Những mái nhà rông truyền thống - 'trái tim' của các buôn làng

08/09/2020 16:22

Nhà rông là một kiến trúc độc đáo của các buôn làng đồng bào sống ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên.

Không chỉ mang ý nghĩa vật chất, nhà rông còn chứa đựng linh hồn, "trái tim" của mỗi ngôi làng.

Ở huyện Kông Chro (tỉnh Gia Lai), những mái nhà rông vẫn vững chãi cùng năm tháng, làm điểm tựa tinh thần cho bao thế hệ bà con buôn làng.

"Trái tim" của mỗi ngôi làng

Huyện Kông Chro nằm ở phía Đông của tỉnh Gia Lai. Cộng đồng người Bahnar trong nhiều ngôi làng trên địa bàn vẫn còn gìn giữ vẹn nguyên nếp nhà rông truyền thống.

Dọc theo con đường Đông Trường Sơn, rẽ vào thị trấn Kông Chro thêm chừng 1km đã thấy ngôi nhà rông của thôn Plei Hle Ktu (thị trấn Kông Chro) sừng sững vươn cao giữa trời xanh.

Ngôi nhà rông dài gần 30m được làm hoàn toàn bằng gỗ, tre và nứa. Những cột trụ, miếng ván lót sàn đã lên màu đen bóng của thời gian.

Xung quanh và bên trong nhà rông, chú chim đại bàng, con rùa, tắc kè, tượng người được tạc bằng gỗ cũng đã nhuốm màu cũ kỹ của thời gian.

Già Đinh Văn Drem cho biết: "Nhà rông của Plei Hle Ktu được dựng từ lâu lắm rồi, tôi không nhớ rõ năm nhưng khi ấy tôi còn là thanh niên, vẫn còn sức để cùng mọi người đẽo, tạc các bức tượng trang trí, phụ giúp lợp mái tranh cho nhà rông. Mái tôn này mới được sửa gần đây thôi vì giờ tìm cỏ tranh không còn nữa. Hoạt động hay lễ cúng gì của thôn cũng vẫn diễn ra ở nhà rông đấy. Tối tối, đám thanh niên thỉnh thoảng vẫn đến đốt lửa ngủ lại".

Hiện nay, dù cuộc sống có nhiều thay đổi, văn hóa, đời sống hiện đại đã xâm nhập vào sâu trong cộng đồng người đồng bào dân tộc thiểu số. Song nhà rông vẫn là trái tim của cả tộc làng, là "nhà thiêng" của buôn làng.

Như dân làng Tnùng, xã Ya Ma, huyện Kông Chro, dù đã được Nhà nước đầu tư xây dựng một nhà rông văn hóa mới song bất kỳ hoạt động nào của bà con làng Tnùng vẫn được tổ chức tại nhà rông cũ. Đó là mái nhà rông đã chứng kiến bao thăng trầm của dân làng Tnùng suốt 4 thập kỷ qua.

Già Khép, người dân làng Tnùng, nhớ lại những ngày bà con không lên nương lên rẫy, cùng nhau ở nhà mấy tháng liền dựng nhà rông. Ngày ấy, từng khúc cây, tấm ván đều đẽo cắt thủ công. Nhà rông dựng lên dưới sự chỉ đạo của những người già trong làng. Già, trẻ, trai, gái ai cũng được phân công nhiệm vụ riêng. Vì thế bà con ai cũng yêu quý, trân trọng mái nhà rông ấy.

Mỗi khi làng chuẩn bị có lễ cúng, nhà rông lại nhộn nhịp, rộn ràng bởi các già đến ngồi chẻ tre, chuốt nan làm cây nêu hay bàn cúng. Đám thanh niên thì đảm nhận những việc ít quan trọng hơn như đem bộ cồng chiêng ra lau chùi, tập luyện. Các thế hệ trong làng vì thế cứ mãi gắn kết, bền chặt.

Tương tự, trên khoảng sân rộng trước nhà rông của làng Brăng (xã Đak Tpang) vẫn còn chiếc bàn cúng làm bằng tre, lưu lại dấu tích của lễ đâm trâu vừa diễn ra cách đây vài tháng.

