Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- 10 năm Phán quyết Tòa Trọng tài: Philippines kỷ niệm rầm rộ, 14 nước ra tuyên bố chung, Trung Quốc phản đối, các học giả quan tâm phân tích;

- Trung Quốc phóng thử tên lửa đạn đạo xuống Thái Bình Dương, nhiều quốc gia và nhà nghiên cứu bày tỏ quan ngại;

- Tàu nghiên cứu Trung Quốc tiến hành khảo sát trong vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Xung quanh sự kiện kỷ niệm 10 năm Phán quyết Tòa trọng tài về Biển Đông

- Ngày 06 - 07/7, Đại sứ quán Philippines tại Hy Lạp và Bỉ tổ chức Lễ thượng cờ kỷ niệm 10 năm Phán quyết Tòa trọng tài vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc năm 2016 (Phán quyết), khẳng định Phán quyết là một quyết định mang tính pháp lý và ràng buộc nhằm tái khẳng định các quyền lịch sử và quyền hàng hải của Philippines ở Biển Đông theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS). Phán quyết có ý nghĩa quốc tế vì nó củng cố pháp quyền như một nền tảng vững chắc nhất để giải quyết hòa bình các tranh chấp giữa các quốc gia. Phán quyết và UNCLOS là hai mỏ neo trong chính sách và hành động của Philippines ở Biển Đông.[1]

- Từ ngày 08 - 12/7, Philippines tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm 10 năm Phán quyết, trong đó có Hội nghị cấp cao quốc gia Biển Tây Philippines (Biển Đông) (08 - 09/7), Chương trình đi bộ hòa bình quốc gia vì Biển Tây Philippines (12/7), Lễ thượng cờ trên đảo Thị Tứ (12/7)… Phát biểu tại các sự kiện này, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro tái khẳng định cam kết kiên định của Philippines trong việc đề cao luật pháp quốc tế và bảo vệ quyền và lợi ích biển của đất nước; kêu gọi sự phối hợp toàn diện hơn nữa của Chính phủ để đẩy nhanh sự phát triển của đảo Thị Tứ, cho rằng sự hiện diện liên tục của người dân trên đảo sẽ phản ánh việc Philippines thực thi chính quyền và vận hành bình thường của một cộng đồng. Bộ trưởng Teodoro cũng nhấn mạnh sự hợp tác bền vững giữa các quốc gia cùng chí hướng, hành động tập thể và trách nhiệm chung là yếu tố thiết yếu trong việc giải quyết các thách thức an ninh chung và bảo vệ sự ổn định của khu vực.[2]

- Ngày 10/7, phát biểu khai mạc buổi chiêu đãi ngoại giao kỷ niệm 10 năm Phán quyết, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro khẳng định Phán quyết mang tính bước ngoặt này tiếp tục khẳng định cam kết của Philippines đối với luật pháp quốc tế, và là nền tảng của một trật tự trên biển dựa theo luật lệ. Ngoại trưởng Philippines cho rằng nhiệm vụ trong thập kỷ tới là tiếp tục phát huy di sản đạo đức và pháp lý này bằng cách bảo vệ UNCLOS, bảo vệ môi trường và bảo đảm Biển Đông là vùng biển hòa bình, thịnh vượng.[3]

- Ngày 10/7, Viện Stratbase Philippines tổ chức Hội nghị cấp cao kỷ niệm 10 năm Phán quyết với diễn giả chính là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. và Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Philippines, Tướng Romeo Brawner Jr., cùng sự tham dự của Đại sứ và Phó Đại sứ của 23 nước tại Philippines. Tại Hội nghị, các đại biểu nhất trí rằng Philippines phải hiện thực hóa chiến thắng của mình và duy trì trật tự dựa trên luật lệ ở khu vực. Chủ tịch Viện Stratbase, Victor Andres “Dindo” Manhit cho rằng, Philippines không còn cần phải chứng minh tính hợp pháp của các quyền của mình ở Biển Đông nữa vì “luật pháp quốc tế đã giải quyết vấn đề đó, và đã giải quyết một cách dứt khoát”.[4]

- Ngày 12/7, Đại sứ quán Philippines tại Singapore đăng bài viết kỷ niệm 10 năm Phán quyết, khẳng định Phán quyết là di sản cần gìn giữ và trách nhiệm cần được tiếp tục thực hiện. Theo bài viết, Đại sứ Philippines tại Singapore Medardo G. Macaraig coi đây là thời điểm để tôn vinh lòng dũng cảm và sự khôn ngoan của những người theo đuổi vụ kiện, sự sáng suốt của Tòa Trọng tài và sự kiên cường của người dân.[5]

