Độc đáo thổ cẩm truyền thống của người Thái Đen

16/06/2020 16:00

Với những phụ nữ người Thái Đen (một nhánh của dân tộc Thái) ở xã Ya Xiêr, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum những vật dụng được làm từ thổ cẩm như: Chăn, màn, gối, nệm hay bộ trang phục truyền thống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là những đồ thổ cẩm truyền thống do chính tay họ làm nên và là quà cưới mà phụ nữ người Thái Đen phải chuẩn bị trước khi đi lấy chồng.

Đã hơn 20 năm kể từ ngày bà Lương Thị Xuân (52 tuổi) cùng gia đình di cư vào lập nghiệp tại thôn 1, xã Ya Xiêr nhưng bà vẫn nhớ như in quãng thời gian sinh sống cùng cha mẹ ở quê hương mình- huyện miền núi Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Bà Xuân kể, ở quê bà những thiếu nữ Thái Đen khi đến tuổi trưởng thành đều được mẹ truyền dạy cho kỹ năng dệt, thêu và làm các đồ thổ cẩm truyền thống của người Thái Đen. Và, những phụ nữ khéo tay, chăm chỉ, thành thạo việc dệt vải, thêu thùa sẽ được làng xóm ngợi khen, được nhiều nam thanh niên trong bản để mắt tới.

Theo phong tục cưới hỏi của người Thái Đen, trước khi đi lấy chồng, người thiếu nữ phải chuẩn bị được những đồ thổ cẩm do tự tay mình làm nên, thường là: 1 cái màn, 3 cặp gối, một vài cái chăn, nệm và bộ trang phục truyền thống… đây vừa là hành trang, vừa là quà cưới mà thiếu nữ đó mang theo và dành tặng cho các thành viên bên gia đình nhà chồng.

Vì có phong tục này nên từ lúc còn nhỏ, các thiếu nữ Thái Đen đều được mẹ của mình truyền dạy cách trồng cây bông để lấy sợi; cách nuôi con tằm để lấy tơ; cách nhuộm màu; cách dùng sợi bông để dệt vải; cách dùng sợi tơ để thêu các hoa văn; cách cắt vải, khâu từng mũi chỉ…

Bà Xuân cũng chia sẻ, trong quãng thời gian được mẹ truyền dạy, nếu thiếu nữ nào dệt và thêu không bằng bạn của mình, người thiếu nữ đó sẽ cảm thấy rất buồn và chắc chắn sau đó sẽ luyện tập để dệt và thêu giỏi hơn.

Chị Hà Thị Nam (40 tuổi), người Thái Đen ở thôn 1, xã Ya Xiêr cho biết, so với đồ thổ cẩm của người Thái Đen ở các địa phương khác, đồ thổ cẩm của người Thái Đen ở huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa được thêu rất nhiều họa tiết và hoa văn. Từ năm 14 tuổi, chị Nam đã bắt đầu ngồi vào khung dệt để dệt vải và tập tành thêu thùa, làm các đồ thổ cẩm. Thời điểm đó, ngoài thời gian đi học, phụ cha mẹ công việc đồng áng, thời gian còn lại chị Nam dành hết cho công việc dệt vải và thêu thùa- công việc mà cộng đồng dân tộc Thái coi là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá nết na của người phụ nữ.

Trang phục của người phụ nữ Thái Đen được làm chủ yếu từ thổ cẩm. Ảnh: ĐT

“Phải tự tay làm và không được trợ giúp bởi bất kỳ ai nên đến năm 18 tuổi, tôi mới hoàn thành xong những đồ thổ cẩm mà người phụ nữ Thái Đen bắt buộc phải có trước khi đi lấy chồng”, chị Nam nói.

Với hầu hết các thiếu nữ Thái Đen, việc phải học để biết dệt, thêu và làm các đồ thổ cẩm trước khi đến tuổi trưởng thành luôn in sâu trong tâm thức của mỗi người.

“Hiện nay, nếu có dịp ghé thăm một bản của người dân tộc Thái Đen ở huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa, mọi người sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh các thiếu nữ đang còn độ tuổi đi học, mệt mài ngồi bên khung cửi trong ngôi nhà sàn của mình, dùng đôi tay khéo léo dệt ra những tấm vải thổ cẩm, dùng óc sáng tạo để thêu và làm nên những đồ thổ cẩm có nhiều hoa văn cùng màu sắc rực rỡ. Không chỉ làm những đồ thổ cẩm để phục vụ cho việc cưới hỏi, mọi người còn làm để bán kiếm thêm thu nhập”. Chị Hà Thị Nam tự hào khi nói về việc “tằm tang” của người phụ nữ người Thái Đen ở quê hương mình.

