Dàn nhạc ngũ âm – tinh hoa văn hóa của người Khmer Nam Bộ

19/11/2020 18:03

Trong kho tàng văn hóa đặc sắc của người Khmer ở Nam Bộ, dàn nhạc ngũ âm là sự hội tụ tinh tế của chủ thể văn hóa, không chỉ về sự tài hoa của người diễn tấu, thẩm mỹ âm nhạc truyền thống mà còn chứa đựng trong đó lịch sử - địa văn hóa, phong tục tập quán và khát vọng thuần hậu.

Dàn nhạc ngũ âm – nhạc cụ truyền thống của người Khmer

Quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa tài hoa

Người Khmer Nam Bộ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer, vốn có chung nguồn gốc với người Campuchia và có nguồn gốc gần gũi với các dân tộc Indonesia, Malaysia ở các hải đảo phía Nam. Bên cạnh đó, trong quá trình sinh sống gần gũi, đồng bào đã hòa hợp với các cộng đồng Chăm, Hoa, Việt tại vùng Nam Bộ. Những sự tiếp nối, giao lưu văn hóa này là nguồn gốc tạo nên bản sắc văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Dàn nhạc ngũ âm phản ánh rõ nét những đặc điểm này với ảnh hưởng từ âm nhạc cổ truyền Campuchia, Ấn Độ và Indonesia, đã được bản địa hóa.

Nhạc cụ truyền thống của người Khmer ở Nam Bộ rất đa dạng, được kết cấu thành nhiều dàn nhạc khác và tuỳ theo từng cuộc lễ mà lựa chọn sử dụng dàn nhạc với các nhạc cụ khác nhau để biểu diễn. Trong đó, dàn nhạc ngũ âm là sự kết hợp giữa nhạc Pin và nhạc Peat. Nhạc Pin vốn là dàn nhạc cổ xưa, được ra đời từ thời đại Noko Knum của vương quốc Phù Nam, mang đậm dấu ấn văn hóa Ấn Độ và được du nhập theo tôn giáo Bà La Môn. Sau này, có sự kết hợp thêm nhạc cụ của người Khmer có sẵn và dàn nhạc krong-sko-trom min có từ thời trung đại. Hai loại nhạc gồm Pin và krong-sko-trom min được nhập chung với nhau thành một dàn nhạc Pin-peat.

Là dàn nhạc lễ nên có những quy định chặt chẽ về việc sử dụng trong những hoạt động tín ngưỡng cụ thể. Theo quy định cổ truyền, dàn nhạc ngũ âm chỉ được sử dụng trong các ngày đại lễ tại chùa (Lễ Cầu Phước, Lễ Dâng Bông…) và ngày Tết như Sel Done-ta, Chnam Thmây, Óc Om Bok, Lễ Dâng y hoặc sử dụng trong đám tang. Đến nay, nhạc ngũ âm đã được sử dụng rộng rãi trong đời sống, mang tính giải trí cao, từ liên hoan mừng công và trình diễn trong các hoạt động văn hóa.

Sự độc đáo của dàn nhạc ngũ âm

Dàn nhạc ngũ âm tổng hợp từ 5 loại chất liệu, đồng, sắt, gỗ, da và hơi với 9 loại nhạc: Đàn thuyền (Rô-Niết ek, Rô-Niết-thung), bộ trống (Kha so-somphô, Sakho-thôm), đàn cò và bộ trống Sa dăm, bộ cồng lớn và nhỏ (Pét-Kuong-Thôn, Ro-Niết-Đek), đàn Tà-Khê, đàn Khưm, kèn Srô-lây (2 loại Srô-lây-Tôck (kèn nhỏ) và Srô-Lây-thung (khèn lớn).