- Ngày 11/7, các nước Mỹ, Philippines, Australia, Canada, Estonia, Đức, Ý, Nhật Bản, Latvia, Lithuania, New Zealand, Romania, Slovenia và Vương quốc Anh đã ra Tuyên bố chung nhân dịp kỷ niệm 10 năm Phán quyết. Tuyên bố khẳng định cam kết trong việc duy trì một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở, hòa bình, ổn định, dựa trên luật pháp quốc tế; khẳng định rằng các tranh chấp biển phải được giải quyết một cách hòa bình và phù hợp với UNCLOS, và Phán quyết mang tính chung thẩm, ràng buộc pháp lý; khẳng định Phán quyết không công nhận yêu sách biển bành trướng của Trung Quốc ở Biển Đông, kể cả yêu sách “quyền lịch sử”; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì tự do hàng hải và hàng không, cũng như các hoạt động sử dụng biển hợp pháp khác trên phạm vi quốc tế; tái khẳng định lập trường phản đối mạnh mẽ mọi hành động đơn phương, bằng vũ lực hoặc cưỡng ép đe dọa hòa bình, ổn định khu vực; phản đối việc sử dụng các lực lượng quấy rối, cản trở hoặc đe dọa các hoạt động hợp pháp của các quốc gia khác trên biển hoặc trên không; kêu gọi các bên tuân thủ Phán quyết.[6]

- Ngày 11/7, Đại diện Cấp cao Liên minh châu Âu (EU) phụ trách Đối ngoại, Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Kaja Kallas thay mặt EU ra Tuyên bố nhân kỷ niệm 10 năm Phán quyết, khẳng định Phán quyết được thông qua bởi tòa trọng tài độc lập và khách quan phù hợp với UNCLOS, là chung thẩm và ràng buộc pháp lý đối với các bên trong vụ kiện. EU tái khẳng định cam kết kiên định với UNCLOS, nhấn mạnh tầm quan trọng cốt lõi của việc duy trì các quyền tự do, quyền lợi và nghĩa vụ được quy định trong UNCLOS, đặc biệt là quyền tự do hàng hải, hàng không. EU ủng hộ nỗ lực của ASEAN và Trung Quốc nhằm ký kết một COC hiệu quả, thực chất và ràng buộc pháp lý, phù hợp với UNCLOS.[7]

- Ngày 12/7, Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi ra Tuyên bố về 10 năm Phán quyết, cho rằng Philippines và Trung Quốc có nghĩa vụ tuân thủ Phán quyết. Việc Trung Quốc tuyên bố không chấp nhận Phán quyết là đi ngược lại nguyên tắc giải quyết tranh chấp một cách hòa bình theo luật pháp quốc tế, làm suy yếu pháp quyền. Nhật Bản đánh giá cao lập trường của Philippines, tin rằng trật tự quốc tế tự do và rộng mở dựa trên pháp quyền mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia. Nhật Bản với tư cách là một bên liên quan sử dụng Biển Đông hợp pháp, sẽ tiếp tục phối hợp với cộng đồng quốc tế để duy trì và tăng cường trật tự quốc tế.[8]

- Ngày 12/7, trên mạng xã hội X, Bộ Ngoại giao Na Uy dẫn lại Tuyên bố của Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu Kaja Kallas và khẳng định Phán quyết là chung thẩm và ràng buộc pháp lý. Na Uy khuyến khích các bên đóng góp cho hòa bình, an ninh ở Biển Đông, hành động phù hợp với UNCLOS và tôn trọng Phán quyết năm 2016.[9]

- Ngày 12/7, Đại sứ quán Hàn Quốc tại Philippines đăng tin trên mạng xã hội Facebook nhân dịp kỷ niệm 10 năm Phán quyết, tái khẳng định hòa bình, ổn định và trật tự dựa trên luật lệ ở Biển Đông phải được duy trì cùng với tự do hàng hải, hàng không dựa trên các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, bao gồm UNCLOS.[10]

- Ngày 12/7, trả lời câu hỏi của phóng viên về dịp kỷ niệm 10 năm Phán quyết, Người Phát ngôn (NPN) Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng tái khẳng định lập trường của Việt Nam về việc giải quyết các tranh chấp trên biển bằng biện pháp hoà bình, tôn trọng các tiến trình ngoại giao và pháp lý, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS; tái khẳng định rằng UNCLOS là cơ sở pháp lý duy nhất, quy định toàn diện và triệt để về phạm vi quyền được hưởng vùng biển. Việt Nam luôn thiện chí tuân thủ Công ước và yêu cầu tất cả các bên liên quan thực thi đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý của mình được quy định trong Công ước.[11]

- Ngày 13/7, Bộ Quốc phòng Philippines ra Tuyên bố cảm ơn các đối tác ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và trên thế giới đã ủng hộ Phán quyết Tòa trọng tài. Bộ Quốc phòng và Lực lượng vũ trang Philippines tái khẳng định cam kết trong việc tuân thủ luật pháp quốc tế, chống lại việc lạm dụng lịch sử và phản đối chủ nghĩa bành trướng trên biển nhằm ủng hộ một khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở.[12]

- Ngày 10/7, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc Philippines tuyên bố sẽ tiếp tục thúc đẩy Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), sử dụng Phán quyết làm nền tảng “vững chắc”, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tái khẳng định cái gọi là “Phán quyết” trong vụ kiện trọng tài Biển Đông là bất hợp pháp, không có hiệu lực và không có giá trị ràng buộc. Trung Quốc không chấp nhận hoặc công nhận Phán quyết đó; không chấp nhận bất kỳ yêu sách hay hành động nào dựa trên “Phán quyết” này. Bà Mao Ninh khẳng định việc xây dựng COC là một biện pháp quan trọng để thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và là một sự đồng thuận quan trọng giữa Trung Quốc và các nước ASEAN. Trung Quốc cam kết đẩy nhanh các cuộc đàm phán với các nước ASEAN để đạt được thỏa thuận về COC càng sớm càng tốt, cùng nhau bảo vệ hòa bình và ổn định ở Biển Đông. Cái gọi là “Phán quyết” hoàn toàn không liên quan gì đến COC. Philippines không nên sử dụng cái gọi là “Phán quyết” để gây trở ngại cho việc đạt được COC.[13]

