Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Việt Nam tổ chức đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông tại Đà Nẵng;

- Trung Quốc và Philippines tiếp tục căng thẳng trên thực địa ở Biển Đông nhưng thể hiện hợp tác về mặt ngoại giao;

- Trung Quốc tiếp tục tăng cường hiện diện ở phía Đông đảo Đài Loan.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Trung Quốc và Philippines tiếp tục căng thẳng trên thực địa ở Biển Đông nhưng thể hiện hợp tác về mặt ngoại giao:

- Ngày 28/6, phản ứng trước tuyên bố của Đại sứ quán Trung Quốc (23/6) bác bỏ Phán quyết Toà Trọng tài năm 2016 về Biển Đông,[1] Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. cho rằng tuyên bố này thể hiện rõ sự thiếu thành thật và hai mặt của Trung Quốc, điều được thể hiện rõ nét qua các quan chức Đại sứ quán, và là một minh chứng cho thấy ý định thực sự của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc đối xử với Philippines.[2]

- Ngày 28/6, Hạm đội 7 Hải quân Mỹ cho biết Lực lượng Vũ trang Philippines và Hải quân Mỹ đã tiến hành Hoạt động Hợp tác Hàng hải (MCA) trong hai ngày 27-28/6 gần bãi cạn Scarborough trên Biển Đông. Cuộc diễn tập gồm các nội dung tìm kiếm cứu nạn, nâng cao nhận thức tình huống trên biển và diễn tập chiến thuật đội hình nhằm tăng cường khả năng phối hợp tác chiến, thực thi pháp luật trên biển và khả năng tương tác giữa lực lượng hai nước.[3]

- Ngày 29/6, ABS-CBN News trích dẫn thông tin từ Lực lượng Vũ trang Philippines (AFP) cho biết 04 tàu của Trung Quốc (01 tàu Hải quân và 03 tàu Hải cảnh) đã theo dõi toàn bộ cuộc diễn tập trong khuôn khổ Hoạt động MCA giữa Philippines và Mỹ diễn ra gần bãi cạn Scarborough. Khoảng cách gần nhất được ghi nhận giữa tàu Trung Quốc và tàu Philippines là 5,6 hải lý. Sự hiện diện của các tàu Trung Quốc không gây gián đoạn hoạt động của Mỹ và Philippines.[4]

- Cùng ngày, Người Phát ngôn (NPN) Bộ Tư lệnh Chiến khu Miền Nam Trung Quốc Trạch Sỹ Thần cho biết, từ 27-28/6, Bộ Tư lệnh đã tổ chức lực lượng hải quân và không quân tiến hành tuần tra thường lệ ở Biển Đông; cáo buộc Philippines lôi kéo các nước ngoài khu vực tổ chức cái gọi là “tuần tra chung”, gây rối tình hình Biển Đông, phá hoại hoà bình, ổn định khu vực; khẳng định Chiến khu sẽ kiên quyết bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và các quyền, lợi ích biển của quốc gia, kiên định bảo vệ hòa bình và ổn định khu vực.[5]

- Ngày 30/6, Cục Hải cảnh Trung Quốc đăng tải tin tức kèm video về hoạt động tuần tra tại “đảo Hoàng Nham” (bãi cạn Scarborough), cho biết, kể từ tháng 6, lực lượng Hải cảnh Trung Quốc liên tục tăng cường tuần tra chấp pháp tại vùng biển và khu vực xung quanh bãi cạn Scarborough, xử lý các tàu thuyền vi phạm pháp luật theo quy định, tăng cường hơn nữa việc kiểm soát các vùng biển liên quan, kiên quyết bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, quyền và lợi ích biển của quốc gia.[6]

- Ngày 30/6, Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề châu Á - Thái Bình Dương của Philippines Marshall Louis Alferez đã có cuộc gặp song phương với Vụ trưởng Vụ Các vấn đề châu Á, Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lưu Kình Tùng tại Manila. Cuộc gặp nhằm tiếp nối các cuộc thảo luận trong khuôn khổ Tham vấn Bộ Ngoại giao Philippines - Trung Quốc và Cơ chế Tham vấn song phương về Biển Đông (tháng 3/2026). Hai bên giải quyết các vấn đề song phương quan trọng, trao đổi quan điểm cởi mở và thẳng thắn; tái khẳng định giá trị của việc duy trì đối thoại và các kênh liên lạc mở, giải quyết hòa bình các khác biệt thông qua con đường ngoại giao, đồng thời hướng tới hợp tác trên các lĩnh vực thiết thực và ít nhạy cảm, cùng có lợi cho cả hai bên.[7]