Trong đó, Rôneat-ek là nhạc cụ chủ đạo, có vai trò dồn bè. Dàn nhạc ngũ âm có thể thiếu một vài nhạc cụ nhưng không thể thiếu cặp đàn Rôneat-ek, Rô-neat-thung, Cuông-tuôch, Cuông-thôm và cặp trống lớn thì mới hội đủ điều kiện diễn tấu.

Đặc biệt, dàn nhạc ngũ âm còn phối hợp hài hoà với các nhạc cụ khác như đàn cò, đàn a dây hoặc có thể tách ra thành những nhạc cụ riêng lẻ để dễ thực hiện cho các điệu múa sa dzăm, rom vong, lam thone, múa dzù kê…

Mỗi bộ trong dàn nhạc ngũ âm còn có thể có nhiều hơn nếu có thêm người chơi nhạc. Mặt khác, các nhạc cụ trong dàn nhạc này còn được tách ra để độc tấu nhằm khai thác tối đa tính độc đáo trong âm thanh của từng nhạc cụ và thể hiện khả năng biểu diễn của từng nhạc công.

Vai trò, giá trị của dàn nhạc ngũ âm

Dàn ngũ âm của người Khmer Nam Bộ độc đáo về các loại nhạc cụ, phương thức trình diễn, có giá trị nghệ thuật cao và khẳng định trình độ thẩm mỹ về âm nhạc của chủ thể văn hóa. Nếu như những ngôi chùa luôn có mặt trong các phun sóc của người Khmer Nam Bộ và là trung tâm tín ngưỡng, văn hóa, giáo dục của cộng đồng thì dàn nhạc ngũ âm là một phần không thể thiếu. Nó được sử dụng trước hết trong các lễ hội, theo từng nghi thức là phương tiện trao gửi những khát vọng, lòng biết ơn của con người đến thế giới thần linh.

Theo ông Thạch Suôl (Trà Vinh) - nghệ nhân tâm huyết, gắn bó suốt đời với nghiên cứu, bảo tồn dàn nhạc ngũ âm có hơn 30 năm tâm huyết nghiên cứu dàn nhạc ngũ âm cho biết: “Dàn nhạc ngũ âm là vốn quý tinh hoa văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Về hình thức, các nhạc cụ của dàn nhạc ngũ âm được thiết kế rất tinh xảo, đảm bảo tính thẩm mỹ. Về đặc tính, mỗi loại nhạc khí đều được định âm chuẩn xác, đảm bảo được yếu tố hòa âm, phối khí của dàn nhạc. Vì vậy, để sử thành thạo các nhạc cụ của dàn nhạc ngũ âm, người sử dụng phải có khả năng thẩm âm tốt, nắm vững phương pháp hòa âm, phối khí và nhất là phải thật sự đam mê, sáng tạo mới có thể biểu diễn thành công”.

Tuy nhiên, những nhạc công ngũ âm hầu hết học cách sử dụng nhạc cụ từ truyền nghề theo kinh nghiệm. Điều đó chứng tỏ niềm đam mê và sự tài hoa của nhạc công.

Âm nhạc của ngũ âm nói riêng là tiếng lòng của khát vọng về cuộc sống an lành, khỏe mạnh, ấm no, hạn phúc của chủ thể văn hóa. Những nghi thức trong các lễ hội đều phản ánh khát vọng bình dị này mà dàn nhạc ngũ âm có vai trò truyền tải. Bên cạnh yếu tố tâm linh, dàn nhạc ngũ âm còn mang tính giải trí khi hòa nhập với sinh hoạt thường nhật của người dân. Cả 2 yếu tố này đã kết nối cộng đồng trong mối quan hệ bền chặt, hướng con người tới những điều tốt đẹp./.

Nguồn: quehuongonline.vn
Cùng chuyên mục
Cuộc chiến Whisky: Tranh chấp lãnh thổ lịch sự nhất thế giới
Cuộc chiến Whisky: Tranh chấp lãnh thổ lịch sự nhất thế giới

Từ xưa đến nay, tranh chấp lãnh thổ vốn không có gì mới lạ nhưng thế giới có lẽ chưa hề thấy được một tranh...

