Biên giới lãnh thổ

4. Xung quanh tranh chấp bãi cạn Scarborough giữa Philippines và Trung Quốc:

- Từ 26-30/5, Philippines và Mỹ đã tiến hành tuần tra tập trận chung trong khuôn khổ hợp tác hàng hải giữa hai nước, cách bãi cạn Scarborough khoảng 35-40 hải lý. Tham gia tuần tra có tàu USS Midgett (WMSL-757) của Cảnh sát biển Mỹ, tàu khu trục nhỏ BRP Antonio Luna (FFG-14) của Hải quân và tàu tuần tra BRP Melchora Aquino của Cảnh sát biển Philippines. Cuộc diễn tập tập trung vào huấn luyện thực thi pháp luật, bao gồm ngăn chặn tàu thuyền trên biển và kiểm tra trên tàu.[1]

- Đáp lại, ngày 31/5, Hải cảnh Trung Quốc thông báo đã tiến hành tuần tra thực thi pháp luật trong vùng biển và khu vực xung quanh “đảo Hoàng Nham” (bãi cạn Scarborough). Kể từ tháng 5, Lực lượng Cảnh sát biển Trung Quốc liên tục tăng cường tuần tra thực thi pháp luật trong vùng biển và khu vực xung quanh bãi cạn Scarborough, xử lý các tàu thuyền vi phạm pháp luật và trái phép theo quy định, tăng cường hơn nữa việc kiểm soát các vùng biển liên quan, kiên quyết bảo vệ “chủ quyền lãnh thổ” và các quyền, lợi ích biển của nước này.[2]

- Ngày 03/6, Lực lượng Đặc nhiệm quốc gia về Biển Đông Philippines ra thông cáo, ghi nhận các báo cáo về sự hiện diện của công trình mới tại bãi Scarborough. Các cơ quan liên quan đang xác minh tính chính xác, bản chất và bối cảnh xung quanh các báo cáo này, tránh việc suy đoán không có căn cứ. Thông cáo khẳng định Chính phủ Philippines sát sao với mọi diễn biến có thể ảnh hưởng tới chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia tại Biển Đông; kiên định trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo vệ các quyền, lợi ích biển hợp pháp của mình và duy trì trật tự quốc tế dựa trên luật lệ phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982 và Phán quyết Toà Trọng tài năm 2016.[3]

- Ngày 04/6, Reuters cho biết các hình ảnh vệ tinh hãng tin này thu được vào các ngày 27, 29 và 30/5 cho thấy có một vật thể có thể là một chiếc bè hoặc phao nổi ở lối vào bãi cạn Scarborough, ngoài ra còn có một rào chắn trải dài ngang qua đó. Ngày 02/6, SeaLight cũng công bố hình ảnh cho thấy tại đây có vật thể nhỏ, phản chiếu ánh sáng, có thể dễ dàng nhận ra trên bãi đá ngầm; nhận định đây là một đặc điểm tồn tại lâu dài chứ không phải là một hiện tượng quang học tạm thời.[4]

5. Tàu Hải quân Hoàng gia Canada đi qua eo biển Đài Loan, Trung Quốc phản đối, Đài Loan hoan nghênh:

- Ngày 22-23/5, tàu hộ vệ HMCS Charlottetown đã thực hiện một chuyến quá cảnh thường lệ qua eo biển Đài Loan, không có bất cứ tàu của quốc gia đồng minh nào đi cùng. Thông tin này được NPN Bộ Quốc phòng Canada Andrée-Anne Poulin xác nhận. Trước đó, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Canada David McGuinty cho biết, nước này coi tuyến đường thủy giữa Trung Quốc và Đài Loan là vùng biển quốc tế.[5]

- Ngày 29/5, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc một tàu Hải quân Canada đã đi qua eo biển Đài Loan, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh khẳng định, Trung Quốc tôn trọng quyền tự do hàng hải mà tất cả các quốc gia được hưởng theo luật pháp quốc tế, đồng thời kiên quyết phản đối bất kỳ quốc gia nào làm suy yếu chủ quyền và an ninh của Trung Quốc dưới danh nghĩa “tự do hàng hải”.[6]

- Ngày 31/5, Cơ quan Ngoại giao Đài Loan ra thông cáo, cho biết Lãnh đạo Cơ quan này, Lin Chia-lung hoan nghênh việc tàu HMCS Charlottetown đi qua eo biển Đài Loan, khen ngợi Canada đã có hành động cụ thể để duy trì tự do, hòa bình và rộng mở trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và thể hiện lập trường vững chắc rằng eo biển Đài Loan thực sự là vùng biển quốc tế. Thông cáo cho biết thêm, Chính phủ Đài Loan sẽ tiếp tục tăng cường năng lực tự vệ và làm sâu sắc thêm các cuộc trao đổi và hợp tác với các đối tác dân chủ để cùng nhau bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng trên khắp eo biển Đài Loan và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.[7]

