Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Trung Quốc bắt đầu mùa đánh cá ở Biển Đông; hoàn thành giai đoạn xây dựng đầu tiên trên đá Hải Sâm;

- Trung Quốc và Philippines liên tục ra tuyên bố tranh cãi gay gắt trên mạng xã hội;

- Vấn đề Biển Đông được trao đổi tại nhiều cuộc họp song phương giữa các quốc gia trong khu vực.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Trung Quốc và Philippines liên tục ra tuyên bố tranh cãi gay gắt:

- Ngày 14/8, Người Phát ngôn (NPN) Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela đăng tải trạng thái trên trang Facebook, cho rằng bãi cạn Scarborough là một điểm nóng chiến lược và là mắt xích cuối cùng trong “tam giác sắt” (cùng với quần đảo Hoàng Sa và bảy rạn san hô ở quần đảo Trường Sa) nhằm kiểm soát Biển Đông của Trung Quốc. Việc quân sự hóa địa điểm này sẽ hoàn thiện tam giác, mối nguy hiểm ở Biển Đông sẽ không còn chỉ là vấn đề của riêng Philippines.[1]

- Cùng ngày, Phó Phát ngôn viên Đại sứ quán Trung Quốc tại Philippines Quách Vĩ chỉ trích tuyên bố trên của NPN Jay Tarriela giống hệt một bản sao chép các “luận điệu cũ kỹ” do Washington nhào nặn và các viện nghiên cứu của Mỹ truyền bá, nhằm biện minh cho việc gia tăng sức mạnh quân sự của chính nước Mỹ trong khu vực; cho rằng Mỹ không hề giấu giếm ý định biến Philippines thành một tiền đồn để kiềm chế Trung Quốc. Tuyên bố của Philippines đã cố tình bỏ qua thực tế rằng Trung Quốc và các nước ASEAN vẫn đang đều đặn thúc đẩy các cuộc tham vấn về Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), Trung Quốc đã cung cấp các cơ sở an toàn hàng hải, cứu trợ thảm họa và hợp tác nghề cá mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia ven biển; và tự do hàng hải và hàng không trên Biển Đông chưa bao giờ gặp vấn đề.[2]

- Ngày 17/8, trong một cuộc họp báo chung, Lực lượng Vũ trang Philippines và Cảnh sát biển Philippines cho biết số lượng tàu hải cảnh Trung Quốc trong nửa đầu năm 2026 tăng so với cùng kỳ năm trước, số lượng tàu nghiên cứu của Hải quân Trung Quốc cũng tăng đáng kể ở phía Bắc. Tuy nhiên, số lượng tàu dân binh và tàu Hải quân Trung Quốc đã giảm.[3]

- Ngày 18/8, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc Đại sứ quán Mỹ tại Philippines công bố kế hoạch thành lập trung tâm trên đảo Palawan nhằm hỗ trợ ngư dân Philippines báo cáo các hoạt động đánh bắt bị nghi là bất hợp pháp, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cho biết đã ghi nhận các thông tin liên quan và sẽ theo dõi sát sao tình hình; cho rằng hoạt động giao lưu và hợp tác giữa các quốc gia cần góp phần tăng cường sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau giữa các nước trong khu vực, đóng góp vào hòa bình và ổn định của khu vực. NPN Lâm Kiếm khẳng định Trung Quốc không phản đối hợp tác bình thường giữa Mỹ và Philippines, tuy nhiên, sự hợp tác đó không được nhắm vào hoặc gây tổn hại đến lợi ích của bên thứ ba.[4]

- Ngày 21/8, NPN Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Nam Trung Quốc Lý Kiện Kiện cáo buộc 03 máy bay nhỏ của Philippines đã xâm phạm trái phép không phận Trung Quốc trên bãi cạn Scarborough. Chiến khu đã cử lực lượng hải quân và không quân theo dõi, giám sát và đưa ra cảnh báo theo quy định của pháp luật. NPN chỉ trích Philippines xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Trung Quốc và có thể gây ra phán đoán sai lầm; cảnh báo và yêu cầu Philippines chấm dứt ngay các hành động xâm phạm và khiêu khích; khẳng định Chiến khu luôn trong trạng thái cảnh giác để bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh và hòa bình, ổn định khu vực.[5]