- Ngày 12/7, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra tuyên bố đáp lại Tuyên bố chung ngày 11/7 của 14 nước nhân dịp kỷ niệm 10 năm Phán quyết. Tuyên bố của Trung Quốc gồm 5 điểm: i) tái khẳng định lập trường chủ quyền đối với “Nam Hải chư đảo”, quyền lịch sử từ năm 200 trước Công nguyên, cho rằng Trung Quốc là quốc gia đầu tiên liên tục, hòa bình và hiệu quả thực thi chủ quyền và quyền tài phán đối với “Nam Hải chư đảo” và các vùng biển liên quan, được “cộng đồng quốc tế” công nhận; ii) khẳng định tự do hàng hải ở Biển Đông chưa bao giờ là vấn đề, Trung Quốc bảo vệ “chủ quyền” ở Biển Đông, song kiên định trong việc duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông, chỉ trích Mỹ và các quốc gia ngoài khu vực can dự vấn đề Biển Đông; iii) cho rằng các vấn đề lãnh thổ đất liền không thuộc phạm vi điều chỉnh của UNCLOS, các tranh chấp về phân định ranh giới biển đã được loại trừ khỏi các thủ tục giải quyết tranh chấp bắt buộc theo UNCLOS dựa trên Tuyên bố các ngoại lệ tùy chọn mà Trung Quốc đưa ra vào năm 2006 theo Điều 298 UNCLOS; iv) bác bỏ tính hợp pháp của Phán quyết; v) cho rằng 10 năm qua, Phán quyết không giải quyết được vấn đề, mà còn làm trầm trọng thêm căng thẳng trong khu vực, kêu gọi các quốc gia liên quan tôn trọng “chủ quyền” của Trung Quốc, ngừng “gây chuyện” ở Biển Đông.[14]

- Ngày 12/7, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra tuyên bố phản đối phát biểu của Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi về 10 năm Phán quyết. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng Nhật Bản không phải là một bên ở Biển Đông, không có tư cách để phán xét chủ quyền, quyền và lợi ích biển của Trung Quốc; khẳng định không công nhận hay chấp nhận Phán quyết. Cho rằng Nhật Bản đang áp dụng tiêu chuẩn kép và đạo đức giả; điều Nhật Bản thực sự quan tâm không phải là luật pháp quốc tế mà là can thiệp và gây bất ổn ở Biển Đông, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi ngừng bôi nhọ Trung Quốc hay gieo rắc thông tin sai lệch ở Biển Đông, ngừng làm suy yếu hòa bình, ổn định ở khu vực.[15] Cùng ngày, đại diện Bộ Ngoại giao Trung Quốc triệu đại diện Đại sứ quán Nhật Bản tại Trung Quốc đến để phản đối về vấn đề này.[16] Ngày 13/7, Đại sứ quán Trung Quốc tại Nhật Bản cũng trao công hàm phản đối Bộ Ngoại giao Nhật Bản về phát biểu của Ngoại trưởng Nhật Bản Motegi cũng như việc Nhật Bản cùng các nước ra Tuyên bố chung về 10 năm Phán quyết.[17]

2. Tàu ngầm Trung Quốc thử nghiệm phóng tên lửa đạn đạo xuống Thái Bình Dương:

- Ngày 06/7, Tân Hoa Xã đưa tin một tàu ngầm hạt nhân chiến lược của Hải quân Trung Quốc đã phóng thành công một tên lửa đạn đạo mang đầu đạn huấn luyện mô phỏng ra vùng biển quốc tế Thái Bình Dương. Tên lửa đã rơi chính xác xuống khu vực được chỉ định. Cuộc thử nghiệm tên lửa này là một phần thường lệ trong chương trình huấn luyện quân sự hàng năm của Trung Quốc, các quốc gia liên quan đã được thông báo trước. Thông tin khẳng định cuộc phóng thử nghiệm phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế và không nhằm vào bất kỳ quốc gia hoặc mục tiêu cụ thể nào.[18]

- Cùng ngày, ABC News đăng tải quan điểm của lãnh đạo các nước về vụ việc: i) Ngoại trưởng Australia Penny Wong cho biết, Chính phủ nước này đã được thông báo về vụ phóng thử nghiệm tên lửa, song cho rằng động thái này thiếu “sự minh bạch và bảo đảm” mà các nước láng giềng Thái Bình Dương mong đợi; ii) Quyền Thủ tướng Australia Richard Marles bày tỏ nước này lo ngại về bất kỳ hành động nào làm suy yếu sự ổn định, hòa bình và an ninh của khu vực Thái Bình Dương; iii) Ngoại trưởng New Zealand Winston Peters cho biết, New Zealand “vô cùng lo ngại” về vụ thử hạt nhân này, việc thử nghiệm không được phép trở nên “bình thường hoá”; iv) Tổng Thư ký NATO Mark Rutte cho biết vụ thử nghiệm “đã gửi một thông điệp” tới liên minh; v) Chánh văn phòng nội các Nhật Bản Kihara Minoru cho biết, từ góc độ an ninh của Nhật Bản và khu vực, chính phủ Nhật Bản bày tỏ lo ngại về vụ phóng tên lửa này, và sẽ tiếp tục theo dõi sát sao; vi) Bộ trưởng Ngoại giao đối lập của Australia Ted O'Brien cho rằng đây là hành động vô trách nhiệm và không được hoan nghênh.[19]

