Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Các nước ASEAN và Trung Quốc tiếp tục đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông;

- Nhóm Quad bày tỏ quan ngại về tình hình Biển Đông, Biển Hoa Đông;

- Việt Nam và Nga tổ chức Phiên họp tham vấn lần thứ hai về lĩnh vực biển.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Tin tức về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC):

- Ngày 21/5, Hội nghị Quan chức cao cấp ASEAN-Trung Quốc về thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (SOM-DOC) lần thứ 26 diễn ra tại Kuala Lumpur, Malaysia. Các nước nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hoà bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982). Các nước ASEAN và Trung Quốc cùng nhìn lại những thành quả đã đạt được trong việc thực hiện đầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và đàm phán COC; ghi nhận nỗ lực của các bên trong các cuộc họp hàng tháng của Nhóm Công tác chung ASEAN - Trung Quốc về thực hiện DOC (JWG-DOC), nhằm sớm đạt được một Bộ Quy tắc hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.

- Phát biểu tại SOM-DOC 26, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải và hàng không, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982; kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC, khẳng định DOC là nền tảng quan trọng cho đàm phán COC. Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN và Trung Quốc để thúc đẩy sớm đạt được một COC hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, đóng góp thiết thực cho hòa bình, ổn định và hợp tác tại Biển Đông.[1]

2. Nhóm Quad bày tỏ quan ngại về tình hình Biển Đông, Biển Hoa Đông:

- Ngày 26/5, Hội nghị Ngoại trưởng nhóm Quad ra Tuyên bố chung, trong đó, bày tỏ quan ngại về tình hình ở Biển Hoa Đông và Biển Đông, phản đối mạnh mẽ mọi hành động gây bất ổn hoặc đơn phương, bằng vũ lực hoặc cưỡng ép, đe dọa hòa bình và ổn định trong khu vực; quan ngại sâu sắc về các hành động nguy hiểm và cưỡng ép, bao gồm can thiệp vào việc phát triển tài nguyên ngoài khơi, việc liên tục cản trở tự do hàng hải và hàng không, và các cuộc diễn tập nguy hiểm của máy bay quân sự, tàu cảnh sát biển và dân quân biển, đặc biệt là việc sử dụng vòi rồng và pháo sáng một cách thiếu an toàn, cũng như các hành động đâm va hoặc phong tỏa ở Biển Đông; quan ngại về việc quân sự hóa các thực thể tranh chấp. Các Ngoại trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì tự do hàng hải và hàng không, các hoạt động sử dụng biển hợp pháp khác và thương mại không bị cản trở phù hợp với luật pháp quốc tế, như được phản ánh trong UNCLOS 1982; tái khẳng định các tranh chấp phải được giải quyết một cách hòa bình và phù hợp với UNCLOS 1982, khẳng định giá trị của Phán quyết Tòa Trọng tài về Biển Đông năm 2016.[2]

- Ngày 27/5, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc nhóm Quad bày tỏ quan ngại về vấn đề Biển Đông, dù không nêu đích danh nhưng rõ ràng nhắm vào Trung Quốc, Người Phát ngôn (NPN) Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh khẳng định, hiện nay, tình hình ở Biển Đông và Biển Hoa Đông nhìn chung vẫn ổn định. NPN kêu gọi các nước liên quan nên dừng việc can thiệp vào các vấn đề biển của Trung Quốc, thực sự tôn trọng nỗ lực duy trì hòa bình và ổn định của các nước trong khu vực. Việc lập bè phái, gây căng thẳng và khiêu khích đối đầu sẽ không được ủng hộ.[3]