2. Các tin tức liên quan khác:

Philippines:

- Ngày 14/8, tại buổi gặp mặt do Hiệp hội Phóng viên nước ngoài thường trú ở Philippines tổ chức, Tổng thống Philippines Marcos cho biết kế hoạch thiết lập lại quan hệ giữa Philippines và Trung Quốc, theo nghĩa quay lại đối thoại khi mối quan hệ đang không đi đúng hướng, với mục tiêu là giảm căng thẳng và ngăn ngừa các tình huống mà tàu thuyền Philippines hoặc Trung Quốc cùng các thành viên thủy thủ đoàn có thể mắc sai lầm hoặc hiểu lầm lẫn nhau. Về khả năng hợp tác thăm dò chung dầu khí ở Biển Đông với Trung Quốc, Tổng thống Marcos cho biết đàm phán giữa hai bên đã đạt tiến triển, có thể tiến tới thăm dò chung trong nhiệm kỳ của ông; cho biết Philippines cần thêm nguồn cung dầu khí và phải tìm kiếm các phương án khả thi.[6]

- Ngày 14/8, Hội cựu sinh viên Học viện Quân sự Philippines ra tuyên bố về Biển Đông, khẳng định kiên định trong việc duy trì và bảo vệ Hiến pháp Philippines, đặc biệt là trong việc gìn giữ chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ, quyền chủ quyền và quyền tài phán, cùng các lợi ích quốc gia tại các vùng biển, trong đó có Biển Đông; biểu dương các chiến sĩ trong Lực lượng Vũ trang Philippines, Cảnh sát biển Philippines và các cơ quan chính phủ khác vẫn luôn bảo vệ lợi ích biển của Philippines.[7]

- Ngày 18/8, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro và Ngoại trưởng Malaysia Dato’ Seri Utama Haji Mohamad Bin Haji Hasan đồng chủ trì cuộc họp lần thứ 9 Ủy ban hỗn hợp Philippines - Malaysia. Về vấn đề Biển Đông, hai bên chia sẻ quan ngại về các hành động bất hợp pháp, mang tính cưỡng ép, xâm phạm quyền và lợi ích của các quốc gia ven biển; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự kiềm chế, tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Hai bên cũng hoan nghênh tiến triển trong đàm phán COC. Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro đề nghị các bên giữ đà đàm phán, bày tỏ lạc quan về việc kết thúc đàm phán trong năm nay.[8]

Trung Quốc:

- Ngày 14/8, Cục Nam Hải thuộc Bộ Tài nguyên Thiên nhiên Trung Quốc chính thức công bố “Công báo Giám sát và Cảnh báo sớm hệ sinh thái biển khu vực Nam Hải năm 2025” và “Công báo Bảo vệ và Phục hồi hệ sinh thái biển khu vực Nam Hải năm 2025”, đánh giá tổng thể tình trạng sinh thái các đảo, đá thuộc “Tây Sa” (Hoàng Sa), “Trung Sa” và “Nam Sa” (Trường Sa), tập trung thể hiện bức tranh sinh thái thực tế của 9 đảo, đá trong số đó, cung cấp cơ sở nền tảng để tăng cường quản lý và bảo vệ phân loại các đảo, đá.[9]

- Ngày 16/8, Tân Hoa xã và nhiều trang tin của Trung Quốc đồng loạt đưa tin về mùa đánh bắt cá ở Biển Đông bắt đầu sau khi lệnh cấm đánh bắt kéo dài ba tháng rưỡi kết thúc.[10]

- Ngày 19/8, Reuters cho biết Trung Quốc đã hoàn thành giai đoạn xây dựng đầu tiên trên đá Hải Sâm. Hình ảnh vệ tinh ngày 19/7 cho thấy, các toà nhà bắt đầu được xây dựng ở góc Đông Nam của thực thể, bao gồm cả bãi đáp trực thăng. Đến nay đã quan sát được hòn đảo bồi đắp dài gần 6 km, với đường bờ biển thẳng dài hơn 3 km, một cầu cảng kéo dài 680 m nằm trước cảng đậu tàu nước sâu.[11]

