Sắc màu văn hóa người Khmer

07/09/2020 13:43

Về Ðồng bằng Sông Cửu Long, thăm những vùng đất Trà Vinh, Sóc Trăng, Kiên Giang, An Giang… chúng tôi dễ dàng nhận ra những vùng dân cư có đồng bào người Khmer sinh sống. Bởi ở đó có những ngôi chùa Khmer được xây cất theo lối kiến trúc chùa chiền Phật giáo nguyên thủy rất độc đáo nằm nổi bật trên các khu đất cao, rộng rãi. Xung quanh những ngôi chùa ấy chính là các phum, sóc của đồng bào Khmer quây quần sinh sống bình yên, hạnh phúc với những lễ hội văn hóa đậm đà bản sắc.

Ngôi chùa - “trái tim” của cộng đồng người Khmer

Chúng tôi theo chân anh bạn người Khmer tên là Thạch Ri Cơn về quê Trà Vinh chơi nhân dịp Tết Chol Chnam Thmay. Nơi mà Ri Cơn dẫn chúng tôi vào thăm trước tiên không phải là nhà của mình, mà là một ngôi chùa Khmer có tên là Xoài Xiêm Mới. Ri Cơn đến vái lạy vị sư cả Thạch Nhứt trong chùa, cũng là thầy dạy anh trước đây. Đó là cách mà một Phật tử người Khmer thể hiện sự tôn kính, lòng biết ơn đến vị sư già.

Thạch Ri Cơn cho biết, ngôi chùa là nơi thiêng liêng và quan trọng nhất của mỗi người dân Khmer, và cả cuộc đời của một người Khmer sinh sống ở Trà Vinh quê anh hầu như gắn bó với ngôi chùa.

Theo sư cả Thạch Nhứt, từ lâu đời, phụ nữ Khmer không phải đi tu ở chùa, còn nam giới khi lớn lên phải có một thời gian đến chùa tu học để trau dồi đức hạnh và kiến thức. Nếu chưa tu trong chùa thì chưa được công nhận là người trưởng thành.

Cộng đồng Khmer có ngôn ngữ và chữ viết riêng. Những ngày tháng học chữ trong chùa sẽ góp phần giúp các thanh niên Khmer học viết và phát âm chuẩn ngôn ngữ Khmer và Pali. Ngoài ra, các tăng sinh, học sinh còn được học về Phật pháp, hiểu biết thêm những điều hay lẽ phải, góp phần gìn giữ và phát triển chữ viết, tiếng nói, cũng chính là gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc.

Sau thời gian tu học tại chùa, họ có thể chọn con đường tu tập trọn đời theo giáo lí Phật giáo để trở thành các nhà sư, hoặc tự do xuất tu, trở về với cuộc sống gia đình, dùng kiến thức học được để giúp ích cho bản thân, cộng đồng như anh bạn Thạch Ri Cơn của tôi, hiện đang là biên dịch viên ngữ Khmer làm việc cho một tòa soạn báo đa ngữ ở Tp. Hồ Chí Minh.

Thạch Ri Cơn cho biết, những người bạn đồng tộc của anh ở Trà Vinh rất nhiều người theo học nghề mộc, nghề đóng ghe ngo, điêu khắc gỗ tại các chùa Khmer, giúp họ có công ăn việc làm và cũng là một cách để gìn giữ nghề truyền thống của dân tộc mình.

Bên cạnh đó, người Khmer vẫn còn giữ được nhiều nghề thủ công mĩ nghệ truyền thống như: dệt chiếu, đan lát, dệt vải, làm gốm, làm mặt nạ, làm đàn, trống... Sản phẩm làm ra ngoài việc giúp người dân phát triển kinh tế, còn phụng sự cho nhà chùa vào những dịp lễ hội.

Một nét văn hóa khác cho thấy ngôi chùa rất có ý nghĩa trong đời sống của người Khmer, đó là khi về với tổ tiên, thân xác của người Khmer sẽ được hỏa táng và tro cốt của họ sẽ được lưu giữ trong các tháp tro phía sau những ngôi chùa. Như vậy có thể thấy cả cuộc đời của người Khmer gắn liền với ngôi chùa, và ngay cả khi mất đi họ vẫn gắn bó với chốn linh thiêng này.