- Ngày 07/7, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc một số nước Nam Thái Bình Dương đã chỉ trích các vụ thử tên lửa của Trung Quốc, tuyên bố không muốn các vụ thử tên lửa diễn ra ở khu vực Nam Thái Bình Dương, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh nhấn mạnh: Vụ phóng thử này là hoạt động huấn luyện quân sự thường lệ của quân đội Trung Quốc, không nhằm vào bất kỳ quốc gia hay mục tiêu cụ thể nào. Các quốc gia liên quan đã được thông báo trước, điều này phù hợp luật pháp và tập quán quốc tế. Trung Quốc kiên định con đường phát triển hòa bình, kiên trì với chiến lược hạt nhân tự vệ. Các quốc gia liên quan không cần phải suy diễn quá mức về điều này.[20]

- Ngày 10/7, trang Finacial Review đăng tải quan điểm của cựu Thủ tướng Australia Scott Morrison, cho rằng vụ thử tên lửa nằm trong chiến lược “cắt lát salami” nhằm vẽ lại bản đồ những gì họ có thể làm trong khu vực mà không bị cản trở. Tác giả chỉ ra rằng Bắc Kinh đang áp dụng chuỗi hành động gối đầu nhau, biến điều bất thường thành bình thường mới, tương tự cách họ làm Biển Đông, Biển Hoa Đông hay xóa nhòa đường trung tuyến eo biển Đài Loan. Vụ phóng tên lửa đạn đạo chiến lược xuyên Thái Bình Dương là hành vi phô trương năng lực hạt nhân dưới biển nhằm đe dọa và thử nghiệm phản ứng của khu vực. Cựu Thủ tướng Morrison lưu ý Bắc Kinh đã chuyển sang chiến thuật ngoại giao mềm mỏng hơn sau năm 2022 để che giấu ý đồ, khiến tâm lý công chúng Australia bắt đầu chủ quan trước các rủi ro an ninh. Trước bối cảnh đó, ông kêu gọi Australia và các đối tác Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương phải thẳng thắn vạch trần mô thức này, không chấp nhận sự tuân phục. Đồng thời, Canberra cần tiếp tục thắt chặt các liên minh như AUKUS, Bộ Tứ (Quad), Ngũ Nhãn và nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 3% GDP vào năm 2030 để tạo sức răn đe hiệu quả, duy trì sự ổn định.[21]

3. Tàu khảo sát biển Trung Quốc hoạt động ở vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản:

- Ngày 03/7, Cảnh sát biển Nhật Bản cho biết, một tàu khảo sát biển của Trung Quốc bị phát hiện hoạt động cách điểm cực Nam đảo Kume khoảng 109 km về phía Tây, khu vực thuộc vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản, và có khả năng đang kéo dây cáp khảo sát. Tàu tuần tra của Cảnh sát biển Nhật Bản đã liên lạc qua sóng vô tuyến, yêu cầu tàu Trung Quốc dừng ngay hoạt động, cảnh cáo về việc khảo sát biển mà không có sự cho phép của Nhật Bản là điều không được chấp nhận.[22]

- Ngày 07/7, trả lời câu hỏi của phóng viên về vụ việc trên, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh khẳng định: đảo Điếu Ngư/Senkaku và các đảo trực thuộc là lãnh thổ vốn có của Trung Quốc. Hoạt động của các tàu nghiên cứu Trung Quốc trong vùng biển xung quanh quần đảo Điếu Ngư nằm trong phạm vi chủ quyền và quyền lợi của Trung Quốc, là chính đáng và hợp pháp, không thể bị chỉ trích. Trung Quốc kiên quyết phản đối sự can dự của Nhật Bản vào các hoạt động hợp pháp của các tàu nghiên cứu Trung Quốc và đã giao thiệp nghiêm khắc với phía Nhật Bản.[23]

4. Các tin tức liên quan khác:

Trung Quốc:

- Ngày 07/7, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc kỷ niệm 30 năm Trung Quốc phê chuẩn UNCLOS, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh khẳng định: Cùng với các điều ước quốc tế và tập quán quốc tế khác, UNCLOS tạo thành khuôn khổ pháp lý cơ bản cho luật biển quốc tế hiện đại. Việc UNCLOS có hiệu lực và được thực thi có lợi cho việc duy trì một trật tự hàng hải quốc tế công bằng và chính trực, đồng thời thúc đẩy một hệ thống quản trị toàn cầu công bằng và bình đẳng hơn. Trung Quốc đã tham gia đầy đủ vào Hội nghị Luật Biển lần thứ ba của Liên hợp quốc, đóng góp vào việc thông qua UNCLOS cùng với nhiều nước đang phát triển khác. Trung Quốc là một trong những nước đầu tiên ký kết Công ước và trở thành quốc gia thành viên vào ngày 07/7/1996. Trong 30 năm qua, Trung Quốc đã thiện chí tuân thủ các quyền và nghĩa vụ, thúc đẩy tinh thần đa phương được thể hiện trong Công ước, ủng hộ hoạt động hiệu quả của ba thể chế quốc tế được thành lập theo Công ước, và chung tay với tất cả các bên để cùng nhau bảo vệ hòa bình và an ninh biển, thúc đẩy phát triển biển bền vững, tăng cường nghiên cứu khoa học biển và bảo vệ môi trường, đồng thời thúc đẩy giao lưu và hợp tác hàng hải, từ đó góp phần cải thiện quản trị đại dương toàn cầu và nâng cao phúc lợi chung của nhân loại.[24]