Nghi lễ nghề nông của đồng bào Thổ
Nghi lễ nghề nông của đồng bào Thổ

Người Thổ là cư dân bản địa mang nặng dấu ấn văn hóa Việt Mường xa xưa, được bảo tồn tới ngày nay.

Nét đẹp truyền thống trong Lễ cúng lúa mới của đồng bào S’tiêng
Nét đẹp truyền thống trong Lễ cúng lúa mới của đồng bào S’tiêng

Lễ hội cúng lúa mới của đồng bào dân tộc S’tiêng (tỉnh Bình Phước) diễn ra vào tháng Chạp hàng năm.

Gìn giữ nghề dệt thổ cẩm - nét đẹp của phụ nữ Bahnar
Gìn giữ nghề dệt thổ cẩm - nét đẹp của phụ nữ Bahnar

Đối với người bản địa Tây Nguyên, văn hóa truyền thống dân tộc chính là điều quý báu nhất mà họ có được và muốn...

Bảo vật quốc gia ở chùa Giám
Bảo vật quốc gia ở chùa Giám

Là địa danh tâm linh nổi tiếng lưu giữ bảo vật quốc gia, chùa Giám ngoài thờ Phật còn là nơi đặt tượng thờ Đại...

Múa kỳ lân ngày xuân ở xứ Lạng
Múa kỳ lân ngày xuân ở xứ Lạng

Cứ mỗi độ Xuân về, đặc biệt là vào dịp Lễ hội Lồng tồng của đồng bào dân tộc Tày, Nùng xứ Lạng thường không...

Bập bênh ở biên giới Mỹ-Mexico đạt giải Thiết kế của Năm 2020
Bập bênh ở biên giới Mỹ-Mexico đạt giải Thiết kế của Năm 2020

Một loạt các bập bênh màu hồng sáng cho phép mọi người có thể tương tác qua biên giới Mỹ-Mexico đã đoạt giải thưởng danh...

Độc đáo nghi lễ Then “pang” của người Tày
Độc đáo nghi lễ Then “pang” của người Tày

Đầu tháng 7, tại thôn Lập Thành, xã Làng Giàng, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, có diễn ra nghi lễ Then “pang”...

Chợ phiên ở Đăk R’măng: Lưu giữ bản sắc văn hóa đồng bào Tây Bắc
Chợ phiên ở Đăk R’măng: Lưu giữ bản sắc văn hóa đồng bào Tây Bắc

Từ các tỉnh phía Bắc vào Tây Nguyên lập nghiệp, đồng bào dân tộc Mông ở Đăk R'Măng, huyện Đăk G’long, tỉnh Đăk Nông mang...

Vui Tết cổ truyền Hồ Sự Chà của dân tộc Hà Nhì nơi cực Tây của Tổ quốc
Vui Tết cổ truyền Hồ Sự Chà của dân tộc Hà Nhì nơi cực Tây của Tổ quốc

Là một trong 19 dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên, người Hà Nhì (thuộc hai nhóm Hà Nhì Lạ Mí và Hà Nhì...

Háng Sléng - Chợ tình nơi miền biên viễn
Háng Sléng - Chợ tình nơi miền biên viễn

Người dân Phục Hòa nói riêng và cả vùng miền Đông Cao Bằng thường nhắc đến câu “Bươn Slam Slíp Pét” ...

Khám phá rừng pơ mu, sa mu trên 1.000 năm tuổi ở khu vực biên giới
Khám phá rừng pơ mu, sa mu trên 1.000 năm tuổi ở khu vực biên giới

Hiện trong Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (thuộc bản Vịn, xã Bát Mọt, huyện Thường Xuân, Thanh Hóa), giáp khu vực biên giới...