Nhiều năm nay, mặc cho sự biến chuyển của thời gian, nhiều nghi lễ truyền thống vẫn được bà con làng Brăng gìn giữ và tổ chức ngay tại nhà rông.

Anh Đinh Blớt, người làng Brăng, nói: "Cách đây vài chục năm, mỗi nhà đều được giao "chỉ tiêu" phải đan bao nhiêu tấm phên tre, bao nhiêu tấm cỏ tranh lợp mái. Mất gần 5 năm nhà rông này mới hoàn thành. Từ đó cho đến nay, cứ có lễ cúng là bà con đều tự giác đến cùng nhau làm việc".

Nghi lễ lên nhà rông mới. Ảnh: Hoài Nam/TTXVN

Nỗ lực bảo tồn nhà rông

Hầu hết các ngôi làng Bahnar ở huyện Kông Chro đều có nhà rông. Có nhiều ngôi làng sở hữu từ 2 đến 3 nhà rông. Nhiều địa phương như xã Đak Tpang chỉ có 3 làng nhưng có đến 6 nhà rông; xã Ya Ma có 7 nhà rông. Phần lớn là kiểu nhà rông truyền thống bằng gỗ có từ rất lâu và bà con vẫn giữ gìn vẹn nguyên hồn cốt cho đến ngày nay.

Già Drem (thôn Plei Hle Ktu, thị trấn Kông Chro) chia sẻ: "Nhà rông sử dụng lâu thì cũng phải hư hỏng. Mỗi lần thấy có chỗ nào hỏng hóc, các già làng đều kêu gọi dân làng đóng góp công sức, của cải để tu sửa. Một góc thủng trên vách cũng phải được đan lại, ván mục phải thay thế ngay, có như vậy mới gìn giữ được lâu dài. Tiếc là mái tranh bây giờ không còn, đành phải dùng mái bằng tôn thôi."

Đó cũng là cách làm của nhiều ngôi làng trên địa bàn huyện Kông Chro để giữ lại dáng dấp của nhà rông truyền thống.

Dù vậy không thể phủ nhận sự việc dùng gạch và các vật liệu hiện đại đang khiến diện mạo của nhiều nhà rông mới trên địa bàn huyện trở nên khô khan, cứng nhắc và vô hồn.

Bên cạnh đó, những bếp lửa trong nhiều nhà rông cũng không thường xuyên được truyền hơi ấm. Thanh niên trong các ngôi làng không còn coi sàn nhà rông là nơi ngả lưng mỗi khi đêm về như ông bà vẫn làm trước đây.

Anh Pdin (thôn Plei Hle Ktu, thị trấn Kông Chro) tâm sự: "Trước đây thanh niên cả làng vẫn thường cùng nhau ra nhà rông ngủ mỗi tối. Nhưng do trước đây nhà nào cũng nhỏ, lại đông người nên thanh niên chưa vợ đều háo hức đến nhà rông ngủ lại, nghe già làng kể chuyện. Bây giờ thì nhà nào cũng rộng rãi rồi nên ít người đến lắm." Do đó, dù luôn rộng cửa song nhà rông lúc nào cũng vắng vẻ.

Nhà rông được dựng nên hoàn toàn từ trí nhớ, trí tưởng tượng, sự căn chỉnh chính xác tuyệt đối mang tính kinh nghiệm và năng khiếu của một số ít người trong cộng đồng làng. Vì thế khó để tìm kiếm bản vẽ hoàn chỉnh của nhà rông để lưu giữ.

Một mái nhà rông có thể kiên trì, trụ vững chắc với dân làng từ vài thập kỷ đến trăm năm song vẫn không thể chống chọi lại sự bào mòn của thời gian. Trong khi đó, lớp người biết dựng nhà rông dần khuất núi khi lớp thanh niên trong làng lại không mặn mà với công việc đầy khó nhọc ấy.

Trước sự mai một các giá trị truyền thống của nhà rông, bên cạnh ý thức gìn giữ của bà con thì chính quyền các cấp huyện Kông Chro cũng đã hết sức quan tâm.