3. Philippines và Trung Quốc tranh cãi về vấn đề Biển Đông:

- Ngày 20/5, NPN Bộ Quốc phòng Philippines Arsenio R. Andolong ra Tuyên bố phản bác phát biểu của Bộ Quốc phòng Trung Quốc về đảo Thị Tứ và Vĩnh Viễn,[4] khẳng định hai thực thể này là một phần của cái gọi là “Nhóm đảo Kalayaan” thuộc quyền quản lý của Philippines. Yêu sách về “chủ quyền không thể tranh cãi” của Trung Quốc đối với toàn bộ Biển Đông không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế. Tuyên bố khẳng định Phán quyết Tòa Trọng tài năm 2016 là chung thẩm và ràng buộc pháp lý đối với cả Philippines và Trung Quốc. Bộ Quốc phòng Philippines sẽ tiếp tục bảo vệ lãnh thổ, quyền chủ quyền, và quyền tài phán của Philippines ở Biển Tây Philippines phù hợp với luật pháp quốc tế, nhằm duy trì không gian biển hòa bình, ổn định, trên cơ sở luật pháp.[5] Cùng ngày, Tuyên bố này được NPN Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela trích dẫn và đăng tải lại trên mạng xã hội X của mình.[6]

- Ngày 21/5, trang Facebook của Đại sứ quán Trung Quốc tại Philippines đăng tải bài viết đưa ra các lập luận phản bác lại nội dung trên mạng xã hội X ngày 20/5 của NPN Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela, cho rằng: (i) nhận định Trung Quốc yêu sách toàn bộ Biển Đông là xuyên tạc lập trường của Trung Quốc; (ii) cái gọi là trọng tài Biển Đông chưa bao giờ là vấn đề pháp lý mà là sự thao túng chính trị; (iii) liệt kê một số sự kiện cho thấy “ai là người đang phá hoại hòa bình, ổn định ở Biển Đông”; (iv) Trung Quốc luôn nhất quán chủ trương giải quyết tranh chấp một cách hòa bình thông qua đối thoại dựa trên sự thật lịch sử và luật quốc tế.[7]

- Từ ngày 22-24/5, các tài khoản Facebook của NPN Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela và Đại sứ quán Trung Quốc tại Philippines liên tục đăng tải các bài viết phê phán, chỉ trích lẫn nhau về các vấn đề liên quan đến chủ quyền, các quyền ở Biển Đông, UNCLOS, Phán quyết Tòa Trọng tài 2016…[8]

4. Các tin tức liên quan khác:

Trung Quốc:

- Ngày 19/5, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc Tổng thống Philippines Marcos tuyên bố rằng nước này có thể bị buộc phải tham gia vào một cuộc xung đột ở eo biển Đài Loan do vị trí địa lý gần gũi và khoảng 200.000 người Philippines đang sinh sống và làm việc tại Đài Loan, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nhấn mạnh: Trung Quốc ghi nhận việc lãnh đạo Philippines tái khẳng định tuân thủ chính sách “một Trung Quốc” và không can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc, song nhấn mạnh rằng “kiều dân đông đảo” và “vị trí địa lý gần gũi” không phải là cái cớ để một quốc gia can thiệp vào công việc nội bộ hay chủ quyền của quốc gia khác. Trung Quốc hy vọng Philippines sẽ thực hiện các cam kết của mình, lời nói đi đôi với hành động, và duy trì nguyên tắc “một Trung Quốc” thông qua các hành động thực tế.[9]

- Ngày 23/5, South China Morning Post (SCMP) cho biết, giới quan sát quân sự cho rằng Trung Quốc sắp hạ thuỷ một tàu phụ trợ hậu cần cho hải quân nước này. Con tàu xuất hiện trong một bức ảnh của Tập đoàn đóng tàu nhà nước Trung Quốc, phần lớn đã được hoàn thiện, có thể sớm được tiến hành các công đoạn lắp ráp cuối cùng, trở thành tàu tiếp tế khổng lồ cho Hải quân Trung Quốc hoạt động ở biển xa.[10] 