- Ngày 21/8, Cuộc họp cấp bộ trưởng lần thứ hai của cơ chế “2+2” giữa Trung Quốc và Indonesia diễn ra tại Jakarta. Indonesia cảm ơn Trung Quốc về sự ủng hộ vững chắc trong các vấn đề liên quan đến bảo vệ chủ quyền quốc gia, tái khẳng định lập trường kiên định theo đuổi chính sách một Trung Quốc, phản đối mọi sự can thiệp từ bên ngoài. Hai bên cùng ủng hộ một mô hình an ninh châu Á dựa trên an ninh chung, gác lại khác biệt, tìm lợi ích chung, đối thoại và tham vấn, bảo vệ thiết thực xu hướng chính của khu vực là hợp tác, cũng như duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông.[12]

- Ngày 21/8, Trung Quốc và Indonesia tổ chức Hội nghị lần thứ nhất Cơ chế Đối thoại chiến lược toàn diện Trung Quốc - Indonesia do Ngoại trưởng hai nước đồng chủ trì. Hai bên nhất trí nối lại hợp tác trong lĩnh vực nghề cá, tăng cường hợp tác biển và thúc đẩy cùng phát triển. Hai bên cam kết thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), cố gắng đạt được COC càng sớm càng tốt nhằm cùng định hình câu chuyện mới về hòa bình, hữu nghị và hợp tác ở Biển Đông.[13]

Mỹ:

- Ngày 14/8, USNI News trích dẫn tuyên bố của Hạm đội 7, Hải quân Mỹ, cho biết ngày 24/7, khi đang thực hiện hoạt động thông thường tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, tàu khu trục mang tên lửa USS Benfold gặp sự cố mất điện, sau đó đã được nhóm tác chiến tàu sân bay George Washington hỗ trợ và đưa về cập cảng ở vịnh Subic để sửa chữa.[14]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Ngày 13/8, Việt Nam và New Zealand ra tuyên bố chung nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới New Zealand. Trong đó, hai bên tái khẳng định cam kết mạnh mẽ đối với chủ nghĩa đa phương và hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ, với nền tảng là Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế; nhấn mạnh Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) là khuôn khổ pháp lý toàn diện cho tất cả các hoạt động trên các vùng biển và đại dương, tái khẳng định các yêu sách trên biển phải phù hợp với UNCLOS 1982; nhấn mạnh tầm quan trọng của các tuyến hàng hải an toàn và thông suốt, việc bảo đảm tự do hàng hải và hàng không, cũng như việc tàu thuyền và máy bay được quá cảnh các eo biển dùng cho hàng hải quốc tế một cách an toàn, liên tục và không bị cản trở, phù hợp với luật pháp quốc tế, như được nêu trong UNCLOS 1982. Hai bên bày tỏ quan ngại sâu sắc trước những diễn biến tại Biển Đông; tái khẳng định tầm quan trọng của việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả toàn bộ các điều khoản của DOC; hoan nghênh tiến triển trong đàm phán COC, khẳng định COC cần phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982, và không gây phương hại đến quyền và lợi ích của các quốc gia, kể cả các nước không tham gia COC.[15]

- Ngày 20/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp đoàn đại biểu cấp cao Hội đồng An ninh quốc gia Philippines do Cố vấn Eduardo SL Oban Jr dẫn đầu, đang thăm và làm việc tại Việt Nam. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị hai nước tiếp tục phối hợp quan điểm, lập trường, giải quyết các vấn đề hai bên có lợi ích chung trên Biển Đông, góp phần vào hòa bình, ổn định ở khu vực. Việt Nam sẵn sàng tham gia, đóng góp tích cực, ủng hộ Philippines triển khai hiệu quả các sáng kiến về hợp tác biển trong khuôn khổ ASEAN, phấn đấu đạt được một COC thực sự hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982. Cố vấn Eduardo Oban cho rằng Philippines và Việt Nam chia sẻ nhiều lợi ích chung trong thúc đẩy trao đổi, đối thoại và duy trì, củng cố môi trường hòa bình, ổn định trong khu vực, giải quyết các bất đồng, tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982.[16]

