Tín ngưỡng sản xuất của người Dao vùng Tây Bắc

29/04/2020 15:45

Người Dao vùng Tây Bắc – Bắc Trường Sơn có biệt tài về sản xuất và thâm canh cây trồng trên đất dốc. Bà con rất chú trọng khâu chọn đất, rừng, chọn giống, chọn mùa vụ để cư trú và canh tác. Tập quán này đã hình thành những nét độc đáo bản địa về tín ngưỡng sản xuất của người Dao.

Nông lịch truyền thống gắn liền với lễ tết hàng năm

Di cư tới Việt Nam từ nhiều vùng khác nhau với nhiều đợt suốt gần 7 thế kỷ, người Dao đã trở thành cư dân văn hóa bản địa ở miền núi Đông Bắc, Tây Bắc và Bắc Trường Sơn. Dù đến cư trú sớm hay muộn ở vùng cao hay vùng thấp, người Dao vẫn giữ được tập quán nông lịch truyền thống sản xuất gắn với nghi lễ tín ngưỡng. 

Người Dao Quần Chẹt tái hiện trích đoạn điệu múa Xuất peng pịa chủng trong lễ cúng tạ ơn Bàn Vương tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2017

Lịch tháng Chạp là thu dọn nương rẫy, chuẩn bị đón Tết Nguyên đán. Tháng Giêng ăn Tết, thăm họ hàng cùng với trỉa ngô gieo lúa. Tháng Hai trồng rau quả, trồng chàm nhuộm vải. Tháng Ba, tháng Tư chăm sóc cây trồng, mở ruộng nương rẫy canh tác. Tháng Năm thu hoạch vụ xuân hè, gieo trồng vụ hè thu, mùa thu hái thuốc nam. Tháng Sáu thu hoạch chàm, nhuộm vải, chăm sóc cây trồng.

Tháng Bảy chăm sóc nương vườn, thu hái lâm sản, đan lát đồ gia dụng. Tháng Tám trồng rau mùa vụ đông. Tháng Chín thu hoạch mùa, tết cơm mới, chuẩn bị cho mùa lễ hội. Tháng Mười thu hái thuốc nam, làm nhà, cưới xin, cấp sắc tạ mả, tết nhảy… tháng Mười Một tiếp tục các nghi lễ, đốt nương, lấy củi, thu hoạch mùa.

Sự vận hành của nông lịch truyền thống người Dao rất phù hợp với điều kiện khí hậu, sinh cảnh cư trú và năng lực sản xuất của người Dao tạo ra sự phát triển bền vững của một nền canh tác trên đất dốc. Người Dao vốn rất có năng lực thâm canh đất rừng, hỏa canh nương rẫy.

Tín ngưỡng sản xuất nét đẹp văn hóa người Dao

Người Dao quan niệm vạn vật đều có linh hồn. Cây cối, con vật trong rừng trên nương, trong nhà ngoài vườn đều có linh hồn chính, biết sống chết, biết bày tỏ thái độ giận và thương đối với con người. Chính vì vậy, con người phải thông qua nghi lễ, phép thuật thờ cúng để duy trì mối quan hệ với cây trồng với con vật để cùng tồn tại. Đó là khát vọng làm ra nhiều bông cơm trái lúa, làm cho vật nuôi đông đàn dài lũ. 

Trước khi phát rẫy mới, bà con làm lễ cúng ma nương ruộng cậy nhờ thần linh coi nương rẫy để cây trồng sai bông trĩu hạt quả to. Đến mùa thu hoạch cúng tạ ơn trời đất. Cộng đồng làng bản cứ bốn năm một lần tổ chức lễ cầu mùa diệt trừ sâu bọ. Ngay việc thu hoạch mùa màng bà con cũng có nghi lễ chọn ngày tốt mở đầu mùa gặt hái. Bà con chọn đám ruộng tốt cắt bông trúc thành mẹ lúa, hồn lúa về treo ở bàn thờ, cột nhà.