- Ngày 27/5, NPN Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Nam Trung Quốc Trạch Sĩ Thần cho biết, tàu hộ vệ De Ruyter của Hải quân Hà Lan đã “xâm phạm trái phép” vùng biển quần đảo “Tây Sa” (Hoàng Sa) và tiến hành nhiều hoạt động với máy bay trực thăng trên tàu, vi phạm không phận của Trung Quốc. Quân đội Trung Quốc đã tổ chức lực lượng hải quân, không quân để xua đuổi tàu De Ruyter.[11]

Indonesia:

- Ngày 20/5, Nikkei Asia đăng tải thông tin cho biết Nhật Bản đang hỗ trợ Indonesia về nghề cá. Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ 5 triệu USD xây dựng chợ cá và kho lạnh tại Natuna, giúp ngư dân Indonesia bảo quản và nâng cao giá trị thủy sản. Sự phát triển hạ tầng giúp tăng cường hiện diện của tàu cá Indonesia, tạo thành mạng lưới “mắt thần” báo cáo các hoạt động xâm phạm, đánh bắt trái phép từ tàu nước ngoài (đặc biệt là Trung Quốc).[12]

Philippines:

- Ngày 26/5, trong bài phát biểu khởi hành thăm Nhật Bản, Tổng thống Philippines Ferdinand R. Marcos Jr. khẳng định sẽ tích cực thúc đẩy hợp tác với Nhật Bản trên các lĩnh vực ưu tiên, trong đó có hợp tác biển; thảo luận về lợi ích chung của hai nước ở Biển Đông và dự kiến công bố các sáng kiến ​​song phương quan trọng trong hợp tác an ninh và hàng hải.[13]

- Ngày 23/5, SCMP đăng tải bài viết cho biết, Sara Duterte, một trong những ứng viên Tổng thống Philippines năm 2028 gần đây đã có sự thay đổi lớn trong lập trường về vấn đề Biển Đông, không còn né tránh hoặc im lặng như trước đây. Các chuyên gia nhận định đây là bước đi tính toán nhằm chuẩn bị cho cuộc đua tổng thống năm 2028. Bằng cách tuyên bố cứng rắn nhưng không nêu đích danh Trung Quốc, bà vừa xoa dịu làn sóng lo ngại của cử tri trong nước (vốn thiếu tin tưởng Bắc Kinh), vừa tránh làm tổn hại mối quan hệ với Trung Quốc.[14]

Mỹ:

- Ngày 20/5, USNI News cho biết Mỹ đang tìm kiếm nguồn tài trợ để xây dựng một trung tâm bảo dưỡng cho Cảnh sát biển Philippines và cải tạo kho nhiên liệu hàng không tại tỉnh Palawan. Động thái này nhằm củng cố cơ sở hạ tầng an ninh của Manila gần khu vực Biển Đông, nơi thường xuyên xảy ra đụng độ với lực lượng Trung Quốc.[15]

Australia và Canada:

- Ngày 21/5, Bộ Quốc phòng Australia cho biết, Hải quân Hoàng gia Australia và Hải quân Hoàng gia Canada đã tổ chức tập trận ở Biển Đông, trong khuôn khổ hoạt động hợp tác biển, sau cuộc tập trận Balikatan. Hoạt động này thể hiện cam kết chung của Australia và Canada trong việc duy trì một khu vực biển an toàn, ổn định và dựa trên luật lệ, thông qua hợp tác, tính chuyên nghiệp và sự hiện diện bền vững trên biển.[16]

Đài Loan:

- Ngày 24/5, Cảnh sát biển Đài Loan (CGA) cho biết một tàu Hải cảnh Trung Quốc đã rời đi sau một cuộc đối đầu và “đấu khẩu” căng thẳng qua radio giữa hai bên. Trước đó một ngày, Đài Loan phát hiện tàu Hải cảnh Trung Quốc tiến về “quần đảo Đông Sa” (Pratas), và đã cử tàu ra ngăn chặn, cảnh báo. CGA cho biết thêm, ngày 22/5, họ đã xua đuổi tàu nghiên cứu Đồng Tế của Trung Quốc hoạt động gần đảo lần thứ hai trong tháng.[17] Ngày 26/5, bình luận về vấn đề này, Su Tzu-yun, Giám đốc Phân viện Chiến lược và Nguồn lực Quốc phòng thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan (INDSR), cho rằng CGA gần đây đã thay đổi cả chiến thuật và mô hình hoạt động, báo hiệu rằng Bắc Kinh đang dần củng cố quyền kiểm soát hiệu quả đối với đảo Đài Loan thông qua các biện pháp phi quân sự. Gần Pratas, các tàu Trung Quốc đã bắt đầu cố tình tắt hệ thống nhận dạng tự động AIS, thăm dò khả năng phát hiện của mạng lưới radar ven biển của Đài Loan, đồng thời làm suy yếu nguồn lực tuần tra của CGA.[18]

- Ngày 24/5, Taiwan News đăng tải phát ngôn của Lãnh đạo Hội đồng An ninh Quốc gia Đài Loan Ngô Chiêu Tiếp, cảnh báo Trung Quốc đã triển khai hơn 100 tàu chiến xung quanh Chuỗi đảo thứ nhất trong vài ngày qua; chỉ trích “Trung Quốc là vấn đề duy nhất đang phá vỡ hiện trạng và đe dọa hòa bình và ổn định khu vực”. Thông tin cho biết thêm, Trung Quốc có hơn 120 tàu nghiên cứu biển các loại và đang ngày càng mở rộng hoạt động trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Thông qua hoạt động tình báo và trinh sát, Đài Loan đã theo dõi khoảng 41 tàu nghiên cứu của Trung Quốc hoạt động gần Đài Loan trong thời gian gần đây.[19]

- Ngày 25/5, trả lời câu hỏi của phóng viên về tuyên bố trên của giới chức Đài Loan, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh nhấn mạnh: Những phát ngôn của phe ly khai “Đài Loan độc lập” không đáng để bình luận, khẳng định các hoạt động của quân đội Trung Quốc luôn phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế. Trung Quốc luôn là một lực lượng xây dựng nhằm duy trì hòa bình và ổn định khu vực.[20]

- Ngày 25/5, Taiwan News cho biết Ủy ban Nội vụ của Viện Lập pháp Đài Loan sẽ có chuyến thăm đảo “Đông Sa” (Pratas) vào ngày 9/7, nhằm kiểm tra lực lượng CGA, xem xét các kết quả bảo tồn thiên nhiên.[21]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Ngày 22/5 tại Moskva, Nga, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang và Trợ lý Tổng thống, Chủ tịch Hội đồng Biển Liên bang Nga Nikolai Patrushev đã đồng chủ trì Phiên họp tham vấn lần thứ hai về lĩnh vực biển giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Hai bên đánh giá cao những kết quả tích cực đã đạt được từ phiên họp đầu tiên, đồng thời nhất trí tiếp tục đẩy mạnh hợp tác chiến lược. Các lĩnh vực trọng tâm bao gồm hợp tác hải quân, công nghiệp đóng tàu, vận tải biển, đào tạo nhân lực và đặc biệt là nghiên cứu khoa học biển thông qua Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga. Nhân dịp này, hai bên đã ký Kế hoạch hợp tác biển giai đoạn 2026 - 2030.[22]

- Cùng ngày, Đại tướng Phan Văn Giang đã hội kiến Thư ký Hội đồng An ninh Liên bang Nga, Đại tướng Sergei Shoigu. Hai bên đánh giá cao những kết quả đạt được trên nhiều lĩnh vực, trong đó hợp tác quốc phòng và hợp tác năng lượng - dầu khí tiếp tục là những trụ cột quan trọng. Nhằm thúc đẩy hợp tác quốc phòng Việt Nam - Liên bang Nga đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn trong thời gian tới, hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác đào tạo; đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga thông qua đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, hợp tác y học nghề nghiệp, nghiên cứu tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, cũng như bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái biển.[23]