- Ngày 29/6, tại cuộc họp báo, NPN của Phủ Tổng thống Philippines Claire Castro khẳng định, quan hệ giữa Philippines và Trung Quốc vẫn “tốt đẹp” bất chấp những tranh cãi ngày càng gay gắt giữa các quan chức Philippines và Trung Quốc về các vấn đề liên quan đến Biển Đông. Bà Castro trích lại lời Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr. mong muốn Philippines tiếp tục theo đuổi lợi ích quốc gia và bảo vệ chủ quyền của mình thông qua các biện pháp ngoại giao; cho rằng cả hai quốc gia chỉ đơn thuần thực thi pháp luật và chính sách của riêng mình.[8]

2. Các tin tức liên quan khác:

Trung Quốc:

- Ngày 27/6, China Military cho biết, Không quân Trung Quốc và Nga đã tiến hành cuộc tuần tra chiến lược chung trên không  lần thứ 11 tại không phận trên Biển Nhật Bản, Biển Hoa Đông và khu vực Tây Thái Bình Dương. Theo phía Trung Quốc, hoạt động được triển khai theo kế hoạch hợp tác quân sự thường niên giữa hai nước, nhằm thể hiện quyết tâm và năng lực phối hợp trong việc bảo vệ hòa bình, ổn định khu vực.[9]

- Ngày 30/6, 04 tàu Hải cảnh Trung Quốc đã tiến vào vùng biển cấm gần đảo Kim Môn do Đài Loan kiểm soát, Cảnh sát biển Đài Loan đã triển khai tàu tuần tra bám sát và phát cảnh báo, yêu cầu rời khỏi cho đến khi các tàu Trung Quốc rời khỏi khu vực.[10]

- Ngày 02/7, Tạ Khánh Khâm, “Phó Cục trưởng” Cơ quan Cảnh sát biển Đài Loan cho rằng các tàu của Đài Loan hoạt động ngoài khơi bờ biển phía Đông Đài Loan nên phớt lờ các yêu cầu của Hải cảnh Trung Quốc về việc lên tàu kiểm tra, khẳng định tàu Cảnh sát biển Đài Loan sẽ can thiệp khi cần thiết. Ông Tạ khẳng định Trung Quốc không có quyền tài phán ở vùng biển của Đài Loan.[11]

- Ngày 04/7, Trung Quốc tiếp tục cử một đội hải cảnh mới để tiến hành “tuần tra chấp pháp” ở phía Đông đảo Đài Loan, đồng thời cho biết sẽ tăng cường các cuộc tuần tra như vậy trong vùng biển “thuộc quyền tài phán của Trung Quốc”. Đài Loan lên án cuộc tuần tra mới này, cho rằng đó là “sự bành trướng quyền lực bất hợp pháp vi phạm luật quốc tế và gây rối loạn ổn định khu vực”.[12]

Philippines và các đối tác:

- Ngày 30/6, tại họp báo sau cuộc hội đàm với Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prévot cho biết, Bỉ đang tìm cách tăng cường quan hệ với Philippines và khám phá các khả năng hợp tác mới, đặc biệt là lĩnh vực hàng hải, an ninh, năng lượng và giao lưu nhân dân. Phó Thủ tướng Prévot cho biết thêm, Philippines là một đối tác cùng chí hướng, chia sẻ cam kết đối với luật pháp quốc tế, trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đối với Bỉ; khẳng định việc tiếp tục ủng hộ mạnh mẽ việc tôn trọng trật tự dựa trên luật lệ là rất quan trọng. Đáng chú ý, về hợp tác biển với Philippines, ông nhấn mạnh tiềm năng to lớn trong việc mở rộng hợp tác về giáo dục và đào tạo về biển, phát triển cảng, hậu cần, nạo vét, bảo vệ bờ biển, an toàn hàng hải và phúc lợi cho thuyền viên. Khi đề cập đến kỷ niệm 10 năm Phán quyết Toà trọng tài về Biển Đông năm 2016, Phó Thủ tướng Bỉ bày tỏ lập trưởng ủng hộ Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982.[13]