- Ngày 02/6, trang Canadian Politics and Public Policy đăng tải bài viết của Luật sư Lawrence Herman, khẳng định eo biển Đài Loan là tuyến hàng hải quốc tế nằm ngoài quyền tài phán của Trung Quốc. Dựa trên các bằng chứng địa lý (chiều rộng vượt quá lãnh hải 12 hải lý) và UNCLOS 1982, tác giả bác bỏ tuyên bố chủ quyền đơn phương của Bắc Kinh đối với vùng biển này. Chuyến quá cảnh này diễn ra trước chuyến thăm Ottawa (ngày 29/5) của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị, thể hiện một động thái ngoại giao. Tuy nhiên, tác giả vẫn cho rằng Canada cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn, không chỉ khẳng định đây là tuyến hàng hải quốc tế, mà còn là Trung Quốc không được đe dọa cản trở các chuyến đi trong tương lai của tàu nước ngoài, bao gồm cả tàu chiến của Canada.[8]

6. Các tin tức liên quan khác:

Philippines:

- Ngày 28/5, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã có bài phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản, khẳng định cam kết duy trì luật pháp quốc tế, thúc đẩy ổn định và ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình; khẳng định sự tôn trọng sâu sắc đối với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, tất cả các quốc gia, đều bình đẳng, đều có tiếng nói và đều tự do theo đuổi sự phát triển của mình phù hợp với các chuẩn mực và luật pháp quốc tế. Tổng thống cho biết, với tư cách là các nền dân chủ hàng hải, Philippines và Nhật Bản cam kết tăng cường an ninh hàng hải và bảo đảm rằng các vùng biển của họ rộng mở, an toàn và được quản lý bởi các quy tắc, chứ không phải bằng vũ lực. Ông khẳng định hợp tác quốc phòng và an ninh giữa hai bên ngày càng sâu sắc, thông qua các khuôn khổ như Thỏa thuận Tiếp cận Đối ứng (Reciprocal Access Agreement), Thỏa thuận Mua sắm và Dịch vụ Chéo (Acquisition and Cross-Servicing Agreement), và Chương trình Hỗ trợ An ninh Chính thức của Nhật Bản (OSA), hỗ trợ Philippines tăng cường nhận thức về vùng biển và năng lực quốc phòng. Tổng thống Marcos nhấn mạnh dịp kỷ niệm 10 năm Phán quyết Tòa trọng tài về Biển Đông, thể hiện quyết tâm của Philippines trong việc giải quyết các tranh chấp thông qua các phương tiện và cơ chế hòa bình được quy định trong luật pháp quốc tế.[9]

- Ngày 01/6, Thông tấn xã Philippines cho biết, sau cuộc hội đàm song phương nhân chuyến thăm cấp nhà nước tới Philippines của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tổng thống Philippines Ferdinand R. Marcos Jr khẳng định: “Là những quốc gia cùng có yêu sách, chúng tôi tái khẳng định rằng việc duy trì hòa bình, ổn định, và tự do hàng hải cũng như hàng không ở Biển Đông vẫn là điều không thể thương lượng”. Bài báo cho biết thêm, mặc dù Việt Nam không phải là một bên tham gia vụ kiện trọng tài, Hà Nội vẫn luôn nhất quán nhấn mạnh việc tuân thủ luật pháp quốc tế và UNCLOS trong việc giải quyết các tranh chấp hàng hải.[10]

- Ngày 31/5, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã có cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio về "hòa bình và an ninh" tại vùng biển tranh chấp Biển Đông để thảo luận về một loạt các ưu tiên kinh tế và an ninh song phương, bao gồm các nỗ lực thúc đẩy hòa bình và an ninh ở Biển Đông. Ngoại trưởng Rubio tái khẳng định cam kết của Mỹ trong việc phát triển Hành lang Kinh tế Luzon và tìm cách giải quyết các thách thức về năng lượng trong khu vực.[11]

Trung Quốc:

- Ngày 31/5, tàu bệnh viện Tàu bệnh viện “Silk Road Ark” (Con đường Tơ lụa) của Hải quân Trung Quốc đã khởi hành từ thành phố Trạm Giang, Quảng Đông, Trung Quốc để thực hiện nhiệm vụ lần thứ ba, kể từ khi được đưa vào hoạt động năm 2024. Con tàu sẽ cung cấp các dịch vụ tư vấn, khám bệnh, phẫu thuật và y học cổ truyền Trung Quốc cho lực lượng quân đồn trú trên các đảo, với sự hỗ trợ của đội ngũ y tế gồm 70 thành viên và một đơn vị dịch vụ văn công hải quân.[12]

Đài Loan:

- Ngày 02/6, Viện Khoa học và Công nghệ Trung Sơn thuộc quân đội Đài Loan đã giới thiệu ba phiên bản của chú chó tuần tra robot do Ghost Robotics chế tạo. Viện nghiên cứu đã tích hợp công nghệ riêng của mình lên lưng các robot cho các phiên bản trinh sát, giám sát và hỏa lực, trong đó phiên bản hỏa lực bao gồm một khẩu súng gắn trên lưng. Jen Kuo-kuang, Phó trưởng bộ phận nghiên cứu hệ thống tên lửa và rocket của Viện này cho biết, dù chưa đặt hàng chính thức, quân đội Đài Loan đã bày tỏ nhu cầu về loại thiết bị này để tuần tra ở quần đảo Trường Sa và Pratas ở Biển Đông.[13]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Ngày 28/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul nhân dịp thăm chính thức Thái Lan. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, bảo đảm an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[14]

- Ngày 29/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam nhân chuyến thăm cấp nhà nước tới Singapore. Hai nhà lãnh đạo cùng khẳng định tăng cường phối hợp hiệu quả, ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương, ủng hộ chủ nghĩa đa phương và củng cố vai trò của Liên hợp quốc trong giải quyết các vấn đề an ninh, phát triển toàn cầu, củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, nhất là khi Singapore đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2027; thúc đẩy đàm phán COC hiệu lực, thực chất.[15]

- Cùng ngày, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã hội đàm với Thủ tướng Singapore Lawrence Wong. Hai bên cũng nhất trí hợp tác chặt chẽ hơn nữa trong lĩnh vực an ninh - quốc phòng, thúc đẩy kết nối hàng không, logistics, cảng biển; khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, an ninh, ổn định, an toàn và tự do hàng hải, hàng không trên Biển Đông; không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với các nguyên tắc của luật quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.[16]

- Ngày 29/5, phát biểu dẫn đề tại phiên khai mạc Đối thoại Sharngi-La, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vai trò quan trọng của trật tự dựa trên luật lệ, đặc biệt là đối với biển và đại dương; khẳng định biển và đại dương là tài nguyên, là không gian kết nối chung, là huyết mạch của thương mại, năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng toàn cầu. Không quốc gia nào được lợi nếu các tuyến kết nối ấy trở thành nơi phô diễn sức mạnh, cưỡng ép hoặc đối đầu. Đối với Biển Đông, lập trường của Việt Nam là nhất quán, rõ ràng và có nguyên tắc. Việt Nam ủng hộ giải quyết mọi tranh chấp và bất đồng bằng biện pháp hoà bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Việt Nam tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các quốc gia khác; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ độc lập, chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán hợp pháp của mình theo luật pháp quốc tế.[17]

- Bên lề Đối thoại Shangri-La, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trả lời phỏng vấn hãng Reuters. Về vấn đề Biển Đông, Tổng Bí thư khẳng định lập trường rõ ràng và nhất quán của Việt Nam là kiên quyết bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và chủ trương giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Việt Nam không cho rằng việc duy trì và phát triển quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc và xử lý các vấn đề trên Biển Đông là mâu thuẫn với nhau. Nếu duy trì được quan hệ tốt đẹp và đối thoại hiệu quả, mọi bất đồng đều có thể được giải quyết. Ngược lại, sự phát triển tích cực của quan hệ song phương cũng tạo nền tảng thuận lợi cho đối thoại. Vì vậy, việc duy trì quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc, bảo vệ chủ quyền và giải quyết các vấn đề trên Biển Đông là những mục tiêu bổ trợ lẫn nhau, chứ không loại trừ nhau.[18]