- Ngày 09/7, trang CGTN đăng tải phóng sự 30 phút mang tên “Canh Lộ Bộ: Xác lập bản đồ Biển Đông”, tuyên truyền về “cẩm nang viết tay Canh Lộ Bộ” của nhiều thế hệ thủy thủ Trung Quốc. Phóng sự cho rằng, trước khi có có vệ tinh, dự báo thời tiết và bản đồ kỹ thuật số, các thuỷ thủ Trung Quốc đã đi khắp Biển Đông chỉ với một chiếc la bàn và một cuốn cẩm nang này. Phóng sự phỏng vấn các ngư dân, nhà sử học, nhà khảo cổ học và nhà hàng hải nhằm chứng minh lập luận trên.[25]

Philippines:

- Ngày 07/7, Philippinse tổ chức Lễ công bố 100 tác phẩm lọt vào vòng chung kết Lễ hội Tranh tường Biển Tây Philippines toàn quốc 2026 nhằm tôn vinh nghệ thuật Philippines, lòng yêu nước và quyết tâm bảo vệ di sản biển quốc gia. Phát biểu tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức công chúng về bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền tại Biển Tây Philippines, đặc biệt trong không khí nước này kỷ niệm 10 năm Phán quyết Tòa trọng tài. Bộ trưởng Teodoro cho rằng đây là Tuần lễ Chiến thắng Biển Tây Philippines.

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Ngày 06/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Bồ Đào Nha Joaquim Alberto De Sousa Moreira De Lemos nhân dịp trình Quốc thư. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị đề nghị Bồ Đào Nha ủng hộ EC sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU đối với hải sản Việt Nam, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như kinh tế biển, hàng hải...; tiếp tục cùng EU ủng hộ thượng tôn pháp luật trên biển, ủng hộ lập trường của Việt Nam và ASEAN về Biển Đông, duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn hàng hải ở Biển Đông và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS.[26]

- Ngày 9/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Vương quốc Bỉ, Vương quốc Na Uy, Vương quốc Hà Lan tại Việt Nam đến chào từ biệt nhân dịp kết thúc nhiệm kỳ công tác:

+ Tiếp Đại sứ Bỉ Karl Van den Bossche: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng Bỉ là đối tác có nhiều thế mạnh phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực cảng biển, logistics,… Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng đề nghị hai nước tăng cường hợp tác trong lĩnh vực kinh tế biển, vận tải biển và logistics;

+ Tiếp Đại sứ Na Uy Hilde Solbakken: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước bày tỏ hài lòng trước những bước phát triển tích cực, thực chất của quan hệ song phương thời gian qua; đánh giá cao việc hai bên ký Bản ghi nhớ về Đối tác Chiến lược Xanh vào tháng 4/2026, coi đây là dấu mốc quan trọng thể hiện quyết tâm và tầm nhìn dài hạn của hai nước trong thúc đẩy hợp tác về kinh tế biển, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị hai bên tiếp tục đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực, trong đó có kinh tế biển bền vững. Đại sứ Hilde Solbakken cho rằng hai nước còn nhiều dư địa hợp tác trong các lĩnh vực phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn, ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý đại dương, nuôi trồng thủy sản, tín chỉ carbon, quy hoạch không gian biển, điện gió ngoài khơi, vận tải xanh và đóng tàu.

+ Tiếp Đại sứ Hà Lan Kees van Baar: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhất trí hai nước cần tăng cường thúc đẩy hợp tác về các lĩnh vực, trong đó có kinh tế biển. Đại sứ Kees van Baar nhấn mạnh sẽ tiếp tục là người bạn của Việt Nam; mong muốn hai nước tăng cường trao đổi đoàn cấp cao, mở rộng hợp tác về các lĩnh vực, trong đó có luật pháp quốc tế, góp phần bảo đảm tự do, an ninh và an toàn hàng hải, vì hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới.[27]

- Ngày 08/7, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã tiếp Tổng Thư ký Bộ Châu Âu và Ngoại giao Cộng hòa Pháp Martin Briens nhân dịp thăm Việt Nam. Trao đổi về các lĩnh vực hợp tác cụ thể, Bộ trưởng đề nghị hai bên tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực, trong đó, đề nghị Pháp cử đoàn tích cực tham dự Diễn đàn Biển Đông do Việt Nam tổ chức; tiếp tục có tiếng nói thúc đẩy Ủy ban châu Âu sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam. Tổng Thư ký Martin Briens khẳng định Pháp sẽ tiếp tục có tiếng nói trong EU nhằm sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU đối với hải sản Việt Nam. Hai bên cũng trao đổi sâu rộng về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, nhất trí tiếp tục tăng cường phối hợp, ủng hộ chủ nghĩa đa phương, thúc đẩy đối thoại, hợp tác, tôn trọng luật pháp quốc tế, góp phần duy trì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững tại khu vực và trên thế giới.[28]