- Ngày 01/7, tại hội đàm giữa Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. và Thủ tướng Canada Mark Joseph Carney nhân chuyến thăm chính thức Canada, hai bên ghi nhận sự mở rộng nhanh chóng của quan hệ quốc phòng và an ninh giữa hai nước, đồng thời thảo luận về các cơ hội nhằm tăng cường hơn nữa hợp tác trong các lĩnh vực an ninh hàng hải, sản xuất quốc phòng và chia sẻ thông tin.[14] Trước đó, tại bài phát biểu trước chuyến đi, Tổng thống Marcos đã khẳng định Canada và Philippines có lợi ích chung trong việc duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, bao gồm UNCLOS 1982 và Phán quyết Tòa trọng tài năm 2016.[15]

Malaysia

- Ngày 02/7, trong phiên hỏi - đáp tại Hội nghị bàn tròn châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 39 tổ chức tại Malaysia, Thủ tướng Malaysia Datuk Seri Anwar bác bỏ quan điểm cho rằng xung đột ở Biển Đông là không thể tránh khỏi, nhấn mạnh rằng đối thoại, lòng tin và tuân thủ luật quốc tế là điều cần thiết để ổn định khu vực.[16]

- Ngày 02/7, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prévot có cuộc gặp với Phó Thủ tướng Malaysia Datuk Seri Fadillah, đề nghị cho biết đánh giá của Malaysia về tình hình an ninh khu vực, bao gồm Biển Đông và khả năng xảy ra gián đoạn tương tự như ở eo biển Hormuz. Phó Thủ tướng Malaysia Datuk Seri Fadillah bảo đảm rằng việc tiếp cận tự do qua Biển Đông sẽ luôn mở, không có bất kỳ sự phong tỏa nào, khẳng định đó là nguyên tắc mà các nước ASEAN luôn tuân thủ.[17]

Indonesia

- Ngày 03/7, Hạ nghị sĩ Rachmat Gobel phụ trách các vấn đề thương mại của Hạ viện Indonesia đưa ra tuyên bố, trong đó kêu gọi các quốc gia liên quan đến tranh chấp Biển Đông tăng cường đối thoại và đẩy nhanh đàm phán COC. Ông Gobel cho rằng, ngoại giao là con đường hiệu quả nhất để giải quyết các tranh chấp biển tại một trong những tuyến đường thủy nhộn nhịp và có tầm quan trọng chiến lược nhất thế giới, khẳng định việc duy trì hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á sẽ giúp bảo vệ thương mại khu vực, duy trì tăng trưởng kinh tế và tăng cường khả năng phục hồi của ASEAN trong bối cảnh bất ổn địa chính trị ngày càng gia tăng.[18]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Từ ngày 30/6-01/7, Cuộc họp Nhóm công tác chung ASEAN - Trung Quốc về thực hiện Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (JWG-DOC) lần thứ 56 đã diễn ra tại TP. Đà Nẵng, Việt Nam. Trong không khí hữu nghị và xây dựng, các nước ASEAN và Trung Quốc trao đổi về việc thực hiện Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), trong đó, tập trung đàm phán về các điều khoản các bên còn có ý kiến khác nhau của dự thảo COC. Trong vai trò nước chủ nhà tại vòng họp thứ 56, Việt Nam tiếp tục thể hiện sự tham gia chủ động và đóng góp thiết thực vào tiến trình đàm phán, phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN và Trung Quốc nhằm đạt được một COC có hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.[19]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 28/6, trang Defence Security Asia đăng tải bài viết bình luận, việc Hải quân Singapore đưa vào biên chế tàu ngầm lớp Invincible (Type 218SG) đánh dấu bước ngoặt chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đặc biệt đối với các tuyến hàng hải thiết yếu qua eo biển Malacca. Với hệ thống đẩy không phụ thuộc không khí (AIP), tàu ngầm Type 218SG có khả năng lặn trong thời gian dài với độ ồn cực thấp, giúp tăng cường khả năng tàng hình và răn đe chiến lược. Cấu hình bánh lái hình chữ X (X-rudder) tối ưu hóa khả năng cơ động trong vùng nước nông và phức tạp tại Đông Nam Á. Với kế hoạch vận hành 6 chiếc, Singapore đang chuyển mình từ lực lượng phòng thủ truyền thống thành nhà vận hành tác chiến dưới mặt nước tiên tiến, làm gia tăng đáng kể tính bất định chiến lược đối với các đối thủ trong bối cảnh căng thẳng hàng hải gia tăng tại Biển Đông.[20]