Sinh động lễ hội của người Khmer

Chúng tôi đã nhiều lần cùng Thạch Ri Cơn về huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh, huyện vùng sâu có cộng đồng Khmer sống nhiều nhất của tỉnh (62% dân số) để khám phá cuộc sống và văn hóa của đồng bào Khmer. Mỗi lần như vậy, chúng tôi đều nhận thấy sự vui tươi và những nét văn hóa truyền thống đặc sắc, lành mạnh được người dân gìn giữ qua bao đời.

Mỗi mùa vụ thu hoạch đến, Thạch Ri Cơn lại trở về quê hương, cùng bà con lối xóm vào chùa dâng hương, làm lễ cúng tạ ơn. Ri Cơn cho biết, người Khmer có nhiều nghi lễ liên quan đến vụ mùa, nhiều tập tục thể hiện nếp sống văn hóa nông nghiệp. Lễ Ok Om Bok (được tổ chức ngày 15/10 Âm lịch) là ngày cuối cùng của mùa Hạ, sau khi thu hoạch hoa màu, để nhớ ơn Mặt Trăng, họ thường làm cốm dẹp để làm Lễ cúng Trăng. Vào dịp Tết Chol Chnam Thmay, lễ hội mừng năm mới theo lịch cổ truyền, người Khmer dâng lên Đức Phật, các vị sư sãi những thực phẩm do tự tay mình làm ra, nhờ các vị sư tụng kinh mong mang lại sức khỏe cho gia đình, đồng thời cầu mưa thuận gió hòa để mùa vụ sắp tới tươi tốt, thuận lợi.

Hôm Ri Cơn dẫn chúng tôi tham quan một vòng chùa Xoài Xiêm thì bắt gặp những Phật tử cùng các nhà sư đang tất bật chuẩn bị cho Tết Chol Chnam Thmay. Cô Khâu Thị Hoa (54 tuổi,  Phường 1, Tp. Trà Vinh) cho biết: "Trước Tết Chol Chnam Thmay khoảng vài ngày, bà con Phật tử trong vùng sẽ đến phụ giúp các nhà sư lau chùi chính điện, quét dọn rác, mạng nhện, thấy gì làm cái nấy. Tôi rủ thêm người chị và cháu gái vào phụ làm, vì là truyền thống của gia đình có từ lâu đời, nên ai cũng háo hức và tự nguyện”.

Trước Tết Chol Chnam Thmay vài ngày, người Khmer tổ chức Lễ đắp núi đất, núi cát trong sân chùa để cầu phúc duyên và mong tránh khỏi những kiếp nạn rồi dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị các loại bánh trái như: bánh tét, bánh ít, bánh gừng, hoa quả, nhang đèn... để đem vào chùa dâng cúng chư Phật và các nhà sư.

Đại đức Trần Dân, trụ trì chùa K’tưng cho biết, các ngôi chùa có nhiệm vụ thông báo đến người dân thời gian đón năm mới để người dân chuẩn bị, tụng kinh và đi diễu hành chào đón năm mới.

Theo truyền thống, gần đến thời khắc Giao thừa, mọi nhà sẽ chuẩn bị hoa quả, nhang đèn làm Lễ tiễn Tevôđa (còn gọi là bà Tiên, Chư Thiên) cũ về trời, rước Tevôđa mới giáng trần. Người Khmer tin rằng mỗi năm sẽ có một vị Têvôđa xuống trần để chăm lo cho đời sống của họ.

Vào các đêm Tết, ở các chùa Khmer thường diễn ra hoạt động biểu diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống như: múa Rôbăm, hát Aday, hát dân ca với không khí vui tươi, thoải mái. Đặc biệt, những vở kịch hát Dù Kê, một loại hình sân khấu hát và múa truyền thống của người Khmer, được các diễn viên Khmer biểu diễn rất đặc sắc, hấp dẫn người xem.

Trong ba ngày Tết Chol Chnam Thmay, nhiều hoạt động văn hóa độc đáo của người Khmer diễn ra rộn ràng ở khắp các chùa chiền và phum sóc. Điển hình như phong tục mang cơm, thức ăn và các loại bánh trái đến chùa cho các sư sãi. Đáp lại, các nhà sư sẽ làm Lễ tạ ơn những người đã làm ra hạt gạo, trồng trọt, chăn nuôi, cầu chúc cho họ cuộc sống được ấm no, đầy đủ. Hay như Lễ tắm Phật với ý nghĩa cầu an và báo hiếu các bậc sinh thành…

Anh Thạch Sâm Khan (37 tuổi, xã Ngãi Xuyên) đi lễ ở chùa Xoài Xiêm Mới chia sẻ: “Tôi thành kính cầu mong Đức Phật phù hộ cho ông bà và các thành viên trong gia đình luôn được mạnh khỏe, an lành là tôi mừng lắm rồi!”.