- Ngày 13/8, tại Phnom Penh, Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Đại tướng Khieu Chhen, Quốc vụ khanh Bộ Quốc phòng Campuchia đồng chủ trì Đối thoại Chính sách quốc phòng Việt Nam – Campuchia lần thứ 9. Tại Đối thoại, Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng mong muốn Campuchia cùng với Việt Nam duy trì lập trường chung của ASEAN là giải quyết các bất đồng trên biển bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982, thực hiện hiệu quả và đầy đủ DOC, xây dựng COC thực chất, hiệu quả.[17]

- Ngày 18/8, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã tiếp Nghị sĩ Rolf Mutzenich, Ủy viên Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Liên bang Đức, nhân dịp thăm và làm việc tại Việt Nam. Trao đổi về các vấn đề quốc tế, khu vực cùng quan tâm, hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại, xây dựng lòng tin; ủng hộ chủ nghĩa đa phương, với Liên hợp quốc đóng vai trò trung tâm. Hai bên khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không tại Biển Đông; giải quyết hòa bình các tranh chấp phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.[18]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 11/8, ABC News đăng tải phóng sự 30 phút của phóng viên Timothy Swanston về tranh chấp giữa Trung Quốc và Philippines ở Biển Đông. Phóng sự thể hiện đầy đủ sự cọ xát trên thực địa giữa Philippines và Trung Quốc; các cuộc tập trận chung giữa Philippines, Mỹ và các đồng minh, đối tác khác; phỏng vấn nhiều nhân vật như Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr., NPN Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela, Liên minh dân sự Atin Ito, ngư dân Philippines; học giả Cao Chí Khải của Trung Quốc (từng là phiên dịch cho Nhà lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình).[19]

- Ngày 16/8, trang Defence Security Asia đăng tải bài viết, cho rằng sự bất định ở Biển Đông và quá trình hiện đại hoá quân sự khắp Đông Nam Á đang thúc đẩy Malaysia đẩy nhanh kế hoạch cho máy bay chiến đấu đa năng. Indonesia mua Rafale và tham vọng với KAAN, Singapore đưa vào biên chế F-35, Thái Lan lựa chọn Gripen E/F, Philippines mở rộng đội bay chiến đấu… tạo ra áp lực năng lực tương đối ngay cả khi chưa có xung đột thông thường trực diện. Đội bay hiện tại, gồm F/A-18D và Su-30MKM, đang dần già cỗi và không còn đủ khả năng duy trì sức mạnh trên hai chiến trường tách biệt. Mặc dù cân nhắc mua lại các máy bay F/A-18 cũ từ Kuwait và mở rộng đội hình FA-50M, Malaysia xác định đây chỉ là các giải pháp tạm thời nhằm giảm tải cho chiến đấu cơ hạng nặng. Chiến lược cốt lõi của Không quân Hoàng gia Malaysia là đồng bộ hóa năng lực tác chiến mạng lưới, hậu cần phân tán và phòng không nhiều tầng. Theo Kế hoạch Malaysia lần thứ 13, chính phủ đang tích cực xác định các yêu cầu kỹ thuật và định vị ngân sách để hướng tới đạt năng lực tác chiến toàn diện vào năm 2040. Việc lựa chọn dòng tiêm kích mới sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo cân bằng giữa công nghệ, chi phí vòng đời và quyền tự chủ chiến lược.[20]

- Ngày 17/8, The Diplomat trích dẫn lời Tổng thống Philippines Marcos, cho biết, Philippines và Trung Quốc đang đạt được tiến triển trong đàm phán về thăm dò chung dầu khí ngoài khơi. Các nhà quan sát cho rằng, chưa nhắc đến “khai thác chung”, việc tiến hành thăm dò chung trong bối cảnh căng thẳng trên thực địa gia tăng như hiện nay là khó có thể đạt được. Ngay cả khi Trung Quốc và Philippines có thể đạt được thỏa thuận về thăm dò dầu khí chung, việc này vẫn phải vượt qua những rào cản lớn về hiến pháp và chính trị tại Manila về quyền kiểm soát tài nguyên quốc gia.[21]

