạo". William Yang, nhà phân tích về Đông Bắc Á tại tổ chức tư vấn International Crisis Group có trụ sở tại Bỉ nhận định: việc sử dụng lực lượng bảo vệ bờ biển theo cách này làm mờ ranh giới giữa hoạt động thực thi pháp luật dân sự và hoạt động quân sự; lấy lí do tập trận vì “nhân đạo”, tránh gây ra phản ứng trực tiếp, hung hăng từ phía Trung Quốc. Một nhận định khác từ Aadil Brar, nhà phân tích độc lập tại Đài Bắc cho rằng: đó là “chiến lược vùng xám ở dạng tinh vi nhất”, nhằm “thay đổi thực tế trên thực địa và chuyển hướng nhận thức tâm lý, trong khi phía bên kia đang chật vật tìm cách phản công hợp lý mà không gây thiệt hại cho họ nhiều hơn cho bạn”.[27]

- Ngày 06/5, The Diplomat đăng tải bài viết của Edward Owen và Josiah Guajardo, nhận định 10 năm sau Phán quyết của Tòa Trọng tài (tháng 7/2016), thực trạng “lẽ phải thuộc về kẻ mạnh” đang bao trùm Biển Đông khi Trung Quốc liên tục phớt lờ luật pháp quốc tế. Mặc dù Tòa đã bác bỏ yêu sách “đường chín đoạn” và xác định các đảo nhân tạo không có vùng đặc quyền kinh tế, Bắc Kinh vẫn tiếp tục cưỡng ép tàu cá Philippines, bồi đắp thêm hàng ngàn mẫu đảo nhân tạo và gia tăng các vụ quấy rối tàu bè của các nước ASEAN. Bài viết nhấn mạnh sự tiêu chuẩn kép của Trung Quốc khi vừa vi phạm UNCLOS vừa chỉ trích các quốc gia khác vi phạm luật lệ quốc tế, đồng thời cảnh báo rằng chiến thuật “vừa đấm vừa xoa”, kết hợp giữa áp lực quân sự và đầu tư kinh tế, đang đặt các nước nhỏ vào tình thế khó khăn trong việc lựa chọn giữa tuân thủ chuẩn mực quốc tế hay chấp nhận các lợi ích thực dụng từ Trung Quốc.[28]

- Ngày 06/5, The Times đăng tải bài viết cho biết đảo Thị Tứ (thuộc quần đảo Trường Sa) đang trở thành tâm điểm trong cuộc đối đầu nguy hiểm giữa Philippines và Trung Quốc. Mặc dù hòn đảo hiện có khoảng 500 dân thường sinh sống cùng các cơ sở hạ tầng như trường học, đường băng và trạm chỉ huy của lực lượng cảnh sát biển, nhưng cuộc sống tại đây luôn bị đe dọa bởi các tiền đồn quân sự và tàu hải cảnh Trung Quốc tuần tra sát sao. Manila đang nỗ lực củng cố “chủ quyền” bằng cách nâng cấp hiện diện quân sự, khuyến khích dân định cư và tổ chức các hoạt động dân sự như hòa nhạc yêu nước ngay trên đảo. Tuy nhiên, bài báo cảnh báo rằng với việc Philippines và Mỹ là đồng minh hiệp ước, bất kỳ một cuộc tấn công vũ lực nào từ phía Trung Quốc nhắm vào Thị Tứ cũng có thể dẫn đến một cuộc đối đầu trực tiếp với Mỹ, đe dọa hòa bình của toàn khu vực Đông Á.[29]

- Ngày 07/5, trang East Asia đăng tải bài viết của Nguyễn Thành Long, nhận định, trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông gây căng thẳng cho an ninh năng lượng ở Đông Nam Á, các quốc gia ven biển như Philippines đang ưu tiên thăm dò dầu khí trong vùng đặc quyền kinh tế của mình. Mặc dù triển vọng “khai thác chung” với Trung Quốc có vẻ hấp dẫn về mặt kinh tế, các quốc gia ven biển phải cẩn trọng để không rơi vào bẫy chiến lược vì các đề xuất này có nguy cơ ngầm xác nhận các tuyên bố chủ quyền biển của Trung Quốc và biến các vùng đặc quyền kinh tế không tranh chấp thành “vùng tranh chấp” một cách mặc định.[30]