- Ngày 01/6, Việt Nam và Philippines đã ra Tuyên bố chung nhân chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Philippines. Trong đó, hai nhà lãnh đạo bày tỏ quyết tâm phát huy những thành quả hợp tác về chính trị - an ninh, an toàn và an ninh hàng hải, bảo vệ môi trường biển; nhất trí tăng cường các cơ chế hợp tác biển hiện có. Hai bên cam kết xử lý các vấn đề trên biển bằng các biện pháp hòa bình, hữu nghị, phù hợp với luật pháp quốc tế; nhất trí nghiên cứu khả năng hợp tác về nghiên cứu khoa học biển, bảo vệ môi trường, thủy đạc, kết nối hàng hải và bảo tồn các vùng biển quốc tế; tái khẳng định cam kết bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người, sự an toàn, phúc lợi, quyền bình đẳng và nhân phẩm của thuyền viên; cam kết bảo đảm triển khai các cơ chế bảo đảm an toàn và an ninh cho ngư dân hai nước; nhấn mạnh hợp tác an ninh và quốc phòng ngày càng vững chắc là một trong những trụ cột chính của khuôn khổ Đối tác Chiến lược Tăng cường; tiếp tục thể chế hóa và duy trì các cơ chế đối thoại, giao lưu giữa quân nhân các binh chủng và cơ quan hàng hải, thúc đẩy các hoạt động thăm viếng tàu và các hoạt động chung ứng phó với các vấn đề an ninh trên biển; mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực, trong đó có an ninh hàng hải và hàng không; tăng cường trao đổi và hợp tác trong việc thúc đẩy và đề cao luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.

Về tình hình khu vực và quốc tế: hai bên tái khẳng định lập trường nhất quán của ASEAN về Biển Đông, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông, giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, thúc đẩy tôn trọng đầy đủ các tiến trình pháp lý và ngoại giao, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982; tái khẳng định lập trường của mỗi nước về phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 về Biển Đông và tầm quan trọng của việc các bên tự kiềm chế trong triển khai các hoạt động có thể làm leo thang căng thẳng và ảnh hưởng đến hòa bình và ổn định ở Biển Đông; tái khẳng định cam kết bảo đảm thực hiện đầy đủ và hiệu quả DOC, duy trì và thúc đẩy môi trường thuận lợi cho đàm phán và sớm đạt được một COC thực chất và hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.[19]

- Ngày 29/5, trong khuôn khổ tham dự Đối thoại Shangri-La, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang đã gặp song phương Bộ trưởng Bộ Quốc phòng một số nước. Tại cuộc gặp song phương với Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Singapore Chan Chun Sing, Đại tướng Phan Văn Giang đề nghị hai bên tiếp tục tăng cường hợp tác, tập trung vào các nội dung: Trao đổi đoàn các cấp, nhất là cấp cao; duy trì hiệu quả các cơ chế hợp tác hiện có; thúc đẩy hợp tác thực chất giữa các quân, binh chủng và trên các lĩnh vực: an ninh mạng, an ninh, an toàn hàng hải, cứu hộ - cứu nạn, quân y, tham vấn, ủng hộ nhau tại các diễn đàn đa phương. Tại cuộc gặp song phương Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Italy Guido Crosetto, hai bên nhất trí thời gian tới sẽ tăng cường trao đổi đoàn các cấp, nhất là đoàn cấp cao; tiếp tục thúc đẩy hợp tác về công nghiệp quốc phòng, đào tạo, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; nghiên cứu mở rộng hợp tác về khắc phục hậu quả chiến tranh, an ninh biển, quân y, văn hóa-thể thao quân sự, hợp tác quân, binh chủng.[20]

- Ngày 02-03/6, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng đoàn Quan chức cao cấp (SOM) ASEAN Việt Nam đã tham dự Đối thoại ASEAN-Mỹ lần thứ 38. Về vấn đề Biển Đông, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang tái khẳng định lập trường nhất quán của Việt Nam và ASEAN về duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sớm hoàn tất COC hiệu lực, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế.[21]

- Ngày 01/6, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng và Thứ trưởng Ngoại giao Vương quốc Hà Lan Marcel de Vink đã đồng chủ trì Tham vấn chính trị cấp Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam - Hà Lan lần thứ hai. Về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, hai bên khẳng định ủng hộ chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do, giải quyết các tranh chấp, xung đột bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc; đồng thời khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982.[22]

