Dàn nhạc ngũ âm – tinh hoa văn hóa của người Khmer Nam Bộ

19/11/2020 18:03

Trong kho tàng văn hóa đặc sắc của người Khmer ở Nam Bộ, dàn nhạc ngũ âm là sự hội tụ tinh tế của chủ thể văn hóa, không chỉ về sự tài hoa của người diễn tấu, thẩm mỹ âm nhạc truyền thống mà còn chứa đựng trong đó lịch sử - địa văn hóa, phong tục tập quán và khát vọng thuần hậu.

Dàn nhạc ngũ âm – nhạc cụ truyền thống của người Khmer

Quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa tài hoa

Người Khmer Nam Bộ thuộc nhóm ngôn ngữ Môn - Khmer, vốn có chung nguồn gốc với người Campuchia và có nguồn gốc gần gũi với các dân tộc Indonesia, Malaysia ở các hải đảo phía Nam. Bên cạnh đó, trong quá trình sinh sống gần gũi, đồng bào đã hòa hợp với các cộng đồng Chăm, Hoa, Việt tại vùng Nam Bộ. Những sự tiếp nối, giao lưu văn hóa này là nguồn gốc tạo nên bản sắc văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Dàn nhạc ngũ âm phản ánh rõ nét những đặc điểm này với ảnh hưởng từ âm nhạc cổ truyền Campuchia, Ấn Độ và Indonesia, đã được bản địa hóa.

Nhạc cụ truyền thống của người Khmer ở Nam Bộ rất đa dạng, được kết cấu thành nhiều dàn nhạc khác và tuỳ theo từng cuộc lễ mà lựa chọn sử dụng dàn nhạc với các nhạc cụ khác nhau để biểu diễn. Trong đó, dàn nhạc ngũ âm là sự kết hợp giữa nhạc Pin và nhạc Peat. Nhạc Pin vốn là dàn nhạc cổ xưa, được ra đời từ thời đại Noko Knum của vương quốc Phù Nam, mang đậm dấu ấn văn hóa Ấn Độ và được du nhập theo tôn giáo Bà La Môn. Sau này, có sự kết hợp thêm nhạc cụ của người Khmer có sẵn và dàn nhạc krong-sko-trom min có từ thời trung đại. Hai loại nhạc gồm Pin và krong-sko-trom min được nhập chung với nhau thành một dàn nhạc Pin-peat.

Là dàn nhạc lễ nên có những quy định chặt chẽ về việc sử dụng trong những hoạt động tín ngưỡng cụ thể. Theo quy định cổ truyền, dàn nhạc ngũ âm chỉ được sử dụng trong các ngày đại lễ tại chùa (Lễ Cầu Phước, Lễ Dâng Bông…) và ngày Tết như Sel Done-ta, Chnam Thmây, Óc Om Bok, Lễ Dâng y hoặc sử dụng trong đám tang. Đến nay, nhạc ngũ âm đã được sử dụng rộng rãi trong đời sống, mang tính giải trí cao, từ liên hoan mừng công và trình diễn trong các hoạt động văn hóa.

Sự độc đáo của dàn nhạc ngũ âm

Dàn nhạc ngũ âm tổng hợp từ 5 loại chất liệu, đồng, sắt, gỗ, da và hơi với 9 loại nhạc: Đàn thuyền (Rô-Niết ek, Rô-Niết-thung), bộ trống (Kha so-somphô, Sakho-thôm), đàn cò và bộ trống Sa dăm, bộ cồng lớn và nhỏ (Pét-Kuong-Thôn, Ro-Niết-Đek), đàn Tà-Khê, đàn Khưm, kèn Srô-lây (2 loại Srô-lây-Tôck (kèn nhỏ) và Srô-Lây-thung (khèn lớn).

Trong đó, Rôneat-ek là nhạc cụ chủ đạo, có vai trò dồn bè. Dàn nhạc ngũ âm có thể thiếu một vài nhạc cụ nhưng không thể thiếu cặp đàn Rôneat-ek, Rô-neat-thung, Cuông-tuôch, Cuông-thôm và cặp trống lớn thì mới hội đủ điều kiện diễn tấu.

Đặc biệt, dàn nhạc ngũ âm còn phối hợp hài hoà với các nhạc cụ khác như đàn cò, đàn a dây hoặc có thể tách ra thành những nhạc cụ riêng lẻ để dễ thực hiện cho các điệu múa sa dzăm, rom vong, lam thone, múa dzù kê…

Mỗi bộ trong dàn nhạc ngũ âm còn có thể có nhiều hơn nếu có thêm người chơi nhạc. Mặt khác, các nhạc cụ trong dàn nhạc này còn được tách ra để độc tấu nhằm khai thác tối đa tính độc đáo trong âm thanh của từng nhạc cụ và thể hiện khả năng biểu diễn của từng nhạc công.