- Ngày 08/7, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã dự và phát biểu tại Lễ Kỷ niệm Quốc khánh Mỹ lần thứ 250. Đánh giá cao cam kết của Mỹ ủng hộ một Việt Nam mạnh, độc lập, tự cường, thịnh vượng, Bộ trưởng hy vọng Việt Nam và Mỹ sẽ cùng nhau mở ra một chương mới cho quan hệ hai nước ngày càng đi vào ổn định, thực chất và hiệu quả, trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, thể chế chính trị của nhau và cùng có lợi. Việt Nam cũng như ASEAN mong muốn Mỹ - với vai trò cường quốc hàng đầu, tiếp tục là nhân tố tích cực, đóng góp có trách nhiệm vào các mục tiêu chung về duy trì hòa bình, ổn định, thượng tôn pháp luật và phát triển bao trùm, bền vững ở khu vực và trên thế giới.[29]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 06/7, Asia Times đăng tải bài viết của Ivy Ganadillo, cho rằng Phán quyết bị Bắc Kinh bác bỏ, nhưng một thập kỷ trôi qua, nó vẫn tiếp tục định hình và hạn chế cách thức các bên yêu sách. Các quốc gia Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không ngừng tăng cường quốc phòng, đặt luật pháp quốc tế vào thế yếu trước sức mạnh quân sự. Trong bối cảnh đó, tranh chấp Biển Đông nhắc nhở rằng luật pháp quốc tế không nên chỉ được phán xét bằng khả năng ép buộc tuân thủ ngay lập tức, mà còn nằm ở khả năng làm rõ các quyền pháp lý, định hình thực tiễn quốc gia và cung cấp một khuôn khổ qua đó quyền lực được thực thi và tranh biện. Phán quyết đã không giải quyết mọi khía cạnh của tranh chấp, mà trả lời một câu hỏi hẹp hơn, nhưng có lẽ lại có hệ quả lớn hơn: “những yêu sách biển nào là hợp pháp theo UNCLOS?”. Tác giả khẳng định thước đo thực sự của luật pháp quốc tế không phải là liệu nó có thay thế được chính trị cường quyền hay không, mà là liệu nó có tiếp tục định hình và kiềm chế việc thực thi quyền lực hay không. Mười năm sau Phán quyết Trọng tài Biển Đông, có thể là kết quả lâu bền nhất của Phán quyết này.[30]

- Ngày 07/7, trang Think China đăng tải bài viết của Ngeow Chow Bing cho rằng, một thập kỷ sau vụ kiện trọng tài năm 2016, Biển Đông vẫn là nơi tranh chấp. Tác giả đưa ra một số dẫn chứng chỉ ra rằng Phán quyết vẫn không đủ tính thuyết phục, bên cạnh đó lại có tác động trái chiều đối với tình hình Biển Đông. 10 năm sau Phán quyết, căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines vẫn tiếp diễn, đi kèm những đợt đụng độ nghiêm trọng theo chu kỳ. Trong khi luật pháp quốc tế vẫn đóng vai trò quan trọng, thì ý chí chính trị và kỹ năng ngoại giao để quản lý các bất đồng cũng quan trọng không kém. Tương lai của Biển Đông sẽ phụ thuộc vào việc liệu các quốc gia trong khu vực có thể mở rộng hợp tác hàng hải thực chất song song với việc quản lý các bất đồng của họ một cách có trách nhiệm hay không. Tác giả cho rằng có rất nhiều dư địa cho các quốc gia hợp tác ở Biển Đông, và các quốc gia không cần giải quyết xong tranh chấp mới hợp tác. Bài viết khẳng định tương lai của Biển Đông không nên chỉ được định nghĩa bởi các yêu sách cạnh tranh, mà còn bởi trách nhiệm chung của tất cả các bên nhằm duy trì nơi đây như một không gian của hòa bình, sự kết nối và phát triển chung.[31]

- Ngày 09/7, Thời báo Hoàn Cầu đăng bài viết điều tra cho thấy từ thủ tục đến nội dung của vụ kiện do Philippines đơn phương khởi xướng có nhiều sai sót cơ bản, hội đồng trọng tài đã thể hiện những tiêu chuẩn kép trắng trợn và sự tự mâu thuẫn, thể hiện thiên vị rõ ràng đối với Philippines. Bên cạnh việc Tòa Trọng tài làm ngơ trước việc Philippines đánh tráo bản chất tranh chấp liên quan đến chủ quyền lãnh thổ, thiên vị một cách có hệ thống trong quá trình xét xử thì kẻ đứng sau thao túng hậu trường chính là Mỹ. Các chuyên gia Trung Quốc cho rằng 10 năm qua, thay vì giải quyết tranh chấp, Phán quyết chỉ làm trầm trọng thêm căng thẳng và làm phức tạp tình hình do Philippines liên tục khiêu khích. Con đường khả thi duy nhất là quay trở lại “cách tiếp cận kép”: đàm phán trực tiếp, bình đẳng giữa các bên liên quan và nỗ lực chung của Trung Quốc và ASEAN nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông.[32]