- Ngày 21/8, AP News đăng tải bài viết “Tại sao Đài Loan và Biển Đông lại quan trọng với Mỹ và thế giới”, phân tích mối liên hệ chiến lược sâu sắc giữa vấn đề Đài Loan và Biển Đông đối với an ninh khu vực và toàn cầu. Hai vấn đề này gắn kết chặt chẽ với nhau: nếu Trung Quốc kiểm soát được Đài Loan, họ có thể phóng thích sức mạnh quân sự vươn sâu vào Biển Đông và vượt qua chuỗi đảo thứ nhất ra Thái Bình Dương. Mục tiêu cốt lõi của Mỹ là ngăn chặn Trung Quốc thống trị khu vực, đồng thời, an ninh của Đài Loan và các đồng minh như Philippines, cũng như việc bảo vệ chuỗi đảo thứ nhất, là những yếu tố không thể tách rời của mục tiêu bao trùm này. Tuy nhiên, năng lực duy trì hiện diện của quân đội Mỹ tại Tây Thái Bình Dương đang phải đối mặt với thử thách khi tàu sân bay USS George Washington được điều động sang Trung Đông giữa lúc căng thẳng gia tăng[22]./.

------------------------------

[1] https://www.facebook.com/photo/?fbid=122279718200183067&set=a.122102016374183067

[2] https://www.facebook.com/ChinaEmbassyManila/posts/pfbid02rTgMzU6dpUkr15qipF6BCb8emSWigRTQkP5gQF7cLmMa1oq6WxajYQBbGne2wbjgl

[3] https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/998817/afp-pcg-more-chinese-coast-guard-research-vessels-seen-in-wps-in-2026/story/

[4] https://www.mfa.gov.cn/web/wjdt_674879/fyrbt_674889/202608/t20260818_12006053.shtml

[5] http://www.mod.gov.cn/gfbw/qwfb/16480590.html

[6] https://www.pna.gov.ph/articles/1281901

[7] https://www.facebook.com/photo/?fbid=122207197250482987&_rdc=1&_rdr#

[8] https://www.abs-cbn.com/news/nation/2026/8/19/ph-malaysia-push-deeper-security-economic-ties-at-9th-joint-commission-meeting-0033

[9] https://www.news.cn/local/20260814/b59936d004ad4644b8a1064ab10f0a6d/c.html

[10] https://english.news.cn/20260816/2675a95904974e5e812fccc414e853be/c.html

[11] https://www.reuters.com/world/china/china-completes-first-stage-work-disputed-south-china-sea-reef-images-show-2026-08-19/

[12] http://www.mod.gov.cn/gfbw/qwfb/16480673.html

[13] https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202608/t20260823_12008660.html

[14] https://news.usni.org/2026/08/14/uss-benfold-was-stalled-in-the-south-china-sea-for-four-days-after-engineering-casualty

[15] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/tuyen-bo-chung-viet-nam-new-zealand-nhan-chuyen-tham-cap-nha-nuoc-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-toi-new-zealand-61512-138.html 

[16] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-co-van-hoi-dong-an-ninh-quoc-gia-philippines-102260820195213334.htm

[17] https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-ngoai-quoc-phong/doi-thoai-chinh-sach-quoc-phong-viet-nam-campuchia-lan-thu-9-1053250

[18] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/thu-truong-le-thi-thu-hang-tiep-nghi-si-quoc-hoi-lien-bang-duc-rolf-mutzenich-61564-140.html

[19] https://www.abc.net.au/news/2026-08-11/philippines-collision-course/107025060

[20] https://defencesecurityasia.com/en/malaysia-accelerates-mrca-south-china-sea-airpower-balance/

[21] https://thediplomat.com/2026/08/joint-resource-exploration-with-china-a-possibility-before-2028-philippine-president-says/

[22] https://apnews.com/article/us-election-2026-darline-graham-taiwan-china-de1099a882d27de7780f74186e4786b7