Đó là câu chuyện ở quê gốc của người dân tộc Thái Đen. Còn đối với người dân tộc Thái Đen đang sinh sống ở thôn 1 xã Ya Xiêr, việc dệt, thêu và làm các đồ thổ cẩm đang dần bị mai một. Điều đó là do nhiều nguyên nhân tác động. Cùng sự phát triển của xã hội, việc trồng cây bông để lấy sợi, nuôi tằm để lấy tơ hay các khung cửi không còn xuất hiện, sự tiện lợi, phong phú của thị trường may mặc làm cho giới trẻ người Thái Đen ngày nay ít mặn mà với trang phục truyền thống... chính là những nguyên nhân làm cho nghề thổ cẩm của người Thái Đen bị mai một.

Hiện tại, ở thôn 1 xã Ya Xiêr chỉ còn thế hệ những phụ nữ như bà Xuân, chị Nam biết dệt, thêu và làm các đồ thổ cẩm của người Thái Đen. Những vật dụng được làm từ thổ cẩm như: chăn, màn, gối, nệm chỉ còn là những kỷ vật được mọi người cất giữ cẩn thận. Đồ vật duy nhất liên quan đến thổ cẩm được những phụ nữ Thái Đen nơi đây thường xuyên sử dụng là bộ trang phục truyền thống.

Trang phục truyền thống của người phụ nữ Thái Đen gồm các bộ phận được làm từ thổ cẩm: khăn piêu, áo khóm, đai lưng, váy và các trang sức được làm từ bạc: vòng cổ, vòng tay, chùm dây xà tích.

Khăn piêu là loại khăn được người phụ nữ Thái Đen đã có chồng đội trên đầu. Áo khóm mà người phụ nữ Thái Đen đang sử dụng là áo cách tân với đáy dài, 2 ống tay ngắn và có 2 hàng cúc bạc (áo khóm nguyên bản là kiểu áo chui, đáy ngắn và 2 ống tay dài). Đai lưng được dệt bằng sợi tơ tằm, là vật trang trí giúp bộ trang phục có sự hài hòa tại ví trí giữa áo khóm và váy. Váy là bộ phận được thêu nhiều hoa văn nhất. Nếu người phụ nữ Thái Đen mặc váy có phần chân váy để trống, không thêu hoa văn, có nghĩa chồng của người phụ nữ đó đã qua đời.

Tất cả những bộ phận trên (trừ áo khóm) đều được những phụ nữ Thái Đen nơi đây tự dệt và thêu bởi chính đôi tay của mình. Với những đồ trang sức được làm từ bạc là tài sản mang tính kế thừa của người phụ nữ Thái Đen. Những đồ trang sức này là của hồi môn của người mẹ trao tặng lại lúc con gái của họ đi lấy chồng.

Hiện nay ở thôn 1, xã Ya Xiêr, những cô bé người Thái Đen khi đi học đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình. Còn đối với các thiếu nữ hay người phụ nữ lớn tuổi, mọi người mặc trang phục truyền thống vào những ngày quan trọng của gia đình như: ngày giỗ cha mẹ, ông bà, ngày cưới hỏi; những dịp lễ hội của người dân tộc Thái Đen hay những ngày lễ lớn của đất nước./.

Nguồn: baokontum.vn
Cùng chuyên mục
Nghi lễ nghề nông của đồng bào Thổ
Nghi lễ nghề nông của đồng bào Thổ

Người Thổ là cư dân bản địa mang nặng dấu ấn văn hóa Việt Mường xa xưa, được bảo tồn tới ngày nay. Nét độc...

Huyền sử ruộng bậc thang vùng Tây Bắc
Huyền sử ruộng bậc thang vùng Tây Bắc

Những thửa ruộng bậc thang kỳ vĩ ở Mù Cang Chải (Yên Bái), Hoàng Su Phì (Hà Giang) và Sa Pa (Lào Cai) được Nhà...

Những mái nhà rông truyền thống - 'trái tim' của các buôn làng
Những mái nhà rông truyền thống - 'trái tim' của các buôn làng

Nhà rông là một kiến trúc độc đáo của các buôn làng đồng bào sống ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên.

Sắc màu văn hóa người Khmer
Sắc màu văn hóa người Khmer

Về Ðồng bằng Sông Cửu Long, thăm những vùng đất Trà Vinh, Sóc Trăng, Kiên Giang, An Giang… chúng tôi dễ dàng nhận ra những...

Người Thái dệt thổ cẩm
Người Thái dệt thổ cẩm

Nhiều đời nay, khéo thêu thùa, dệt thổ cẩm là một trong những tiêu chuẩn, thước đo chuẩn mực trong tiêu chí chọn vợ của...

“Tiệc Xòe” vùng Tây Bắc
“Tiệc Xòe” vùng Tây Bắc

Cách đây 10 thế kỷ, Xòe vốn chỉ là một vũ điệu dân dã được tổ chức trong các dịp lập bản, dựng mường hay...

Lễ hội Đồng Hoa - Lễ hội đánh cá lâu đời gần 300 năm
Lễ hội Đồng Hoa - Lễ hội đánh cá lâu đời gần 300 năm

Đến hẹn lại lên, sáng 14/6, tại khu vực đầm Vực (thôn Nam Viên, xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh) diễn ra lễ...