- Ngày 10/7, Viện Lowy đăng tải bài viết của Maxine Nazaree Co nhận định rằng, Tòa Trọng tài không bao giờ có thể ép buộc Trung Quốc tuân thủ nhưng giá trị trường tồn của Phán quyết nằm ở việc đưa ra một khuôn khổ chung mà các quốc gia ASEAN có thể viện dẫn để củng cố một trật tự trên biển dựa trên luật lệ. ASEAN ưu tiên đối thoại như đàm phán COC và hiếm khi đặt Phán quyết này ở vị trí trung tâm trong nền ngoại giao của họ. ASEAN bỏ sót Phán quyết là đáng kinh ngạc trong bối cảnh COC tuân theo UNCLOS. Việc tái khẳng định UNCLOS mà không dẫn chiếu đến Phán quyết khiến ASEAN thiếu đi một điểm tham chiếu pháp lý chung để diễn giải cách thức Công ước áp dụng vào Biển Đông. Việc nhấn mạnh hơn vào Phán quyết sẽ không tự động dẫn đến các căng thẳng khu vực. Thay vào đó, nó có thể được xem như một công cụ thực tế bổ trợ cho cách tiếp cận ngoại giao hiện tại của ASEAN.[33]

- Ngày 07/7, CSIS đăng tải bài viết bình luận, vụ thử tên lửa của Trung Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của Hiệp định Thông báo Phóng tên lửa đạn đạo. Bài viết cho rằng Trung Quốc đang có xu hướng bình thường hóa việc thử tên lửa ở vùng biển quốc tế, đồng thời không tuân thủ Bộ quy tắc ứng xử La Hay chống phổ biến tên lửa đạn đạo (HCOC), văn bản mà nước này chưa phê chuẩn. Trong vụ thử này, Trung Quốc chỉ thông báo tùy tiện trước vài giờ cho Mỹ, Nhật Bản và khoảng 23 giờ cho Australia, vấp phải sự chỉ trích vì lách qua các quy trình quốc tế chuẩn hóa. Trung Quốc là quốc gia lớn duy nhất có năng lực chinh phục không gian sở hữu tên lửa đạn đạo mà vẫn đứng hoàn toàn ngoài HCOC. Sự thiếu minh bạch này là sự cố ý của Trung Quốc. Việc thử tên lửa không theo nghị định thư của Trung Quốc, một thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không tuân thủ HCOC, làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm và tạo tiền lệ cho các quốc gia như Triều Tiên, Iran thử nghiệm không kiểm soát.[34]

- Ngày 09/7, Viện Chính sách chiến lược Australia (ASPI) đăng tải quan điểm của các nhà phân tích thuộc Viện này về vụ thử tên lửa đạn đạo của Trung Quốc, cho rằng thời điểm thử nghiệm là có chủ đích khi diễn ra chỉ vài giờ sau khi Australia và Fiji ký hiệp ước quốc phòng. Các nhà phân tích nhận định đây là hành động phô trương lực lượng hạt nhân, gửi đi thông điệp răn đe rõ ràng của Bắc Kinh nhằm ngăn chặn nỗ lực tăng cường quan hệ trong khu vực của Australia. Điểm đáng chú ý là tên lửa bay theo quỹ đạo tầm xa thực tế với sự hỗ trợ của tàu đo lường Viễn Vọng 5 tại cảng Suva. Dù nhằm mục đích đe dọa và làm suy giảm xu hướng hợp tác an ninh với Australia, hành động này được dự báo có thể mang lại tác dụng ngược, làm gia tăng lo ngại về quân sự hóa và thúc đẩy các quốc gia đảo Thái Bình Dương tìm kiếm an ninh tập thể với nhau. Cuối cùng, vụ việc cũng đặt ra câu hỏi cho Australia về việc có nên tiếp tục ưu tiên chính sách ổn định quan hệ song phương với Trung Quốc hay không.[35]

- Ngày 07/7, trang South China Sea News Wire đăng tải bài viết của Frank Yuan cho rằng, trong nhiều năm qua Australia đã mở rộng hiện diện ở Biển Đông với sự ủng hộ chính trị rộng rãi và chi phí tương đối ít. Tuy nhiên, sự hiện diện này có thể đối mặt với một số rủi ro: i) Nếu Trung Quốc và Philippines đạt được thỏa hiệp để giảm căng thẳng ở Biển Đông, các quốc gia Đông Nam Á có thể ngày càng coi sự tham gia của Canberra là không cần thiết, hoặc thậm chí là phản tác dụng nếu nó làm phức tạp thêm một nền hòa dịu mong manh. ii) Trung Quốc có thể dùng các biện pháp cưỡng ép dưới ngưỡng chiến tranh (như thả pháo sáng, phá hoại thiết bị) để tăng cái giá phải trả của Canberra khi hiện diện ở Biển Đông; iii) Mỹ có thể kỳ vọng Australia triển khai tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Virginia trong tương lai tới Biển Đông theo quan hệ đối tác an ninh AUKUS, khiến Bắc Kinh coi là mối đe dọa trực tiếp đến căn cứ tên lửa đạn đạo tại Hải Nam; iv) Chính sách của Australia phụ thuộc lớn vào Mỹ. Sự rút lui hay quá quyết liệt của Washington đều đẩy Canberra vào thế tiến thoái lưỡng nan giữa rủi ro an ninh và nguy cơ bị cuốn vào xung đột Mỹ - Trung[36]./.