- Ngày 29/6, Indo-Pacific Defense Forrum đăng bài nhận định, trước những thách thức ngày càng lớn trong việc bảo vệ các hành lang thương mại trọng yếu, Việt Nam đang tích cực triển khai chiến lược ngoại giao quốc phòng đa tầng nhằm tăng cường năng lực an ninh và hàng hải. Trọng tâm của chiến lược này là việc thắt chặt quan hệ đối tác với Ấn Độ và Sri Lanka. Với Ấn Độ, Việt Nam đã nâng tầm lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Nâng cao, tập trung vào huấn luyện hải quân, chia sẻ công nghệ quốc phòng và hỗ trợ trang thiết bị. Song song đó, quan hệ với Sri Lanka cũng được nâng cấp lên Đối tác Toàn diện, mở ra các sáng kiến thiết thực về chuyển giao công nghệ, gìn giữ hòa bình và phối hợp đối phó với các mối đe dọa xuyên quốc gia.[21]

- Ngày 30/6, trang CGTN đưa tin Viện Các vấn đề về biển của Trung Quốc mới công bố một báo cáo đánh giá vị thế pháp lý, đóng góp lịch sử và những thách thức của UNCLOS 1982. Báo cáo nhận định, UNCLOS 1982 là một thành tựu mang tính bước ngoặt của luật quốc tế thời hậu chiến, nhưng không có vị thế pháp lý là “hiến pháp của đại dương”. Giáo sư Yang Xiao thuộc Viện Phát triển hòa bình thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc, cho rằng, cái gọi là Tòa trọng tài Biển Đông là trường hợp điển hình về lạm dụng thẩm quyền, cấu thành hành vi lạm dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp của Công ước. Báo cáo cũng đưa ra cảnh báo khi các bên lạm dụng hoặc phóng đại thẩm quyền của UNCLOS 1982, thì họ không chỉ làm suy yếu khuôn khổ của Công ước mà còn của cả nền tảng luật pháp quốc tế.[22]

- Ngày 01/7, CSIS đăng tải bài viết phân tích các điểm nghẽn ở Biển Đông. Bài viết Biển Đông là tuyến đường hàng hải huyết mạch của toàn cầu với lưu lượng hàng hóa lên tới 6,4 nghìn tỷ USD (năm 2024). Trong đó, Eo biển Malacca và Eo biển Đài Loan đóng vai trò là hai “siêu xa lộ” thương mại quan trọng nhất, mỗi eo biển xử lý hơn 2,4 nghìn tỷ USD hàng hóa mỗi năm. Dữ liệu mới từ CSIS chỉ ra sự phụ thuộc không đồng đều của các quốc gia: i) Trung Quốc đối mặt với “tiến thoái lưỡng nan về Eo biển Đài Loan” nghiêm trọng hơn Malacca, do hơn 30% lượng nhập khẩu của nước này đi qua đây; ii) Các đồng minh của Mỹ (Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines) phụ thuộc sâu sắc vào cả hai eo biển này, đặc biệt là nguồn năng lượng và hàng hóa công nghệ; iii) Các nước Bán cầu Nam (Trung Đông, Châu Phi) dựa vào Eo biển Malacca để xuất khẩu năng lượng sang Châu Á. Bất kỳ sự gián đoạn nào (do xung đột quân sự, đặc biệt là quanh Đài Loan, hoặc cướp biển/tai nạn) đều sẽ gây hậu quả dây chuyền nặng nề cho thương mại toàn cầu, buộc các tàu phải định tuyến lại với chi phí cực kỳ đắt đỏ.[23]

