Biên giới lãnh thổ

Trong năm 50 năm qua, công tác biên giới lãnh thổ đã đạt được nhiều kết quả rất đáng khích lệ, là cơ sở cho việc giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia, góp phần duy trì hoà bình ổn định cho phát triển đất nước.

Chặng đường đầy tự hào

Theo ông Trần Duy Hải, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia, về đường biên giới trên đất liền, Việt Nam đã ký các hiệp ước phân định đường biên giới trên đất liền lần lượt với Lào, Campuchia và Trung Quốc. Tiếp đó là ký Hiệp ước xác định điểm giao đường biên giới 3 nước Việt Nam - Lào - Trung Quốc năm 2006 và Hiệp ước xác định điểm giao đường biên giới 3 nước Việt Nam - Lào - Campuchia. Trên cơ sở các hiệp ước này, Việt Nam cũng đã tích cực phối hợp với các bên liên quan triển khai công tác phân giới cắm mốc trên thực địa. Đến nay, công tác phân giới cắm mốc với Trung Quốc đã hoàn thành; công tác phân giới cắm mốc với Lào và sau đó là tăng dày tôn tạo mốc giới cũng đã hoàn thành; công tác phân giới cắm mốc với Campuchia cơ bản hoàn thành (đạt 84% và đang tiếp tục trao đổi giải quyết 16% còn lại). Việt Nam cũng đã cùng các bên liên quan ký kết các văn bản kèm theo xác định kết quả của công tác phân giới cắm mốc với ba nước.

Trong quá trình đàm phán hoạch định đường biên giới với các nước láng giềng, Việt Nam đã kiên trì căn cứ vào cơ sở pháp lý và những tài liệu trong quá trình khảo sát thực địa để đàm phán với các đối tác xác định đường biên giới trong hiệp ước. Từ đường biên giới trên hiệp ước, các lực lượng phân giới cắm mốc phải trèo đèo lội suối, đi bộ hàng chục cây số để phân giới cắm mốc trên thực địa; bằng sức người vận chuyển những cột mốc nặng từ 300 kg (cột mốc phụ) tới 600 kg (cột mốc chính), thậm chí có cột mốc nặng gần 1 tấn đến các vị trí cắm mốc. Mỗi cán bộ phân giới cắm mốc đều xác định, công tác biên giới là vô cùng thiêng liêng, nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ xây dựng một đường biên giới rõ ràng cho muôn đời sau.

Ông Trần Duy Hải, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia.

Chia sẻ về điều để lại kỷ niệm sâu sắc nhất trong công tác biên giới lãnh thổ, ông Trần Duy Hải nhớ mãi buổi lễ 2 Trưởng đoàn đàm phán cấp Chính phủ về biên giới lãnh thổ Việt Nam - Trung Quốc ra tuyên bố chung về hoàn thành công tác phân giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc vào lúc nửa đêm 31/12/2008, ngay trước khi bước sang năm mới 2009 tại Nhà khách Chính phủ 12 Ngô Quyền. Hà Nội.

“Khi ra về, trên đường phố mọi người đang hân hoan đón chào năm mới, chúng tôi cũng hoà vào dòng người náo nhiệt trên các phố phường. Trong lòng mỗi chúng tôi đầy vui mừng và tự hào vì đã góp sức mình vào một công tác trọng đại của đất nước, thiết lập đường biên giới ổn định lâu dài với nước bạn láng giềng”, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia chia sẻ. 

Việc chủ động, tích cực đàm phán với ba nước láng giềng để hoạch định được đường biên giới rõ ràng là cơ sở để cùng các nước này nâng cấp và mở các cửa khẩu mới, tạo thuận lợi cho công tác quản lý biên giới, giao lưu hữu nghị và buôn bán trên khu vực biên giới, giúp các tỉnh biên giới có điều kiện tập trung phát triển kinh tế. Hiện Uỷ ban Biên giới quốc gia đang phối hợp với các ngành và địa phương liên quan từng bước áp dụng số hoá để hiện đại hoá công tác quản lý biên giới.

Hành trình gian nan nhưng bền bỉ

Về vấn đề trên biển, ông Trần Duy Hải cho biết, nước ta đã tiến hành đàm phán phân định vùng biển với một số nước láng giềng và đã đạt được một số kết quả tích cực. Năm 1997, Việt Nam và Thái Lan ký Hiệp định phân định ranh giới trên biển giữa hai nước trong Vịnh Thái Lan - hiệp định phân định biển đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á. Năm 2000, Việt Nam và Trung Quốc ký Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ, cùng với đó, ký Hiệp định hợp tác nghề cá với Trung Quốc ở Vịnh Bắc Bộ. Đây là kết quả của những nỗ lực sau nhiều đợt đàm phán từ năm 1973. Năm 2003, Việt Nam ký với Indonesia Hiệp định phân định ranh giới thềm lục địa. Tiếp đó, tháng 12/2022, Việt Nam - Indonesia đã hoàn tất đàm phán về Hiệp định phân định vùng đặc quyền kinh tế giữa hai nước và hiện đang trong quá trình hoàn tất thủ tục phê chuẩn của mỗi nước. Các hiệp định trên đều được xây dựng trên cơ sở Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) 1982.