------------------------------

[1] https://dfa.gov.ph/ph-embassy-in-athens-commemorates-10th-anniversary-of-2016-south-china-sea-arbitral-award/ và https://dfa.gov.ph/philippine-embassy-in-brussels-commemorates-10th-anniversary-of-2016-south-china-sea-arbitral-award/

[2] https://www.dnd.gov.ph/Release/2026-07-12/2701/Teodoro-Calls-for-Whole-of-Government-Convergence-to-Strengthen-Pag-asa-Island-Community/; https://www.dnd.gov.ph/Release/2026-07-09/2699/Teodoro-Calls-for-Collective-Resolve-to-Resist-Unilateral-Actions,-Uphold-2016-Arbitral-Award/; https://www.dnd.gov.ph/Release/2026-07-12/2702/'Yakapin-Natin-ang-West-Philippine-Sea'----National-Peace-Walk-Affirms-Country's-Stand-to-Embrace,-Defend-Maritime-Rights/ và https://www.dnd.gov.ph/Release/2026-07-13/2703/DND-Lauds,-Joins-Cebu-City's-WPS-Victory-Day/

[3] https://dfa.gov.ph/opening-remarks/

[4] https://tribune.net.ph/2026/07/11/defense-diplomatic-leaders-urge-action-on-arbitral-ruling

[5] https://www.philippine-embassy.org.sg/10th-anniversary-of-the-2016-arbitral-award/

[6] https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/07/joint-statement-on-the-tenth-anniversary-of-the-philippines-china-south-china-sea-arbitral-tribunal-award/

[7] https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/07/11/south-china-sea-statement-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-tenth-anniversary-of-the-arbitral-award-between-the-philippines-and-china/

[8] http://mofa.go.jp/press/statement/pageite_000001_00007.html

[9] https://x.com/NorwayMFA/status/2076253070187475026

[10] https://www.facebook.com/share/p/1BWpct4tRo/

[11] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/nguoi-phat-ngon-bo-ngoai-giao-viet-nam-pham-thu-hang-tra-loi-cau-hoi-cua-phong-vien-de-nghi-binh-luan-cua-viet-nam-nhan-dip-10-nam-toa-trong-tai-thanh-lap-theo-phu-luc-vii-cong-uoc-lien-hop-quoc-ve-luat-bien-1982-ra-phan-quyet-trong-vu-kien-giua-philippines-va-trung-quoc-60845-10.html

[12] https://www.dnd.gov.ph/Release/2026-07-13/2705/Statement-on-International-Support-for-the-2016-Arbitral-Award-on-the-South-China-Sea

[13] https://www.mfa.gov.cn/web/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202607/t20260710_11979532.shtml

[14] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/wjbxw/202607/t20260712_11980357.html

[15] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/fyrbt/202607/t20260712_11980351.html

[16] http://eng.chinamil.com.cn/2025xb/V_251452/16473340.html

[17] https://jp.china-embassy.gov.cn/sghd/202607/t20260713_11981003.htm

[18] https://www.news.cn/20260706/8d9923adf0ef4eed9a6331b2e6fab398/c.html

[19] https://www.abc.net.au/news/2026-07-06/china-test-ballistic-missile-south-pacific/106885076

[20] https://www.mfa.gov.cn/web/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202607/t20260707_11976893.shtml

[21] https://www.afr.com/policy/foreign-affairs/australia-and-indo-pacific-partners-must-call-out-china-s-salami-strategy-20260708-p60dqw

[22] https://www.nippon.com/en/news/yjj2026070301078/chinese-survey-ship-spotted-operating-in-japan's-eez.html

[23] https://www.mfa.gov.cn/web/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202607/t20260707_11976893.shtml

[24] https://www.mfa.gov.cn/web/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202607/t20260707_11976893.shtml

[25] https://news.cgtn.com/news/2026-07-09/Genglubu-Charting-the-South-China-Sea-1OBGuJ1coq4/p.html

[26] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-dai-su-cac-nuoc-trinh-quoc-thu-102260706204425475.htm

[27] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tiep-dai-su-cac-nuoc-bi-na-uy-ha-lan-va-brazil-chao-tu-biet-102260709200709789.htm

[28] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-ngoai-giao-le-hoai-trung-tiep-tong-thu-ky-bo-chau-au-va-ngoai-giao-cong-hoa-phap-60800-1073.html

[29] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-ngoai-giao-le-hoai-trung-du-chieu-dai-ky-niem-quoc-khanh-hoa-ky-lan-thu-250-60803-1073.html 

[30] https://asiatimes.com/2026/07/power-prevails-but-law-still-matters-in-the-south-china-sea/

[31] https://www.thinkchina.sg/politics/law-alone-wont-save-south-china-sea

[32] https://www.globaltimes.cn/page/202607/1365595.shtml

[33] https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/ten-years-on-can-asean-finally-put-the-south-china-sea-ruling-to-work

[34] https://www.csis.org/analysis/chinas-slbm-test-underscores-importance-ballistic-missile-launch-notification-agreement

[35] https://www.aspistrategist.org.au/chinas-pacific-ballistic-missile-test-views-from-aspi-analysts/

[36] https://southchinaseanewswire.com/australias-south-china-sea-presence-may-soon-face-a-strategic-test/