Vai trò, giá trị của dàn nhạc ngũ âm

Dàn ngũ âm của người Khmer Nam Bộ độc đáo về các loại nhạc cụ, phương thức trình diễn, có giá trị nghệ thuật cao và khẳng định trình độ thẩm mỹ về âm nhạc của chủ thể văn hóa. Nếu như những ngôi chùa luôn có mặt trong các phun sóc của người Khmer Nam Bộ và là trung tâm tín ngưỡng, văn hóa, giáo dục của cộng đồng thì dàn nhạc ngũ âm là một phần không thể thiếu. Nó được sử dụng trước hết trong các lễ hội, theo từng nghi thức là phương tiện trao gửi những khát vọng, lòng biết ơn của con người đến thế giới thần linh.

Theo ông Thạch Suôl (Trà Vinh) - nghệ nhân tâm huyết, gắn bó suốt đời với nghiên cứu, bảo tồn dàn nhạc ngũ âm có hơn 30 năm tâm huyết nghiên cứu dàn nhạc ngũ âm cho biết: “Dàn nhạc ngũ âm là vốn quý tinh hoa văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Về hình thức, các nhạc cụ của dàn nhạc ngũ âm được thiết kế rất tinh xảo, đảm bảo tính thẩm mỹ. Về đặc tính, mỗi loại nhạc khí đều được định âm chuẩn xác, đảm bảo được yếu tố hòa âm, phối khí của dàn nhạc. Vì vậy, để sử thành thạo các nhạc cụ của dàn nhạc ngũ âm, người sử dụng phải có khả năng thẩm âm tốt, nắm vững phương pháp hòa âm, phối khí và nhất là phải thật sự đam mê, sáng tạo mới có thể biểu diễn thành công”.

Tuy nhiên, những nhạc công ngũ âm hầu hết học cách sử dụng nhạc cụ từ truyền nghề theo kinh nghiệm. Điều đó chứng tỏ niềm đam mê và sự tài hoa của nhạc công.

Âm nhạc của ngũ âm nói riêng là tiếng lòng của khát vọng về cuộc sống an lành, khỏe mạnh, ấm no, hạn phúc của chủ thể văn hóa. Những nghi thức trong các lễ hội đều phản ánh khát vọng bình dị này mà dàn nhạc ngũ âm có vai trò truyền tải. Bên cạnh yếu tố tâm linh, dàn nhạc ngũ âm còn mang tính giải trí khi hòa nhập với sinh hoạt thường nhật của người dân. Cả 2 yếu tố này đã kết nối cộng đồng trong mối quan hệ bền chặt, hướng con người tới những điều tốt đẹp./.

Nguồn: quehuongonline.vn
Cùng chuyên mục
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng

Thường vào cuối tháng 9 âm lịch, khi những đồng lúa chín vàng cũng là lúc đồng bào dân tộc Nùng, huyện Yên Sơn (Tuyên...

Say đắm những vũ điệu của người Khơ Mú
Say đắm những vũ điệu của người Khơ Mú

Từ cuộc sống lao động và môi trường sống với những nét văn hóa đặc trưng, người Khơ Mú đã có những điệu múa điển...

Nghề đan võng của người Cadong
Nghề đan võng của người Cadong

Với sự kỳ công, khéo léo của đôi bàn tay, nghề đan võng từ cây sa ri được xem như một nghề thủ công truyền...

Du khách mê mẩn với mùa hoa lau trắng đường tuần tra biên giới
Du khách mê mẩn với mùa hoa lau trắng đường tuần tra biên giới

Từ tháng 10, dọc trên tuyến đường biên giới huyện Bình Liêu – được ví như "Sa Pa của Quảng Ninh" – trắng một màu...

Lễ hội Katê của đồng bào Chăm Bàlamôn và hồi giáo (Bàni)
Lễ hội Katê của đồng bào Chăm Bàlamôn và hồi giáo (Bàni)

Katê là một lễ hội truyền thống của người Chăm theo đạo Balamôn và Hồi giáo (dòng Bàni) ở các tỉnh Ninh Thuận và Bình...

Sức sống của trò chơi dân gian truyền thống cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc
Sức sống của trò chơi dân gian truyền thống cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc

Trò chơi dân gian truyền thống của cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc nói riêng, cộng đồng các dân tộc Việt Nam...

Đan Mạch xây đường hầm vượt biển dài nhất thế giới
Đan Mạch xây đường hầm vượt biển dài nhất thế giới

Sau hơn một thập kỷ lên kế hoạch, Đan Mạch đã bắt tay vào việc xây dựng đường hầm vượt biển dài nhất thế giới....

Sách lá của người Khùa
Sách lá của người Khùa

Người Khùa (thuộc dân tộc Bru - Vân Kiều) huyện Minh Hóa cư trú chủ yếu ở thượng nguồn sông Gianh thuộc địa phận hai...

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO: Cao nguyên đá Đồng Văn
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO: Cao nguyên đá Đồng Văn

Việt Nam từ lâu đã trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với khách du lịch bởi những cảnh quan địa lý - địa...