- Ngày 02/7, The Diplomat đăng tải bài viết, bình luận thế giới đã thay đổi thế nào sau 10 năm Phán quyết Toà trọng tài về Biển Đông. Tác giả chỉ ra ba biến động lớn đang định hình lại cục diện khu vực: i) Sự lãnh đạo của Mỹ dưới chính quyền Trump 2.0 đã trở nên khó dự đoán và kém tin cậy hơn, khiến ngay cả các đồng minh như Philippines cũng phải lo ngại về tính cam kết của Washington khi có xung đột xảy ra; ii) Mối quan hệ kinh tế giữa ASEAN và Trung Quốc ngày càng thắt chặt, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ tăng cường áp thuế quan lên khu vực. Điều này buộc nhiều quốc gia phải thận trọng, tránh công khai ủng hộ Phán quyết để giảm thiểu rủi ro bị Bắc Kinh trả đũa kinh tế, điển hình là cách tiếp cận mềm mỏng hơn của Indonesia; iii) Làn sóng xung đột trên toàn cầu đã phơi bày sự bất lực của các thể chế quốc tế như Liên hợp quốc, làm dấy lên nỗi sợ về một thế giới bị thống trị bởi luật rừng thay vì luật pháp. Giữa bối cảnh bất cân bằng quyền lực ngày càng lớn, tiến trình đàm phán COC kéo dài dường như là công cụ tập thể duy nhất còn lại để quản lý hành vi. Bài viết kết luận rằng dù phải đối mặt với những thực tế chính trị nghiệt ngã, việc các nước Đông Nam Á kiên trì cam kết ủng hộ Phán quyết năm 2016 vẫn là yếu tố cốt lõi mang tính quyết định[24]./.

------------------------------

[1] Tham khảo thêm tại Bản tin Tình hình Biển Đông số 21.

[2] https://www.abs-cbn.com/news/nation/2026/6/28/dnd-china-s-reply-to-dfa-statement-on-arbitral-award-a-window-to-true-intentions-0931

[3] https://www.cpf.navy.mil/Newsroom/News/Article/4529383/philippine-us-forces-conduct-maritime-cooperative-activity/

[4] https://www.abs-cbn.com/news/nation/2026/6/29/4-chinese-vessels-follow-ph-us-maritime-exercise-near-bajo-de-masinloc-0732

[5] https://www.news.cn/politics/20260629/c6ad26c8e36f4a09b8226a1e1b51c3a3/c.html

[6] https://www.ccg.gov.cn/wqzf/202606/t20260630_3124.html

[7] https://dfa.gov.ph/dfa-office-of-asian-and-pacific-affairs-holds-bilateral-meeting-with-chinese-foreign-affairs-ministry-director-general-for-asian-affairs/

[8] https://www.pna.gov.ph/articles/1278267

[9] http://eng.chinamil.com.cn/2025xb/H_251454/L_251456/16470141.html

[10] https://www.taiwannews.com.tw/news/6392183

[11] https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2026/07/02/2003860098

[12] https://www.reuters.com/world/china/china-launches-coast-guard-patrol-east-taiwan-despite-international-pushback-2026-07-04/

[13] https://www.pna.gov.ph/articles/1278403

[14] https://www.pm.gc.ca/en/news/readouts/2026/07/02/prime-minister-carney-meets-president-philippines-ferdinand-marcos-jr

[15] https://globalnation.inquirer.net/329450/marcos-seeks-stronger-canada-role-in-indo-pacific-security

[16] https://www.bernama.com/tv/news.php?id=2575778

[17] https://www.thestar.com.my/news/nation/2026/07/02/malaysia-assures-belgium-that-south-china-sea-will-remain-open#goog_rewarded

[18] https://asiatoday.id/read/indonesian-lawmaker-calls-for-asean-china-dialogue-on-south-china-sea

[19] http://biengioilanhtho.gov.vn/vi/tin-tuc/viet-nam-to-chuc-dam-phan-bo-quy-tac-ung-xu-o-bien-dong-hieu-luc-thuc-chat-1459818.html

[20] https://defencesecurityasia.com/singapura-invincible-type-218sg-keseimbangan-kuasa-laut-china-selatan-indo-pasifik/

[21] https://ipdefenseforum.com/2026/06/vietnam-expands-security-network-with-india-sri-lanka-partnerships/

[22] https://news.cgtn.com/news/2026-06-30/VHJhbnNjcmlwdDkxMzQw/index.html

[23] https://www.csis.org/analysis/south-china-sea-trade-chokepoints

[24] https://thediplomat.com/2026/07/how-has-the-world-changed-since-the-2016-south-china-sea-ruling/