- Ngày 26/5, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung tiếp đoàn nghị sĩ Mỹ do Hạ nghị sĩ Michael Baumgartner, thành viên Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, làm Trưởng đoàn. Về vấn đề Biển Đông, hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không; bảo đảm các tuyến hàng hải quốc tế được thông suốt; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Các nghị sĩ Mỹ khẳng định ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế và tiếp tục phối hợp với Việt Nam tại các diễn đàn khu vực, quốc tế.[24]

- Ngày 26/5, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung lần lượt điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao, Cộng đồng người Algeria ở nước ngoài và Các vấn đề Châu Phi Ahmed Attaf và Bộ trưởng Ngoại giao và Thương mại Namibia Selma Ashipala-Musavyi. Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhấn mạnh, trong bối cảnh tình hình quốc tế và khu vực có nhiều biến động, Việt Nam và các nước đối tác truyền thống như Algeria và Namibia cần tăng cường trao đổi, chia sẻ quan điểm về các vấn đề quốc tế cùng quan tâm, tăng cường phối hợp trong các vấn đề đại dương, phát triển bền vững và bảo tồn hệ sinh thái biển, đồng thời tiếp tục ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương, khu vực.[25]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 19/5, Viện Nghiên cứu Chiến lược quốc tế (IISS) đăng tải bài phân tích của Lucie Béraud-Sudreau về chi tiêu quốc phòng của các nước châu Á năm 2026, trong đó, tại Đông Nam Á, Philippines coi Trung Quốc là mối đe dọa trực tiếp. Chính quyền hiện tại đã có lập trường cứng rắn hơn về các vấn đề Biển Đông; ví dụ, lên án các tàu nghiên cứu của Trung Quốc trong vùng đặc quyền kinh tế của Manila. Tuy nhiên, các chính sách quốc phòng và việc mua sắm liên quan ở Đông Nam Á thường hướng đến các thách thức trong nước, an ninh nội bộ hoặc duy trì ổn định chế độ. Bên cạnh đó, do cuộc khủng hoảng ở eo biển Hormuz, các quốc gia Châu Á cũng cắt giảm các chi tiêu không cẩn thiết nhằm tập trung cho vấn đề bảo đảm năng lượng.[26]

- Ngày 20/5, trang Business Day đăng tải bài viết của Jun Kajee về chiến lược gây ảnh hưởng tinh vi của Bắc Kinh đang âm thầm diễn ra ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thay vì dùng quân sự, Bắc Kinh áp “không đánh mà thắng” thông qua thao túng thông tin và chiến tranh chính trị. Một là, Trung Quốc sử dụng chiến thuật “mượn miệng để nói”, lợi dụng sự cởi mở của các nền dân chủ, thâm nhập vào truyền thông địa phương, giới doanh nhân và học thuật, biến các tranh chấp chủ quyền quốc gia thành những “quyết định kinh doanh” đơn thuần, gieo rắc tư tưởng rằng việc chống lại Bắc Kinh là hành động tự hủy hoại kinh tế. Hai là, mua chuộc giới tinh hoa: Bắc Kinh tài trợ cho các sự kiện và chuyên gia để từ đó lan truyền các nội dung tuyên truyền của Trung Quốc thông qua các mạng lưới địa phương, mạng xã hội. Ba là, đầu tư vào giới học thuật, người có ảnh hưởng, nhà phân tích an ninh của các nước để truyền thông chính xác các quan điểm của Trung Quốc, từ đó đổ lỗi gây hấn cho chính các quốc gia đang tự vệ.[27]