Ông Vũ Cao Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ya Ma (huyện Kông Chro), cho hay: "Xã luôn khuyến khích, vận động bà con duy trì tổ chức các lễ hội ở nhà rông của làng gắn với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống khác như cồng chiêng, đan lát, tạc tượng. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng khích lệ bà con tích cực sửa chữa, duy tu, bảo tồn nhà rông truyền thống, cố gắng gìn giữ kiến trúc độc đáo này cho con cháu đời sau"./.

Nguồn: TTXVN
Cùng chuyên mục
Độc đáo lễ hội Pang Phoóng của đồng bào dân tộc Kháng ở Điện Biên
Độc đáo lễ hội Pang Phoóng của đồng bào dân tộc Kháng ở Điện Biên

Pang Phoóng là lễ hội mang đậm sắc thái văn hóa của cộng đồng, thể hiện rõ ý niệm và quan điểm sống của cộng...

Tại sao Việt Nam, Trung Quốc phải đàm phán, ký kết Hiệp định Bản Giốc? Khái quát nội dung cơ bản của Hiệp định Bản Giốc?
Tại sao Việt Nam, Trung Quốc phải đàm phán, ký kết Hiệp định Bản Giốc? Khái quát nội dung cơ bản của Hiệp định Bản Giốc?

Thác Bản Giốc là thác nằm trên đường biên giới giữa hai nước Việt Nam-Trung Quốc, theo kết quả phân giới cắm mốc, hai Bên...

Ngày hội của người lao động trên vùng biên giới Tây Nguyên
Ngày hội của người lao động trên vùng biên giới Tây Nguyên

Hội thi “Thợ giỏi khai thác mủ cao su” do Binh đoàn 15 tổ chức mới đây không chỉ là ngày hội của công nhân,...

Ngư dân Kiên Hải (Kiên Giang) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông 2020
Ngư dân Kiên Hải (Kiên Giang) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông 2020

Trên vùng biển thuộc xã Lại Sơn, huyện Kiên Hải (tỉnh Kiên Giang), hàng chục tàu thuyền của ngư dân đã xuất bến ra khơi...

Người Lự với lễ hội Căm Mường độc đáo
Người Lự với lễ hội Căm Mường độc đáo

Lễ Căm Mường của người Lự (Lai Châu) là dịp để thể hiện lòng thành kính đối với các vị thần, nhằm mục đích cầu...

Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng

Thường vào cuối tháng 9 âm lịch, khi những đồng lúa chín vàng cũng là lúc đồng bào dân tộc Nùng, huyện Yên Sơn (Tuyên...

Dàn nhạc ngũ âm – tinh hoa văn hóa của người Khmer Nam Bộ
Dàn nhạc ngũ âm – tinh hoa văn hóa của người Khmer Nam Bộ

Trong kho tàng văn hóa đặc sắc của người Khmer ở Nam Bộ, dàn nhạc ngũ âm là sự hội tụ tinh tế của chủ...

Say đắm những vũ điệu của người Khơ Mú
Say đắm những vũ điệu của người Khơ Mú

Từ cuộc sống lao động và môi trường sống với những nét văn hóa đặc trưng, người Khơ Mú đã có những điệu múa điển...

Nghề đan võng của người Cadong
Nghề đan võng của người Cadong

Với sự kỳ công, khéo léo của đôi bàn tay, nghề đan võng từ cây sa ri được xem như một nghề thủ công truyền...

Du khách mê mẩn với mùa hoa lau trắng đường tuần tra biên giới
Du khách mê mẩn với mùa hoa lau trắng đường tuần tra biên giới

Từ tháng 10, dọc trên tuyến đường biên giới huyện Bình Liêu – được ví như "Sa Pa của Quảng Ninh" – trắng một màu...

Lễ hội Katê của đồng bào Chăm Bàlamôn và hồi giáo (Bàni)
Lễ hội Katê của đồng bào Chăm Bàlamôn và hồi giáo (Bàni)

Katê là một lễ hội truyền thống của người Chăm theo đạo Balamôn và Hồi giáo (dòng Bàni) ở các tỉnh Ninh Thuận và Bình...

