Biên giới lãnh thổ

Tiêu điểm tin biên giới, biển đảo tuần này ghi nhận một dấu mốc đáng chú ý đối với vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực luật biển quốc tế khi lần đầu tiên một chuyên gia Việt Nam chính thức đảm nhiệm vị trí Thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS), đánh dấu bước tiến của Việt Nam trong nỗ lực tham gia vào các thể chế tài phán quốc tế. Đồng thời, Việt Nam cũng chủ trì triển khai nhiều Đối thoại biển với các nước đối tác nhằm mở ra các kênh trao đổi thường xuyên về các vấn đề chiến lược và pháp lý trên biển. Bên cạnh đó, Việt Nam tiếp tục thúc đẩy tư duy phát triển kinh tế, quản lý biển dựa trên tri thức, khoa học - công nghệ, dữ liệu và hợp tác quốc tế xác định đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực quan trọng Song song, Việt Nam tiếp tục tăng cường hợp tác với các nước láng giềng trong quản lý, bảo vệ biên giới, ban hành các chính sách thúc đẩy phát triển cửa khẩu và mở rộng kết nối kinh tế xuyên biên giới.

1. Khẳng định vị thế và đóng góp của Việt Nam đối với luật pháp quốc tế

Ngày 1/10 tại Hamburg (Đức), PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh tuyên thệ nhậm chức Thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) nhiệm kỳ 2026–2035. Đây là lần đầu tiên một người Việt Nam đảm nhiệm vị trí Thẩm phán ITLOS kể từ khi Tòa chính thức hoạt động năm 1996, đánh dấu bước tiến quan trọng trong sự tham gia của Việt Nam tại các thể chế tài phán quốc tế về biển.

Thẩm phán Nguyễn Thị Lan Anh cùng bốn Thẩm phán của Ghana, Brazil, Tunisia và Ấn Độ cùng nhậm chức ngày 1.10.2026. Ảnh: TTXVN

Trước đó, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh đã được bầu làm Thẩm phán ITLOS ngay tại vòng bỏ phiếu đầu tiên, với số phiếu cao nhất trong nhóm ứng cử viên khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Kết quả này thể hiện sự ghi nhận đối với năng lực chuyên môn của chuyên gia pháp lý Việt Nam, đồng thời là dấu mốc trong quá trình Việt Nam tham gia các thể chế được thành lập theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Trên cương vị thẩm phán độc lập, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Anh có điều kiện đóng góp trực tiếp vào hoạt động giải thích và áp dụng luật biển quốc tế, giải quyết hòa bình các tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa.

Sự kiện này góp phần khẳng định chủ trương đề cao luật pháp quốc tế và giải quyết các tranh chấp trên biển bằng biện pháp hòa bình của Việt Nam; tạo thêm động lực đào tạo, phát triển đội ngũ chuyên gia pháp lý quốc tế phục vụ công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế. Ngoài ra, sự hiện diện của chuyên gia Việt Nam tại một trong những thể chế tài phán quốc tế quan trọng về biển cho thấy Việt Nam đang chuyển từ việc tích cực tham gia sang đóng góp ngày càng thực chất hơn vào quá trình xây dựng, giải thích và thực thi luật pháp quốc tế về biển. Đây cũng là dấu mốc góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong ngoại giao đa phương, đồng thời tạo thêm động lực cho việc xây dựng đội ngũ chuyên gia pháp lý quốc tế chất lượng cao phục vụ công tác đối ngoại và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của quốc gia trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Trong tuần qua, Việt Nam đã triển khai nhiều đối thoại và hợp tác biển với các đối tác, qua đó mở rộng mạng lưới hợp tác về biển ở cấp độ song phương và chuyên gia. Ngày 28/9 tại Wellington, Việt Nam và New Zealand tổ chức Đối thoại biển lần thứ hai, trao đổi các biện pháp thúc đẩy hợp tác trong phát triển bền vững kinh tế biển, bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học và nâng cao năng lực về biển; đồng thời khẳng định hợp tác biển là lĩnh vực quan trọng mang tầm chiến lược, đem lại lợi ích thiết thực cho hai nước. Ngày 30/9, Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ đã tổ chức Đối thoại biển Việt Nam – Thổ Nhĩ Kỳ lần thứ nhất tại Hà Nội, mở thêm một cơ chế trao đổi và hợp tác về các vấn đề biển giữa Việt Nam với các đối tác. Qua đối thoại, các vấn đề về đại dương và luật biển mà hai bên cùng quan tâm cũng như cơ hội và phương hướng thúc đẩy hợp tác song phương và đa phương trong thời gian tới đã được trao đổi. Cùng ngày tại Canberra, Đối thoại biển Việt Nam – Úc kênh 1.5 quy tụ các học giả, cơ sở nghiên cứu và đại diện cơ quan chức năng hai nước, tập trung thảo luận về cục diện chiến lược, ổn định khu vực, quản trị biển và vai trò của luật pháp quốc tế. Ngày 1/10, Việt Nam và Úc đã tổ chức buổi Đối thoại biển Việt Nam – Úc lần thứ bảy, nhằm trao đổi sâu rộng về tình hình Biển Đông, an ninh biển, luật biển và quản trị đại dương. Qua đối thoại, hai bên nhấn mạnh yêu cầu duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982, đồng thời nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ về các vấn đề biển tại các diễn đàn khu vực và quốc tế. Chuỗi hoạt động Đối thoại biển với các nước đối tác cho thấy Việt Nam đang chủ động mở rộng các cơ chế hợp tác biển cả về phạm vi đối tác, nội dung và cấp độ, gắn trao đổi về luật pháp, an ninh và quản trị đại dương với những lĩnh vực hợp tác thực chất như kinh tế biển bền vững, khoa học, môi trường và nâng cao năng lực về biển.

2. Triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW và tăng cường tuyên truyền, thực thi pháp luật trên biển

Bản tin tuần qua cũng ghi nhận hoạt động triển khai cụ thể Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Điểm đáng chú ý là tư duy đang chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang quản trị biển hiện đại, tổng hợp và bền vững, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu biển được xác định là những động lực quan trọng để tạo ra năng lực làm chủ không gian biển.

Điều này cũng được thể hiện tại Diễn đàn Biển Việt Nam 2026, tổ chức ngày 2/10 tại Hà Nội với chủ đề “Hợp tác và hội nhập quốc tế trong xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh”. Diễn đàn tập trung thảo luận các định hướng và giải pháp nhằm triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW, kết nối nguồn lực trong nước và quốc tế, chuyển tiềm năng biển thành nguồn lực phát triển thực chất và bền vững. Tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nêu rõ biển là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài. Trong đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính để làm chủ tri thức về công nghệ biển, kết hợp chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và bảo đảm vững chắc chủ quyền, an ninh quốc gia. Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh “một quốc gia biển mạnh không được xây dựng bằng riêng nguồn lực của mình, cũng không được xây dựng bằng riêng nguồn lực bên ngoài. Nó được xây dựng bằng khả năng chuyển hóa. Hợp tác mở thêm nguồn lực và cơ hội. Năng lực quyết định khả năng chuyển hoá thành sức mạnh của chính mình; từ đó tạo nên vị thế khi Việt Nam có thể đóng góp những giá trị thiết thực, bền vững cho khu vực và cộng đồng quốc tế”.

Trên biển, Việt Nam tiếp tục củng cố năng lực thực thi pháp luật và bảo đảm an ninh, an toàn trên biển. Từ ngày 19 - 28/9, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 tổ chức diễn tập chiến thuật vòng tổng hợp, bắn đạn thật trên biển năm 2026, nhằm nâng cao năng lực sẵn sàng chiến đấu và khả năng thực hiện nhiệm vụ trên biển.

Hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chủ quyền và luật pháp trên biển tiếp tục được triển khai. Ngày 29/9 tại Đà Nẵng, hơn 120 cán bộ, công chức, viên chức, phóng viên và nhà báo tham gia tập huấn kỹ năng thông tin, tuyên truyền đối ngoại về chủ quyền biển, đảo, góp phần nâng cao chất lượng truyền thông và khả năng cung cấp thông tin chính xác về các vấn đề trên biển. Ngày 3/10, Thành đoàn Đà Nẵng phối hợp với Nhà Trưng bày Hoàng Sa và Bộ Tư lệnh Vùng 3 Hải quân khai mạc triển lãm “Tuổi trẻ với biển đảo quê hương”, giới thiệu các tư liệu, hình ảnh về lịch sử xác lập, thực thi chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa và quá trình bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Các hoạt động góp phần đưa nhận thức về chủ quyền, quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam trên biển từ bình diện pháp lý quốc tế đến đời sống xã hội.

3. Tăng cường phối hợp quản lý, bảo vệ biên giới.

Trên các tuyến biên giới đất liền, hợp tác giữa Việt Nam với các nước láng giềng tiếp tục được thúc đẩy theo hướng vừa tăng cường quản lý, bảo vệ đường biên, mốc quốc giới, vừa tạo điều kiện cho giao lưu, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống cư dân biên giới.

Trên tuyến Việt Nam – Lào, ngày 29/9 tại Hà Nội, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng Việt Nam và Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng Lào hội đàm, tăng cường phối hợp quản lý, bảo vệ biên giới. Hai bên đánh giá kết quả phối hợp, trao đổi kinh nghiệm và thống nhất phương hướng hợp tác, góp phần xây dựng đường biên giới Việt Nam – Lào hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển. Cùng ngày tại Hà Nội, Cục Phòng chống ma túy và tội phạm, Bộ đội Biên phòng Việt Nam và Phòng Trinh sát, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng Lào tổ chức Hội nghị trao đổi tình hình, công tác phối hợp phòng, chống tội phạm ở khu vực biên giới. Hai bên trao đổi phương hướng tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin và nâng cao năng lực nghiệp vụ, qua đó gắn nhiệm vụ quản lý đường biên với bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới.