- Ngày 21/5, Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Australia đăng tải bài viết của Daiki Tsuboi, phân tích động thái Trung Quốc bồi đắp và quân sự hóa Đá Hải Sâm ở Biển Đông nhằm tăng cường năng lực hậu cần, bất chấp bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung. Tác giả chỉ ra hai hàm ý chính từ quyết định này: i) Bắc Kinh tự tin vào mối quan hệ ổn định với Hà Nội. Trung Quốc tin rằng chính sách “Bốn Không” trung lập và tự chủ chiến lược của Việt Nam sẽ ngăn cản nước này liên minh với Mỹ hay Philippines để đối trọng lại họ; ii) Trung Quốc cho thấy lập trường cứng rắn, không khoan nhượng về lợi ích cốt lõi ở Biển Đông. Họ sẽ không ưu ái hay nhượng bộ các quốc gia trong khu vực bất kể mối quan hệ vững chắc thế nào.[28]

- Ngày 24/5, trang Modern Diplomacy đăng tải bài bình luận của Gareth Liu Zi Yuan, cho rằng chiến lược của ASEAN là “thể chế hóa” tranh chấp trước khi khu vực bị chi phối bởi chính trị cường quyền bằng cách tăng cường áp dụng chủ nghĩa đa phương, các cơ chế pháp lý, hợp tác khu vực nhằm duy trì không gian chiến lược. Philippines đã thành công trong việc thúc đẩy ASEAN đưa ra lập trường tập thể hơn về biển, biến Biển Đông từ xung đột song phương thành vấn đề khu vực. Tuy nhiên, cách tiếp cận thực dụng, mang tính giao dịch, ưu tiên lợi ích kinh tế ngắn hạn của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đe dọa trực tiếp chiến lược này. Khi đó, các vấn đề khu vực then chốt như Đài Loan hay Biển Đông có thể trở thành các biến số trong các cuộc thỏa thuận song phương giữa Mỹ và Trung Quốc.[29]

- Ngày 24/5, SCMP đăng tải bài bình luận của Albee Zhang về việc vì sao cuộc tập trận Balikatan lại làm Trung Quốc lo ngại. Theo báo cáo từ Sáng kiến ​​Nghiên cứu Tình hình Chiến lược Biển Đông (SCSPI), cuộc tập trận Balikatan đã đạt mức kỷ lục về quy mô, phạm vi và mức độ phức tạp, với 17.000 binh sĩ, huấn luyện dọc theo đường bờ biển phía tây của Philippines, trải dài từ Biển Đông đến đảo Itbayat ở phía Bắc Philippines, chỉ cách đảo chính của Đài Loan 155 km (96 dặm). Ông Hu Bo, Giám đốc Sáng kiến Thăm dò Tình hình Chiến lược Biển Đông (SCSPI) nhận định Quy mô của cuộc tập trận rất lớn và ngày càng trở nên phức tạp. Chắc chắn nó sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng bất ổn khu vực. Còn Ding Duo, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu các vấn đề quốc tế và khu vực (Viện Nghiên cứu Nam Hải Trung Quốc) cho rằng mục đích của cuộc tập trận là tiến hành một cuộc diễn tập cho một cuộc xung đột tiềm tàng ở eo biển Đài Loan. Liu Xiaobo thuộc Viện nghiên cứu Grandview cho rằng các nước ASEAN đều biết cuộc tập trận này nhắm vào Trung Quốc, vì vậy họ sẽ không dễ dàng tham gia hoặc chọn phe nào.[30]

- Ngày 25/5, SCSPI công bố Báo cáo về Hoạt động Quân sự của các quốc gia ngoài khu vực (không bao gồm Mỹ) tại Tây Thái Bình Dương năm 2025. Báo cáo chỉ ra rằng, các nước Anh, Pháp, Đức, Australia, Canada đang tăng hiện diện quân sự tại Tây Thái Bình Dương để phối hợp với chiến lược của Mỹ. Hoạt động của các nước này chủ yếu mang tính ngoại giao, chiến lược và tạm thời, ngoại trừ Australia duy trì lực lượng luân phiên quanh năm. Họ tăng cường diễn tập chung, bình thường hóa các hoạt động tuyên bố quyền tự do hàng hải và có 5 lần quá cảnh qua eo biển Đài Loan. Dù không gây đe dọa quân sự lớn, một số nước như Australia và Canada đôi khi có hành vi hung hăng, thiếu chuyên nghiệp, dễ dẫn đến chạm trán không an toàn. Xu hướng tương lai có thể ôn hòa hơn do nguồn lực bị kéo căng bởi các cuộc khủng hoảng toàn cầu khác.[31]