- Ngày 11/5, trang Bernama đăng tải bài bình luận, cho rằng sự thành công của ASEAN trong việc giải quyết vấn đề Biển Đông phụ thuộc vào khả năng hoàn tất COC mang tính ràng buộc với Trung Quốc, duy trì sự đoàn kết nội bộ và thúc đẩy hợp tác hàng hải thực chất. Theo chuyên gia phân tích Peter Nicoll, ưu tiên hàng đầu của khối nên là quản trị rủi ro và bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN để tránh bị gạt ra ngoài lề bởi sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc. Bài viết nhận định Biển Đông là mạch máu thương mại toàn cầu, nơi có hơn 60% lượng hàng hóa thế giới đi qua, đồng thời sở hữu trữ lượng dầu khí và nguồn lợi thủy sản khổng lồ. Ông Nicoll cảnh báo rằng căng thẳng leo thang không chỉ đe dọa ổn định kinh tế khu vực mà còn làm tăng chi phí bảo hiểm hàng hải, đẩy giá hàng hóa và lạm phát lên cao. Để ứng phó, ASEAN cần thiết lập các “rào chắn” kinh tế nhằm ngăn chặn các hành vi cưỡng ép. Đặc biệt, các quốc gia thành viên phải giữ vững lập trường độc lập, tránh chịu áp lực chọn bên từ cả Washington và Bắc Kinh nhằm quản lý hiệu quả các tranh chấp và duy trì ổn định khu vực[31]./.

------------------------------

[1]https://manilastandard.net/news/314736544/south-china-sea-coc-talks-on-steady-progress.html

[2]https://asean2026.gov.ph/post/view/?title=asean-leaders-declaration-on-maritime-cooperation

[3]https://asean2026.gov.ph/post/view/?title=chair-s-statement-of-the-48th-asean-summit

[4]https://www.nst.com.my/news/nation/2026/05/1435208/anwar-south-china-sea-talks-must-stay-between-asean-and-china-without

[5]https://www.abs-cbn.com/news/nation/2026/5/9/marcos-asean-vows-south-china-sea-won-t-be-next-strait-of-hormuz-0027

[6]https://jakartaglobe.id/news/asean-to-set-up-maritime-center-to-keep-south-china-sea-orderly

[7]https://cebudailynews.inquirer.net/726855/asean-still-positive-on-south-china-sea-conduct-completion

[8]https://www.fmprc.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202605/t20260511_11908352.shtml

[9]https://www.pna.gov.ph/articles/1274541

[10]http://www.mod.gov.cn/gfbw/qwfb/16459231.html

[11]https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/japan-fires-missile-joint-drill-with-us-allies-northern-philippines-facing-south-2026-05-06/

[12]https://www.fmprc.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202605/t20260506_11905572.shtml

[13]https://financialpost.com/pmn/business-pmn/japan-strikes-combat-role-in-south-china-sea-in-post-war-pivot

[14]https://asiatimes.com/2026/05/hard-and-psychological-power-shown-in-south-china-sea-exercise/

[15]https://ph.china-embassy.gov.cn/eng/sgdt/202605/t20260505_11904773.htm

[16]https://english.news.cn/20260508/9626a9e09e5d440caee323d5fccaa642/c.html

[17]https://www.rfa.org/english/southchinasea/2026/05/08/philippines-satellite-spratlys-infrastructure-upgrade/

[18]https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-dam-voi-thu-tuong-an-do-narendra-modi-102260506184539964.htm

[19]https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-kien-tong-thong-an-do-droupadi-murmu-10226050700021791.htm

[20]https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-co-van-an-ninh-quoc-gia-an-do-102260506002141007.htm

[21]https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-dai-dien-cac-tap-doan-doanh-nghiep-cua-an-do-102260507210926925.htm

[22]https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-dam-voi-tong-thong-sri-lanka-anura-kumara-dissanayake-102260508155758346.htm

[23]https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-kien-thu-tuong-sri-lanka-harini-amarasuriya-10226050821100041.htm

[24]https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-giua-nuoc-cong-hoa-xa-hoi-chu-nghia-viet-nam-va-nuoc-cong-hoa-xa-hoi-chu-nghia-dan-chu-sri-lanka-102260508214441032.htm

[25]https://baochinhphu.vn/thu-tuong-le-minh-hung-trong-mot-the-gioi-day-bien-dong-asean-can-don-dau-va-dinh-hinh-thay-doi-102260508165355846.htm

[26]https://baoquocte.vn/thu-tuong-chinh-phu-le-minh-hung-gap-lanh-dao-cac-nuoc-to-chuc-quoc-te-ben-le-hoi-nghi-cap-cao-asean-lan-thu-48-390909.html

[27]https://www.rfa.org/english/southchinasea/2026/05/05/taiping-itu-aba-south-china-sea-taiwan-kuan-bi-ling/

[28]https://thediplomat.com/2026/05/10-years-after-the-arbitration-ruling-might-makes-right-in-the-south-china-sea/

[29]https://www.thetimes.com/world/asia/article/thitu-spratly-islands-south-china-sea-s23dzxwp7

[30]https://eastasiaforum.org/2026/05/07/joint-development-in-the-south-china-sea-is-a-strategic-trap/

[31]https://asean.bernama.com/news.php?id=2555611