Cikoneng, ngọn hải đăng cổ nhất Indonesia từ thời thuộc địa Hà Lan
Cikoneng, ngọn hải đăng cổ nhất Indonesia từ thời thuộc địa Hà Lan

Quốc gia vạn đảo Indonesia hiện có 284 ngọn hải đăng nằm rải rác khắp cả nước. Trong đó, hải đăng Cikoneng ở tỉnh Banten,...

Đường biên giới giữa Mexico và Mỹ
Đường biên giới giữa Mexico và Mỹ

Đường biên giới chung giữa Mexico và Mỹ dài 3.169 km. Đây là đường biên giới có số lượt người xuất nhập cảnh đông nhất...

Lên biên cương ngắm hoa Sở nở trắng rừng
Lên biên cương ngắm hoa Sở nở trắng rừng

Tháng 12, hoa Sở nở trắng rừng biên giới Bình Liêu (Quảng Ninh). Hội hoa Sở rộn ràng du khách tới tham quan, chiêm ngưỡng...

Tin đọc nhiều
Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam gửi thư chúc mừng thành công của Đại hội Đảng NDCM Lào
Hỗ trợ lao động đánh bắt và chế biến thủy sản Đông Nam Á di cư an toàn
Long An xúc tiến, thu hút đầu tư vào Khu kinh tế cửa khẩu
Khám bệnh và trao quà Tết cho người dân tại huyện đảo Côn Đảo
Bộ Ngoại giao và Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp bàn giao và tập huấn sử dụng Bản đồ địa hình biên giới Việt Nam - Campuchia tỷ lệ 1/25.000 tại các tỉnh biên giới Việt Nam - Campuchia
Độc đáo nghi lễ Then “pang” của người Tày
Cảnh sát biển phải đủ khả năng xử lý tình huống phức tạp nhất trên biển
Quy trình kiểm tra, kiểm soát khách du lịch vào ra Khu cảnh quan khu vực thác Bản Giốc là như thế nào?
Kiên Giang trao quà tặng hỗ trợ bà con gốc Việt tại Campuchia đón Tết Tân Sửu 2021
Các chỉ đạo ứng phó không khí lạnh tăng cường
Tạo đà phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tham dự phiên Thảo luận mở Cấp cao trực tuyến của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc với chủ đề “Giải quyết các nguy cơ đối với hoà bình và an ninh quốc tế liên quan đến khí hậu”
Đón cơ hội đầu tư ở thành phố biển đảo Phú Quốc
Phát huy sức mạnh toàn dân trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia
Xây dựng nông thôn mới ở vùng biên giới
Phú Yên phát huy tiềm năng, lợi thế kinh tế biển
Lãnh đạo tỉnh Bôlykhămxay chúc tết Đảng bộ, Nhân dân Hà Tĩnh
Chính phủ quyết định nâng cấp cửa khẩu chính Lóng Sập, tỉnh Sơn La thành cửa khẩu quốc tế
Thu nhập bình quân đầu người ở các địa phương có biển cao hơn bình quân chung cả nước
Phát triển giao thông đồng bộ, hiện đại, tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh
Việt Nam tái đề cử ứng viên vào Ủy ban Luật pháp quốc tế
Quảng Ninh lắp đặt camera giám sát dọc biên giới
Các địa phương phát động người dân phát giác trường hợp nhập cảnh trái phép
Phối hợp quản lý bảo vệ biên giới, phòng chống dịch COVID-19
Tổ tàu thuyền an toàn đoàn kết vươn khơi bám biển
Nâng cao nhận thức về biển, đảo và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng cho báo cáo viên
Dặm dài biên ải: Bình yên cung đường sắt liên vận
Giáo dục về chủ quyền lãnh thổ được thể hiện trong hầu hết các môn học
Lạng Sơn: Bộ đội tặng hơn 7.000 lá cờ, ảnh Bác Hồ cho bà con biên giới
NHNN lên tiếng về việc cư dân biên giới mở tài khoản ở Trung Quốc