Sau thu hoạch là lễ cúng hồn lúa. Hồn lúa mẹ lúa đem để vào nơi cất lúa giống cầu mùa cho vụ sau. Nhiều nơi trong lễ cấp sắc, tết nhảy bà con còn làm nghi thức tế mẹ lúa để cầu may. Người Dao tôn vinh mùa vụ bằng nghi thức cúng cơm mới nơi bàn thờ gia tiên. Họ khấn ma nhà, ma nương, thần nông để tạ ơn, cầu sự phù hộ độ trì để mùa màng bội thu. 

Trước mùa gieo cấy, nhà nào cũng có lễ cúng lúa giống để mở đầu cho mùa vụ mới. Đây là nghi thức cầu mùa phổ biến của nhiều cư dân vùng núi, trong đó có người Dao. Cúng xong cụ lúa, cùng hồn lúa, mẹ lúa vụ trước sẽ được tra hạt những hạt giống trước tiên mở đầu mùa vụ mới, mở ra chu kỳ sản xuất mới.

Ngày nay, tuy đã nhiều đổi thay, các nghi lễ có phần giản tiện hơn nhiều nhưng với người Dao Tây Bắc và Bắc Trường Sơn thì hình tượng mẹ lúa vẫn đậm nét chi phối mọi nghi thức tín ngưỡng sản xuất nông nghiệp. Phải chăng đây là nét đẹp truyền thống của cư dân nương rẫy bản địa ở nước ta./.

Nguồn: quehuongonline.vn
Cùng chuyên mục
Rộn ràng lễ mừng cơm mới của đồng bào Si La
Rộn ràng lễ mừng cơm mới của đồng bào Si La

Lễ mừng cơm mới (ồ ứng khẹ ê) là một trong những nghi lễ quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của dân...

Bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Chăm
Bảo tồn và phát huy văn hóa đồng bào dân tộc Chăm

Nền văn hóa của người Chăm tồn tại có hệ thống, khá toàn vẹn những tầng văn hóa nổi và còn chìm trong lòng đất,...

Ngày hội hóa trang của đồng bào dân tộc Lô Lô
Ngày hội hóa trang của đồng bào dân tộc Lô Lô

Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô là nhảy múa với trang phục người rừng, không còn những trang phục rực rỡ sắc màu....

Độc đáo thổ cẩm truyền thống của người Thái Đen
Độc đáo thổ cẩm truyền thống của người Thái Đen

Với những phụ nữ người Thái Đen (một nhánh của dân tộc Thái) ở xã Ya Xiêr, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum những vật...

Khám phá sự đa dạng sinh thái Vườn Quốc gia Bái Tử Long
Khám phá sự đa dạng sinh thái Vườn Quốc gia Bái Tử Long

Quảng Ninh được thiên nhiên ưu đãi vịnh Hạ Long- di sản thiên nhiên Thế giới được đông đảo du khách trong và ngoài nước...

Thuyền độc mộc ở Tây Nguyên, khát vọng từ ngàn xưa
Thuyền độc mộc ở Tây Nguyên, khát vọng từ ngàn xưa

Không chỉ đơn thuần là phương tiện chuyên chở đi lại trên sông nước, thuyền độc mộc của cộng đồng dân tộc bản địa Tây...

Vươn khơi cùng cờ tổ quốc
Vươn khơi cùng cờ tổ quốc

Ngày 20/7/2019, 2.000 lá cờ Tổ quốc từ Chương trình "Một triệu lá cờ Tổ quốc cùng ngư dân bám biển" đã được trao cho...

Lễ cầu mưa của người H’rê
Lễ cầu mưa của người H’rê

Dân tộc H'rê có khoảng 11 vạn người sinh sống ở miền núi phía Tây 2 tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định.

Con đường bản đồ gốm sứ
Con đường bản đồ gốm sứ

Về với cù lao Rùa vào những ngày tháng 5 rực lửa, chúng tôi còn được chiêm ngưỡng cung đường bản đồ rất độc đáo....

5 tàu chiến thay đổi lịch sử hải quân
5 tàu chiến thay đổi lịch sử hải quân

Tạp chí The National Interest đã liệt kê 5 tàu chiến có khả năng thay đổi lịch sử hải quân.