Tinh thần phối hợp tiếp tục được triển khai xuống cấp địa phương và cộng đồng dân cư. Tại Quảng Trị, lực lượng chức năng Việt Nam và hai tỉnh Savannakhet, Salavan của Lào tăng cường phối hợp quản lý và bảo vệ biên giới, chú trọng tuyên truyền người dân thực hiện các hiệp định, nghị định thư và quy định về quản lý biên giới. Cùng với đó, tại xã A Dơi, các thôn, bản kết nghĩa hai bên biên giới tổ chức giao ban mô hình kết nghĩa Bản – Bản Việt Nam – Lào, trao đổi về bảo vệ đường biên, phòng chống tội phạm, xuất nhập cảnh trái phép và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội. Qua đó, cơ chế phối hợp bảo vệ biên giới được nối dài từ lực lượng chuyên trách đến chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư.

Trên tuyến Việt Nam – Trung Quốc, các lực lượng chức năng hai nước tiếp tục duy trì cơ chế phối hợp quản lý biên giới. Ngày 29/9, các đồn Biên phòng thuộc tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức hội đàm với các Trạm Hội ngộ, hội đàm khu vực Phú Ninh, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc về việc tăng cường quản lý, bảo vệ biên giới Việt Nam – Trung Quốc. Tại hội đàm, hai bên đã qua đó trao đổi về công tác quản lý, bảo vệ biên giới; thống nhất tiếp tục thực hiện nghiêm các văn kiện pháp lý về biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc, thống nhất tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành của Nhân dân khu vực biên giới; phối hợp bảo vệ hệ thống mốc giới, duy trì nguyên trạng mốc giới và đường thông tầm nhìn biên giới. Các bên cũng chủ động tham mưu chính quyền địa phương xử lý những khu vực có nguy cơ sạt lở, hư hỏng, góp phần bảo đảm an toàn và ổn định khu vực biên giới. Ngày 30/9, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy (Tuyên Quang, Việt Nam) phối hợp với Đồn Công an Biên giới Thiên Bảo và Trạm Kiểm tra Biên phòng xuất, nhập cảnh Thiên Bảo (Trung Quốc) tổ chức tuần tra liên hợp, thực thi pháp luật biên giới quý III/2026. Hai bên đã kiểm tra đường biên, cột mốc và trao đổi tình hình, góp phần duy trì an ninh, trật tự và thực hiện nghiêm các văn kiện pháp lý về biên giới giữa hai nước, thúc đẩy mối quan hệ đoàn kết, hữu nghị giữa lực lượng quản lý biên giới hai bên, góp phần quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

4. Hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển kinh tế biên giới

Ngày 28/9, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về Đề án thí điểm cơ chế, chính sách cho Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài và Đề án thí điểm xây dựng Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai. Hai khu vực cửa khẩu này nằm trên tuyến biên giới với Trung Quốc và Campuchia, những đối tác quan trọng của Việt Nam, có nhiều tiềm năng thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư. Trong đó, Lào Cai có vai trò kết nối giao thương với khu vực Vân Nam (Trung Quốc), còn Tây Ninh có nhiều cơ hội phát triển giao thương với Campuchia. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp để tạo thuận lợi cho giao thương và hoạt động của doanh nghiệp cũng như tạo thêm việc làm, sinh kế cho người dân khu vực biên giới, tăng nguồn thu ngân sách, góp phần ổn định an ninh chính trị trên địa bàn.

Trước đó, ngày 25/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký Quyết định số 1855/QĐ-TTg ngày 25/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng – Lạng Sơn đến năm 2045. Quy hoạch định hướng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn thành trung tâm kinh tế cửa khẩu hiện đại, năng động, trung tâm dịch vụ cửa khẩu và hậu cần logistics quốc gia và quốc tế; là cầu nối quan trọng kết nối Việt Nam, ASEAN với thị trường Trung Quốc, là một trong những trung tâm du lịch, thương mại, dịch vụ trọng điểm của tỉnh và vùng Đông Bắc, gắn với phát triển bền vững và đảm bảo môi trường sinh thái.

Đáng chú ý, ngày 1/10, Tỉnh Quảng Trị (Việt Nam) và Savannakhet (Lào) đã tổ chức Hội nghị về phối hợp xây dựng Hiệp định thí điểm Khu kinh tế thương mại qua biên giới chung, nhằm thúc đẩy Khu kinh tế thương mại qua biên giới chung Lao Bảo – Densavan. Việc triển khai xây dựng Khu kinh tế thương mại qua biên giới chung Lao Bảo - Densavan được kỳ vọng góp phần tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa hai tỉnh Quảng Trị - Savannakhet, thúc đẩy kết nối trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, đồng thời góp phần củng cố và phát triển quan hệ hữu nghị, hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào ngày càng đi vào chiều sâu.

Ngày 30/9, tỉnh Điện Biên và tỉnh Luang Prabang (Lào) hội đàm về thúc đẩy nâng cấp cặp cửa khẩu Huổi Puốc – Na Son thành cửa khẩu quốc tế. Hai bên Hai bên thống nhất phối hợp hoàn thiện thủ tục, đầu tư hạ tầng và giao thông kết nối, hướng tới tạo thuận lợi cho xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, du lịch và giao lưu nhân dân, tăng cường kết nối Điện Biên với khu vực Bắc Lào./.