Ngoài ra, căn cứ vào các quy định của UNCLOS, Việt Nam đã đệ trình 3 hồ sơ xác định ranh giới thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý lên Ủy ban ranh giới thềm lục địa Liên hợp quốc, cụ thể: Năm 2009, Việt Nam đệ trình hồ sơ riêng của Việt Nam về khu vực Bắc Biển Đông và đệ trình hồ sơ chung Việt Nam - Malaysia về khu vực Nam Biển Đông; năm 2024, đệ trình hồ sơ về khu vực giữa Biển Đông. Song song với đó, Việt Nam khẳng định sẵn sàng đàm phán với các nước liên quan để phân định ranh giới biển theo UNCLOS.

Với Trung Quốc, sau khi ký Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ và hoàn thành phân giới cắm mốc biên giới trên đất liền, chúng ta đã cùng với quốc gia láng giềng này đàm phán và đạt được Thoả thuận về những nguyên tắc cơ bản giải quyết vấn đề trên biển năm 2011. Lý giải về thoả thuận này, ông Trần Duy Hải, người trực tiếp tham gia quá trình đàm phán nhấn mạnh, thoả thuận về những nguyên tắc cơ bản giải quyết vấn đề trên biển có ba điểm nhấn quan trọng. Một là, tôn trọng đầy đủ chứng cứ pháp lý và có xem xét đến các yếu tố liên quan khác, khẳng định UNCLOS là cơ sở để tìm kiếm giải pháp lâu dài cho các vấn đề trên biển. Hai là, giải quyết vấn đề trên biển tuần tự tiệm tiến, dễ trước khó sau. Có thể thảo luận về giải pháp mang tính quá độ, tạm thời, kể cả nghiên cứu vấn đề hợp tác cùng phát triển theo quy định của UNCLOS. Ba là, đối với các vấn đề chỉ liên quan tới hai nước thì giải quyết song phương, những vấn đề liên quan đến các nước khác thì cần hiệp thương với các bên liên quan.

Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Biên giới quốc gia chỉ rõ, tranh chấp Biển Đông vô cùng phức tạp, có những vấn đề liên quan tới hai nước, thậm chí có nhiều vấn đề liên quan đến cả các nước ngoài khu vực như vấn đề tự do, an toàn hàng hải.

“Đây được coi là những nguyên tắc cơ bản nhất để giải quyết hoà bình các tranh chấp ở Biển Đông và không chỉ là nền tảng để giải quyết các tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc mà còn có thể áp dụng đối với các nước ven Biển Đông khác”, ông Trần Duy Hải nhận định.

Có được những kết quả kể trên xuất phát từ 3 yếu tố chính: (i) Sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị và trực tiếp là Chính phủ; (ii) sự phối hợp chặt chẽ giữa Ủy ban Biên giới quốc gia - Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành và các địa phương liên quan, nhất là sự hợp đồng tác chiến giữa ba lực lượng chính Ngoại giao, Quốc phòng và An ninh; (iii) sự nỗ lực không biết mệt mỏi và tinh thần trách nhiệm cao của các cán bộ làm công tác biên giới lãnh thổ qua những cuộc đàm phán xuyên đêm kéo dài trong nhiều ngày, những chuyến đi trèo đèo lội suối, ăn gió nằm sương nơi biên viễn hàng tháng trời...

Có thể nói, 50 năm qua là một chặng đường nhiều gian nan nhưng cũng đầy tự hào của công tác biên giới lãnh thổ Việt Nam. Từ những cuộc đàm phán bền bỉ trên bàn hội nghị cho đến từng bước chân trèo đèo lội suối, dựng mốc trên thực địa, tất cả đều thể hiện ý chí, trí tuệ và quyết tâm của cả hệ thống chính trị cùng các lực lượng trực tiếp làm công tác biên giới. Những thành quả đạt được không chỉ góp phần khẳng định và bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, mà còn tạo dựng môi trường hoà bình, ổn định để phát triển, mở rộng hợp tác, thúc đẩy giao lưu hữu nghị với các nước láng giềng. Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới còn tiềm ẩn nhiều phức tạp, những kinh nghiệm quý báu từ 50 năm qua sẽ tiếp tục là nền tảng để chúng ta kiên định đường lối đối ngoại hoà bình, hợp tác, đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trên cả đất liền và biển đảo. Công tác biên giới lãnh thổ vì thế không chỉ là nhiệm vụ chính trị - pháp lý, mà còn là sứ mệnh lịch sử, thể hiện khát vọng trường tồn của dân tộc Việt Nam về một đất nước hoà bình, độc lập, thống nhất và phát triển phồn vinh./.