Độc nhất đất Việt: Hòn đảo rợp trời hải âu, chỉ đón 300 khách/ngày
Độc nhất đất Việt: Hòn đảo rợp trời hải âu, chỉ đón 300 khách/ngày

Trong 33 hòn đảo đang khai thác yến, duy nhất đảo yến Hòn Nội là đón khách du lịch tham quan. Mỗi năm, đảo này...

Chợ phiên vùng cao – Nơi lưu giữ văn hóa truyền thống
Chợ phiên vùng cao – Nơi lưu giữ văn hóa truyền thống

Từ ngàn xưa, Cao Bằng được mệnh danh là kho tàng của các giá trị văn hóa đặc sắc độc đáo, trong đó có giá...

Những khu vực biên giới còn bất ổn trên thế giới
Những khu vực biên giới còn bất ổn trên thế giới

Phần lớn khu vực biên giới giữa các quốc gia đều hòa bình và yên ổn, nhưng cũng có những khu vực xảy ra xung...

Những đường biên giới thú vị trên thế giới
Những đường biên giới thú vị trên thế giới

Trên thế giới có những đường biên giới quốc gia rất thú vị, có những nơi biên giới là một hàng rào ngăn cách, có...

Khèn bè âm điệu diệu kỳ chắt lọc từ nguồn cội
Khèn bè âm điệu diệu kỳ chắt lọc từ nguồn cội

Cộng đồng các dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra vô vàn loại nhạc cụ bằng tre nứa giản dị nhưng rất độc đáo,...

Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé tăng cường bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học
Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé tăng cường bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé được đánh giá là khu bảo tồn lớn của Việt Nam, là nơi có hệ sinh thái rừng...

Khám phá vườn di sản ASEAN
Khám phá vườn di sản ASEAN

Mang nét đặc trưng của cả 3 hệ sinh thái rừng vùng Tây nguyên, Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, Vườn quốc...

Văn hóa – Sợi dây kết nối ASEAN trong đa dạng, thống nhất và đoàn kết
Văn hóa – Sợi dây kết nối ASEAN trong đa dạng, thống nhất và đoàn kết

Hơn nửa thế kỳ hình thành và phát triển, văn hóa luôn là một trụ cột quan trọng giúp ASEAN gắn bó trong một mái...

Tin đọc nhiều
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung làm việc tại tỉnh Kon Tum
Ưu tiên xuất khẩu thanh long qua cửa khẩu Lào Cai
Khám phá vườn di sản ASEAN
Kiểm soát chặt chẽ biên giới, không để dịch bệnh xâm nhập vào Hà Tĩnh
Dịch Chikungunya áp sát biên giới, Long An triển khai phòng chống
Thứ trưởng Thường trực Bùi Thanh Sơn trả lời phỏng vấn về kết quả Hội nghị Cấp cao Hợp tác Mê Công – Lan Thương lần thứ ba
Hội nghị quốc tế xây dựng đường biên giới Việt Nam-Lào sẽ được tổ chức vào năm 2021
Công bố chương trình 'Vì biển đảo xanh Tổ quốc'
Xây dựng cửa khẩu quốc tế Prey Vall  mở ra nhiều cơ hội hợp tác Campuchia-Việt Nam
Hải đội 2 (BĐBP Nghệ An): Tuyên truyền pháp luật về biển đảo và tặng 200 lá cờ Tổ quốc cho các tàu cá
Hải Phòng hướng tới trung tâm dịch vụ logistics quốc gia và khu vực
Đối Thoại ASEAN-Hàn Quốc lần thứ 24
Việt Nam và Trung Quốc đàm phán vòng XIII Nhóm công tác về vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ và vòng X Nhóm công tác trao đổi về hợp tác cùng phát triển trên biển
Lễ hội Đồng Hoa - Lễ hội đánh cá lâu đời gần 300 năm
Tăng cường kiểm soát chặt các cửa khẩu, tuyến biên giới
Lễ thượng cờ ASEAN 2020
ASEAN ra tuyên bố chung AMM-53, mong muốn sớm đạt được COC
Kiểm tra nghiêm ngặt người, phương tiện ra vào các cửa khẩu, cảng biển
Hội thảo “Ngoại giao Việt Nam: 75 năm truyền thống và định hướng”
Tiền Hải: Phát triển bền vững kinh tế biển
Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn dịch COVID-19 trên tuyến biên giới
Bám địa bàn cùng nhân dân bảo vệ biên giới
Nhiệm vụ quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh đến năm 2045
Kỳ họp lần thứ 17 Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam-Ấn Độ
Chính phủ Campuchia bàn giao bản đồ địa hình biên giới Việt Nam - Campuchia cho các bộ, ngành hữu quan
Tăng cường kiểm soát chặt các đường biên, lối mở dọc tuyến biên giới
Tăng cường phối hợp lãnh đạo công tác quân sự, quốc phòng
Lập chốt chặn đường mòn lối mở biên giới ngăn chặn xuất nhập cảnh trái phép
Thắp sáng ước mơ học sinh nghèo miền biển
Khoảng 200 cựu chiến binh được tuyên truyền về Luật Cảnh sát biển Việt Nam