Trong một năm, cộng đồng người Khmer ở Nam Bộ có chừng hơn mười lễ hội, trong đó có 3 lễ hội chính: Lễ Đôn-ta, Tết Chol Chnam Thmay, Lễ cúng Trăng - Ok Om Bok.

Có thể nói, đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào Khmer ở Trà Vinh nói riêng và Nam Bộ nói chung rất sinh động, mang đậm dấu ấn văn hóa riêng biệt, gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng và tôn giáo. Đồng thời, cộng đồng Khmer có một cuộc sống giản dị, yên bình, vui tươi, đa sắc màu, góp phần vào dòng chảy chung phong phú và đậm đà bản sắc của đại gia đình các dân tộc Việt Nam./.

Nguồn: quehuongonline.vn
Cùng chuyên mục
Độc đáo nhà sàn Ba Na
Độc đáo nhà sàn Ba Na

Người Ba Na là một trong những cư dân sinh tụ lâu đời, có dân số đông thứ hai trong số các dân tộc thiểu...

Nghi lễ nghề nông của đồng bào Thổ
Nghi lễ nghề nông của đồng bào Thổ

Người Thổ là cư dân bản địa mang nặng dấu ấn văn hóa Việt Mường xa xưa, được bảo tồn tới ngày nay. Nét độc...

Huyền sử ruộng bậc thang vùng Tây Bắc
Huyền sử ruộng bậc thang vùng Tây Bắc

Những thửa ruộng bậc thang kỳ vĩ ở Mù Cang Chải (Yên Bái), Hoàng Su Phì (Hà Giang) và Sa Pa (Lào Cai) được Nhà...

Những mái nhà rông truyền thống - 'trái tim' của các buôn làng
Những mái nhà rông truyền thống - 'trái tim' của các buôn làng

Nhà rông là một kiến trúc độc đáo của các buôn làng đồng bào sống ở vùng Trường Sơn-Tây Nguyên.

Người Thái dệt thổ cẩm
Người Thái dệt thổ cẩm

Nhiều đời nay, khéo thêu thùa, dệt thổ cẩm là một trong những tiêu chuẩn, thước đo chuẩn mực trong tiêu chí chọn vợ của...

“Tiệc Xòe” vùng Tây Bắc
“Tiệc Xòe” vùng Tây Bắc

Cách đây 10 thế kỷ, Xòe vốn chỉ là một vũ điệu dân dã được tổ chức trong các dịp lập bản, dựng mường hay...

Lễ hội Đồng Hoa - Lễ hội đánh cá lâu đời gần 300 năm
Lễ hội Đồng Hoa - Lễ hội đánh cá lâu đời gần 300 năm

Đến hẹn lại lên, sáng 14/6, tại khu vực đầm Vực (thôn Nam Viên, xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh) diễn ra lễ...

Độc nhất đất Việt: Hòn đảo rợp trời hải âu, chỉ đón 300 khách/ngày
Độc nhất đất Việt: Hòn đảo rợp trời hải âu, chỉ đón 300 khách/ngày

Trong 33 hòn đảo đang khai thác yến, duy nhất đảo yến Hòn Nội là đón khách du lịch tham quan. Mỗi năm, đảo này...

Chợ phiên vùng cao – Nơi lưu giữ văn hóa truyền thống
Chợ phiên vùng cao – Nơi lưu giữ văn hóa truyền thống

Từ ngàn xưa, Cao Bằng được mệnh danh là kho tàng của các giá trị văn hóa đặc sắc độc đáo, trong đó có giá...

Những khu vực biên giới còn bất ổn trên thế giới
Những khu vực biên giới còn bất ổn trên thế giới

Phần lớn khu vực biên giới giữa các quốc gia đều hòa bình và yên ổn, nhưng cũng có những khu vực xảy ra xung...