Sức sống của trò chơi dân gian truyền thống cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc
Sức sống của trò chơi dân gian truyền thống cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc

Trò chơi dân gian truyền thống của cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc nói riêng, cộng đồng các dân tộc Việt Nam...

Đan Mạch xây đường hầm vượt biển dài nhất thế giới
Đan Mạch xây đường hầm vượt biển dài nhất thế giới

Sau hơn một thập kỷ lên kế hoạch, Đan Mạch đã bắt tay vào việc xây dựng đường hầm vượt biển dài nhất thế giới....

Sách lá của người Khùa
Sách lá của người Khùa

Người Khùa (thuộc dân tộc Bru - Vân Kiều) huyện Minh Hóa cư trú chủ yếu ở thượng nguồn sông Gianh thuộc địa phận hai...

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO: Cao nguyên đá Đồng Văn
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO: Cao nguyên đá Đồng Văn

Việt Nam từ lâu đã trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với khách du lịch bởi những cảnh quan địa lý - địa...

Tin đọc nhiều
Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2020
Hiệu quả từ nỗ lực giảm nghèo nơi vùng cao biên giới
Bà Rịa – Vũng Tàu: Tăng cường quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên biển
Phát biểu của Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao liên quan đến quan hệ Việt Nam-Campuchia
Hải Phòng quyết tâm hiện thực hóa khát vọng vươn lên trong giai đoạn mới
Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng an ninh cho người làm báo
Trên tuyến biên giới Việt Nam và Lào có mấy loại cửa khẩu biên giới được hai Bên thống nhất trong Hiệp định quản lý biên giới trên đất liền?
Thêm động lực để ngư dân yên tâm vươn khơi
Thời gian làm việc tại cửa khẩu được quy định như thế nào trong Hiệp định quản lý biên giới trên đất liền Việt Nam-Lào?
Ý nghĩa việc thực thi 03 văn kiện pháp lý biên giới trên đất liền Việt Nam – Trung Quốc đối với việc phát triển kinh tế-xã hội tại Lạng Sơn
Giảm rác thải nhựa đại dương bằng phối hợp ba bên
Hậu Giang: Triển lãm số “Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam - Những bằng chứng lịch sử và pháp lý”
Kích cầu du lịch nội địa Hải Phòng - Điện Biên
Triển lãm bản đồ và trưng bày tư liệu về Hoàng Sa, Trường Sa
Bộ Quốc phòng tăng cường lực lượng khắc phục hậu quả bão số 9
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng
Phát huy vai trò của nhân dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ biên giới trong tình hình mới
Nâng cao kỹ năng tuyên truyền về tình hình biên giới Việt - Lào
Hội thi trực tuyến tìm hiểu chủ quyền biên giới đất liền, biển đảo Việt Nam năm 2020
Xã đầu tiên ở huyện biên giới Hà Tĩnh lắp “mắt thần” giám sát an ninh
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc chủ trì cuộc họp chuẩn bị Cuộc gặp thường niên hai Bộ Chính trị và  Kỳ họp lần thứ 43 Uỷ ban liên Chính phủ Việt Nam - Lào
Bộ đội Biên phòng Việt Nam và Bộ Tư lệnh Lục quân Campuchia tăng cường hợp tác quốc phòng
Giúp ngư dân có thêm kiến thức khi đi biển
Số lượng cửa khẩu trên biên giới Việt Nam - Lào được hai Bên thống nhất trong Hiệp định quản lý biên giới là bao nhiêu cặp?
Phát biểu của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh nhân Hội thảo kỷ niệm 45 năm thành lập Ủy ban Biên giới quốc gia, Bộ Ngoại giao
Cao Bằng tập trung 3 nội dung đột phá để phát triển
Công viên địa chất toàn cầu UNESCO: Cao nguyên đá Đồng Văn
Vùng Cảnh sát biển 2 phát động Cuộc thi tìm hiểu biển, đảo và Luật Cảnh sát biển Việt Nam
Lào Cai chú trọng nông, lâm nghiệp và xây dựng nông thôn mới
Bộ đội Biên phòng Điện Biên hội đàm với Bộ Chỉ huy An ninh tỉnh Phong Sa Ly của Lào