Lễ hội cầu mùa của người Hà Nhì đen
Lễ hội cầu mùa của người Hà Nhì đen

Cứ độ tháng 6 âm lịch hàng năm, người Hà Nhì đen ở “nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt” lại rộn ràng tổ...

Độc đáo “xó pẹ” của phụ nữ Hà Nhì
Độc đáo “xó pẹ” của phụ nữ Hà Nhì

Mỗi dân tộc thiểu số ở Lào Cai đều có những nét đặc trưng văn hóa thể hiện trong phong tục, tập quán, lễ hội,...

Những cột mốc tâm linh chủ quyền của Tổ quốc ở Trường Sa
Những cột mốc tâm linh chủ quyền của Tổ quốc ở Trường Sa

Giữa biển khơi, những ngôi chùa ở các hòn đảo ngoài quần đảo Trường Sa (tỉnh Khánh Hòa) là những địa điểm linh thiêng, khẳng...

Độc đáo kho lúa và chiếc hòm của người Giẻ Triêng ở Đăk Blô
Độc đáo kho lúa và chiếc hòm của người Giẻ Triêng ở Đăk Blô

Dân tộc Giẻ Triêng là một trong những dân tộc tại chỗ chiếm đa số ở huyện Đăk Glei nói chung và xã Đăk Blô...

Hát then – giai điệu của “thần tiên”
Hát then – giai điệu của “thần tiên”

Trong đời sống sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng, tâm linh của các tộc người Tày, Nùng, Thái ở các tỉnh miền núi phía Bắc...

Làng Chăm An Giang với những nét văn hóa độc đáo
Làng Chăm An Giang với những nét văn hóa độc đáo

Những lễ hội đặc sắc, đa dạng và phong phú trong đời sống văn hoá, tinh thần đã làm nên nét độc đáo của những...

Tin đọc nhiều
Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2020
Hiệu quả từ nỗ lực giảm nghèo nơi vùng cao biên giới
Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược giữa Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-Len: Định Hướng Phát Triển Trong 10 Năm Tới
Bà Rịa – Vũng Tàu: Tăng cường quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên biển
Phát biểu của Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao liên quan đến quan hệ Việt Nam-Campuchia
Hải Phòng quyết tâm hiện thực hóa khát vọng vươn lên trong giai đoạn mới
Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng an ninh cho người làm báo
Trên tuyến biên giới Việt Nam và Lào có mấy loại cửa khẩu biên giới được hai Bên thống nhất trong Hiệp định quản lý biên giới trên đất liền?
Thêm động lực để ngư dân yên tâm vươn khơi
Thời gian làm việc tại cửa khẩu được quy định như thế nào trong Hiệp định quản lý biên giới trên đất liền Việt Nam-Lào?
Ý nghĩa việc thực thi 03 văn kiện pháp lý biên giới trên đất liền Việt Nam – Trung Quốc đối với việc phát triển kinh tế-xã hội tại Lạng Sơn
Giảm rác thải nhựa đại dương bằng phối hợp ba bên
Hậu Giang: Triển lãm số “Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam - Những bằng chứng lịch sử và pháp lý”
Kích cầu du lịch nội địa Hải Phòng - Điện Biên
An Giang: Đa dạng các giải pháp hỗ trợ đồng bào DTTS
Triển lãm bản đồ và trưng bày tư liệu về Hoàng Sa, Trường Sa
Bộ Quốc phòng tăng cường lực lượng khắc phục hậu quả bão số 9
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng
Phát huy vai trò của nhân dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ biên giới trong tình hình mới
Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao và Phát triển Anh Dominic Raab
Nâng cao kỹ năng tuyên truyền về tình hình biên giới Việt - Lào
Hội thi trực tuyến tìm hiểu chủ quyền biên giới đất liền, biển đảo Việt Nam năm 2020
Xã đầu tiên ở huyện biên giới Hà Tĩnh lắp “mắt thần” giám sát an ninh
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc chủ trì cuộc họp chuẩn bị Cuộc gặp thường niên hai Bộ Chính trị và  Kỳ họp lần thứ 43 Uỷ ban liên Chính phủ Việt Nam - Lào
Bộ đội Biên phòng Việt Nam và Bộ Tư lệnh Lục quân Campuchia tăng cường hợp tác quốc phòng
Số lượng cửa khẩu trên biên giới Việt Nam - Lào được hai Bên thống nhất trong Hiệp định quản lý biên giới là bao nhiêu cặp?
Phát biểu của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh nhân Hội thảo kỷ niệm 45 năm thành lập Ủy ban Biên giới quốc gia, Bộ Ngoại giao
Cao Bằng tập trung 3 nội dung đột phá để phát triển
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO: Cao nguyên đá Đồng Văn
Vùng Cảnh sát biển 2 phát động Cuộc thi tìm hiểu biển, đảo và Luật Cảnh sát biển Việt Nam