- Ngày 25/5, trang Foreign Affairs đăng tải bài phân tích của Michael Beckley, trong đó, nhận định rằng các liên minh cường quốc tầm trung, tiêu biểu là ASEAN, tỏ ra yếu ớt và bị chia rẽ sâu sắc trước áp lực của siêu cường. Do mối đe dọa, chiến lược hay nền tảng kinh tế nào, nội bộ khối xuất hiện sự phân hóa rõ rệt trong quan hệ với Trung Quốc: Việt Nam và Philippines lo sợ, Campuchia và Lào phụ thuộc, Indonesia thì bảo vệ quyền tự chủ của mình, Singapore đi dây, còn Myanmar đang trong tình trạng nội chiến. Sự chia rẽ này cùng nguyên tắc đồng thuận đã vô hiệu hóa khả năng hành động tập thể, biến ASEAN thành một “phòng chờ ngoại giao”. Tận dụng điểm yếu đó, Trung Quốc thực hiện phân hoá và áp đặt quyền lực tại Biển Đông, đã ép buộc Campuchia ngăn chặn ASEAN chỉ trích sự bành trướng quân sự của mình tại vùng biển này. Đồng thời, bằng cách đe dọa đối đầu trực tiếp và triển khai mạng lưới tàu dân quân biển bao vây các giàn khoan, Trung Quốc đã ép buộc Việt Nam phải dừng các dự án liên doanh khai thác dầu khí ngoài khơi với các đối tác nước ngoài. Bài viết cho rằng, nếu các nước tầm trung không thể tự đứng vững, tạo thành một cực, hoặc ẩn mình trong các liên minh tạm thời, họ phải chọn một hệ thống lớn hơn để dựa vào. Thách thức không còn là làm thế nào để tránh lựa chọn, mà là làm thế nào để chọn một người bảo trợ nhưng không bị biến thành con tốt thí.[32]

- Ngày 25/5, The Asahi Shimbun đăng tải bài viết của nhóm phóng viên về việc hàng trăm đến hàng nghìn tàu cá Trung Quốc liên tục xếp thành các “bức tường” khổng lồ trên Biển Hoa Đông. Theo giới chuyên gia, đây là hoạt động huấn luyện của lực lượng dân quân biển nhằm cản trở các tuyến hàng hải, khẳng định yêu sách chủ quyền và đe dọa Đài Loan hay Nhật Bản. Từ tháng 10/2024, hiện tượng này đã xuất hiện ít nhất 4 lần, thường gắn liền với các cuộc tập trận quân sự bao vây Đài Loan. Đội hình lớn nhất từng quy tụ khoảng 2.000 tàu, trải dài 470 km. Đây được xem là các hoạt động vùng xám nhằm lách luật quốc tế. Nhiều thuyền trưởng tàu cá thừa nhận họ chính là dân quân, nhận mệnh lệnh và thù lao trực tiếp từ quân đội. Các chuyên gia cảnh báo chiến thuật này không chỉ có khả năng phong tỏa các tuyến vận tải thương mại mà còn có thể tạo cớ để Trung Quốc can thiệp quân sự vào các khu vực tranh chấp[33]./.