Những đường biên giới thú vị trên thế giới
Những đường biên giới thú vị trên thế giới

Trên thế giới có những đường biên giới quốc gia rất thú vị, có những nơi biên giới là một hàng rào ngăn cách, có...

Khèn bè âm điệu diệu kỳ chắt lọc từ nguồn cội
Khèn bè âm điệu diệu kỳ chắt lọc từ nguồn cội

Cộng đồng các dân tộc Việt Nam đã sản sinh ra vô vàn loại nhạc cụ bằng tre nứa giản dị nhưng rất độc đáo,...

Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé tăng cường bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học
Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé tăng cường bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé được đánh giá là khu bảo tồn lớn của Việt Nam, là nơi có hệ sinh thái rừng...

Khám phá vườn di sản ASEAN
Khám phá vườn di sản ASEAN

Mang nét đặc trưng của cả 3 hệ sinh thái rừng vùng Tây nguyên, Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, Vườn quốc...

Văn hóa – Sợi dây kết nối ASEAN trong đa dạng, thống nhất và đoàn kết
Văn hóa – Sợi dây kết nối ASEAN trong đa dạng, thống nhất và đoàn kết

Hơn nửa thế kỳ hình thành và phát triển, văn hóa luôn là một trụ cột quan trọng giúp ASEAN gắn bó trong một mái...

Tin đọc nhiều
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung làm việc tại tỉnh Kon Tum
Ưu tiên xuất khẩu thanh long qua cửa khẩu Lào Cai
Dịch Chikungunya áp sát biên giới, Long An triển khai phòng chống
Thứ trưởng Thường trực Bùi Thanh Sơn trả lời phỏng vấn về kết quả Hội nghị Cấp cao Hợp tác Mê Công – Lan Thương lần thứ ba
Hội nghị quốc tế xây dựng đường biên giới Việt Nam-Lào sẽ được tổ chức vào năm 2021
Công bố chương trình 'Vì biển đảo xanh Tổ quốc'
Xây dựng cửa khẩu quốc tế Prey Vall  mở ra nhiều cơ hội hợp tác Campuchia-Việt Nam
Hải đội 2 (BĐBP Nghệ An): Tuyên truyền pháp luật về biển đảo và tặng 200 lá cờ Tổ quốc cho các tàu cá
Hải Phòng hướng tới trung tâm dịch vụ logistics quốc gia và khu vực
Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ Tịch nước Nguyễn Phú Trọng tại Phiên thảo luận chung Cấp cao Khóa 75 Đại hội đồng Liên hợp quốc
Đối Thoại ASEAN-Hàn Quốc lần thứ 24
Hội nghị trực tuyến Tư lệnh lực lượng quốc phòng các nước ASEAN: Nhấn mạnh tình hình Biển Đông, kêu gọi đối thoại và hợp tác
Việt Nam và Trung Quốc đàm phán vòng XIII Nhóm công tác về vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ và vòng X Nhóm công tác trao đổi về hợp tác cùng phát triển trên biển
Lễ hội Đồng Hoa - Lễ hội đánh cá lâu đời gần 300 năm
Tăng cường kiểm soát chặt các cửa khẩu, tuyến biên giới
Lễ thượng cờ ASEAN 2020
ASEAN ra tuyên bố chung AMM-53, mong muốn sớm đạt được COC
Hội thảo “Ngoại giao Việt Nam: 75 năm truyền thống và định hướng”
Tiền Hải: Phát triển bền vững kinh tế biển
Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn dịch COVID-19 trên tuyến biên giới
Bám địa bàn cùng nhân dân bảo vệ biên giới
Nhiệm vụ quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh đến năm 2045
Kỳ họp lần thứ 17 Ủy ban Hỗn hợp Việt Nam-Ấn Độ
Chính phủ Campuchia bàn giao bản đồ địa hình biên giới Việt Nam - Campuchia cho các bộ, ngành hữu quan
Tăng cường kiểm soát chặt các đường biên, lối mở dọc tuyến biên giới
Tăng cường phối hợp lãnh đạo công tác quân sự, quốc phòng
Thắp sáng ước mơ học sinh nghèo miền biển
Khoảng 200 cựu chiến binh được tuyên truyền về Luật Cảnh sát biển Việt Nam
6 ý tưởng xuất sắc về bảo vệ chủ quyền và phát triển biển đảo
Vi phạm quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia sẽ bị phạt đến 100 triệu đồng