“Khẩu lệnh” bám biển
“Khẩu lệnh” bám biển

Tại sao có những làng chài sinh ra lớp lớp thanh niên giỏi nghề biển, cả đời đối mặt với sóng gió hiểm nguy, chấp...

Đại dương nào lớn nhất thế giới
Đại dương nào lớn nhất thế giới

Thái Bình Dương là dại dương lớn nhất trong số 5 đại dương trên thế giới...

Lễ cúng ngõ của người M’nông
Lễ cúng ngõ của người M’nông

Lễ cúng ngõ (Ver Bri) của dân tộc M’nông là nghi lễ liên quan đến các hiện tượng của thiên nhiên như mưa, gió, sấm...

Đảo Trường Sa Đông: Vững vàng giữa muôn trùng khơi
Đảo Trường Sa Đông: Vững vàng giữa muôn trùng khơi

Không phải ai cũng may mắn được đến với Trường Sa. Ở các điểm đảo lớn nhỏ thuộc quần đảo Trường Sa, cán bộ chiến...

Những hòn đảo đẹp nhất thế giới
Những hòn đảo đẹp nhất thế giới

Nếu bạn mệt mỏi và căng thẳng với cuộc sống thường nhật, hãy cùng ghé thăm những hòn đảo tuyệt đẹp trên thế giới.

Tin đọc nhiều
Khắc phục 'thẻ vàng' IUU: Kiểm soát chặt hoạt động tàu cá
Xây dựng biên giới biển và cửa khẩu cảng ngày càng vững mạnh
Cơ chế hợp tác của các tỉnh có chung đường biên giới giữa Việt Nam và Lào trong việc thực hiện Hiệp định về Quy chế quản lý biên giới và cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam - Lào  được quy định như thế nào?
Thứ trưởng Lê Hoài Trung làm việc với tỉnh Bình Dương về công tác đối ngoại
Khánh Hòa công bố chương trình kích cầu du lịch
Lớp học cho trẻ em Việt kiều Campuchia - sợi dây gắn kết với quê hương
Lào tiếp tục cho phép công dân Việt Nam xuất cảnh về nước
 Ý nghĩa lớn từ dự án phát triển rừng ngập mặn ở Quảng Ninh
Gần 50.000 tấn thép xuất khẩu qua cảng quốc tế Long An
Đại dương nào lớn nhất thế giới
Thông tin liên quan Biển Đông từ 18-25/5/2020
Lễ cầu mưa của người H’rê
Chung sức đồng lòng, bám dân xây cơ sở
Chuẩn bị tốt nhất cho Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam - Campuchia
Phát triển hệ thống cảng biển và dịch vụ hậu cần cảng khu vực Cái Mép - Thị Vải theo hướng hiện đại
Điện Biên tăng cường liên kết cộng đồng bảo vệ môi trường không khí
Cà Mau mở tuyến du lịch biển đảo
Ngành thủy sản Việt Nam: Tận dụng cơ hội vàng để bứt phá
Thông tin liên quan Biển Đông từ 30/4-10/5/2020
Mở các cửa khẩu phụ dọc biên giới Việt - Lào để giao thương hàng hóa
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự Quốc tang Đại tướng Sisavath Keobounphanh
Tặng nhà cho hộ nghèo vùng biên giới
Tuyên truyền pháp luật cho ngư dân tỉnh Bình Định
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tham dự Khoá 73 Đại hội đồng Tổ chức Y tế thế giới
Cảng Container Quốc tế Tân cảng Hải Phòng đón tuyến dịch vụ mới xuyên Thái Bình Dương
Tổng cục Hải quan tiếp tục cải cách, hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu sau Covid-19
Quảng Trị: Thành lập Ban Chỉ đạo Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển
Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2020
Hiện đại hóa cơ sở vật chất phục vụ quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo
Phiên đối thoại của các nhà Lãnh đạo ASEAN với đại diện Đại hội đồng liên nghị viện ASEAN (AIPA), Hội đồng tư vấn kinh doanh ASEAN (ASEAN-BAC) và Thanh niên ASEAN