------------------------------

[1] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/quan-he-doi-tac-chien-luoc-toan-dien-asean-trung-quoc-vi-mot-khu-vuc-hoa-binh-on-dinh-hop-tac-phat-trien-va-tu-cuong-59861-140.html

[2] https://www.foreignminister.gov.au/minister/penny-wong/media-release/quad-foreign-ministers-meeting-joint-statement

[3] https://www.fmprc.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202605/t20260527_11918970.shtml

[4] Xem lại Bản tin Tình hình Biển Đông ngày 12 - 19/5/2026 (Số 16) tại http://biengioilanhtho.gov.vn/vi/tin-tuc/ban-tin-tinh-hinh-bien-dong-ngay-12-19-5-2026-so-16--1439811.html

[5] https://www.dnd.gov.ph/Release/2026-05-20/2649/Statement-on-the-Remarks-of-the-Chinese-Defense-Ministry-on-Pag-asa-Island-and-Lawak-Island

[6] https://x.com/jaytaryela/status/2056947524850860474

[7] https://www.facebook.com/share/p/1LCMChZU7v/

[8] https://www.facebook.com/WPSTransparencyOffice/ và https://www.facebook.com/ChinaEmbassyManila

[9] https://www.fmprc.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202605/t20260519_11913599.shtml

[10] https://www.scmp.com/news/china/military/article/3354628/china-building-worlds-largest-naval-support-ship?module=top_story&pgtype=homepage

[11] https://english.news.cn/20260527/f30168c14d50496b864e6dae0906afb7/c.html

[12] https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/south-china-sea/indonesia-s-south-china-sea-fisheries-get-japanese-support

[13] https://pco.gov.ph/presidential-speech/departure-statement-by-president-ferdinand-r-marcos-jr-for-his-state-visit-to-japan/

[14] https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3354564/why-sara-duterte-changing-her-tone-philippines-south-china-sea-conflict

[15] https://news.usni.org/2026/05/20/u-s-wants-to-construct-philippine-coast-guard-maintenance-facility-repair-fuel-depot-in-palawan

[16] https://www.defence.gov.au/news-events/news/2026-05-21/boarding-teams-sharpen-skills-sea

[17] https://www.reuters.com/world/china/taiwan-china-coast-guards-standoff-top-south-china-sea-2026-05-24/

[18] https://www.tcn.tw/news/6839799 

[19] https://www.taiwannews.com.tw/news/6368911

[20] https://www.fmprc.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202605/t20260525_11917239.shtml

[21] https://www.taiwannews.com.tw/news/6369436

[22] https://baochinhphu.vn/viet-nam-lien-bang-nga-dong-chu-tri-phien-hop-tham-van-lan-thu-hai-trong-linh-vuc-bien-102260522225404542.htm

[23] https://baochinhphu.vn/dai-tuong-phan-van-giang-hoi-kien-thu-ky-hoi-dong-an-ninh-lien-bang-nga-102260522193503355.htm

[24] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-bo-ngoai-giao-le-hoai-trung-tiep-doan-nghi-si-hoa-ky-59908-1073.html

[25] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-ngoai-giao-le-hoai-trung-dien-dam-voi-voi-bo-truong-ngoai-giao-algeria-ahmed-attaf-va-bo-truong-ngoai-giao-va-thuong-mai-namibia-selma-ashipala-musavyi-59909-1073.html

[26] https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2026/05/asian-defence-spending-in-2026-growth-under-fiscal-constraints/

[27] https://www.businessday.co.za/opinion/2026-05-20-jun-kajee-beijings-influence-operations-continue-from-the-south-china-sea-to-sa/

[28] https://www.internationalaffairs.org.au/australianoutlook/what-could-chinas-decision-to-militarise-antelope-reef-in-the-south-china-sea-imply/

[29] https://moderndiplomacy.eu/2026/05/24/asean-built-a-rules-based-strategy-trump-may-prefer-deals/

[30] https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3354621/why-largest-ever-us-philippine-drill-and-japans-role-it-making-china-uneasy?module=top_story&pgtype=homepage

[31] https://www.scspi.org/en/yjbg/report-military-activities-non-us-extra-regional-countries-western-pacific-2025

[32] https://www.foreignaffairs.com/united-states/middle-power-delusion

[33] https://www.asahi.com/ajw/articles/16589489