- Ngày 02/6, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã tiếp Đoàn đại biểu Ủy ban Quốc phòng và Lực lượng vũ trang Quốc hội Pháp do Chủ nhiệm Jean-Michel Jacques làm Trưởng đoàn, nhân chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam. Tại buổi tiếp, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng đề nghị Quốc hội Pháp sớm phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA) và ủng hộ Ủy ban châu Âu (EC) sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam. Chủ nhiệm Jean-Michel Jacques khẳng định các nghị sĩ Quốc hội Pháp ủng hộ việc sớm phê chuẩn EVIPA và EC gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU, cũng như cam kết triển khai hiệu quả quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Pháp. Hai bên tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không trên các vùng biển, trong đó có Biển Đông, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, UNCLOS 1982.[23]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 27/5, trang Futura đăng tải bài viết của Pia Gray về việc Trung Quốc xây dựng đá Hải Sâm, sau 8 năm im lặng. Đá Hải Sâm dự kiến trở thành thực thể lớn nhất của Trung Quốc tại Hoàng Sa và có tiềm năng lớn nhất toàn Biển Đông (đã bồi đắp khoảng 603 hecta). Các chuyên gia nhấn mạnh vị trí này đặc biệt hiểm yếu vì nó nằm gần bờ biển và các mỏ dầu khí ngoài khơi của Việt Nam hơn bất kỳ căn cứ nào khác trước đây của Trung Quốc. Việc ưu tiên nạo vét luồng nước sâu, xây bến neo đậu hạng nặng và chuẩn bị đường băng quân sự dài khoảng 2.743m là để phục vụ cho các máy bay chiến đấu, hệ thống giám sát tầm xa và tàu hải quân. Do nằm ở phía Bắc Biển Đông và gần đại lục Trung Quốc hơn các tiền đồn phía Nam, các chuyên gia nhận định một đá Hải Sâm được vũ trang hóa mạnh mẽ sẽ đóng vai trò như một “trạm tiếp vận” khổng lồ, tối ưu hóa khả năng hỗ trợ hậu cần hoặc triển khai nhanh hải quân khi xảy ra xung đột khu vực.[24]

- Ngày 28/5, trang Global Taiwan đăng tải bài viết của Thomas Shattuck cảnh báo rằng Bắc Kinh đang nhắm đến các tiền đồn của Đài Loan ở Biển Đông, đặc biệt là đảo Pratas, như một điểm gây áp lực mới. Gần đây, tàu Cảnh sát biển Trung Quốc liên tục xâm nhập vùng biển hạn chế của Pratas bằng các chiến thuật "vùng xám". Điều này phản ánh mô hình cưỡng ép quen thuộc của Trung Quốc: từng bước lấn chiếm, leo thang căng thẳng và thiết lập "hiện trạng mới" (tương tự như ở Kim Môn hay eo biển Đài Loan). Trước tình hình này, tác giả thúc giục người đứng đầu Đài Loan Lại Thanh Đức sớm công bố một chính sách Biển Đông rõ ràng. Chính quyền Đài Bắc được khuyến nghị nên từ bỏ các yêu sách lịch sử phi thực tế ở những vùng không kiểm soát, chỉ tập trung bảo vệ đảo Pratas và đảo Ba Bình. Động thái này sẽ giúp Đài Bắc vạch trần sự bành trướng của Bắc Kinh và cải thiện quan hệ ngoại giao với các nước láng giềng.[25]

- Ngày 28/5, South China Morning Post đăng tải thông tin, cho biết, Na Uy đã thu hồi giấy phép xuất khẩu hệ thống tên lửa tấn công hải quân dành cho tàu chiến Malaysia sau khi Malaysia đã thanh toán khoảng 95% hợp đồng trị giá 126 triệu USD. Theo các nhà phân tích, lệnh cấm của Oslo đối với hệ thống tên lửa dành cho tàu chiến Malaysia có thể dẫn đến những nút thắt cổ chai hơn nữa trong dự án hiện đại hóa hải quân quan trọng của nước này do cuộc chạy đua tìm kiếm hệ thống thay thế và làm suy yếu khả năng chống lại các tàu xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của Malaysia ở Biển Đông. Hiện tại, Malaysia đang cân nhắc các đề xuất thay thế từ một số quốc gia khác.[26]

- Ngày 28/5, trang Fulcum đăng tải bài viết của Lowell Bautista và Aries A. Arugay, cho rằng Phán quyết Trọng tài Biển Đông năm 2016 không hề thất bại. Việc đánh giá chỉ dựa trên việc tuân thủ là hiểu sai cách thức hoạt động thường thấy của các phán quyết quốc tế. Ý nghĩa của chúng không nằm ở việc tuân thủ ngay lập tức, mà thay vào đó là định hình lại các câu chuyện pháp lý, hạn chế các yêu sách trong tương lai, ảnh hưởng đến ngoại giao và dần dần thay đổi ranh giới của tính hợp pháp. Về mặt này, Phán quyết năm 2016 có tầm ảnh hưởng sâu sắc. Phán quyết đã trở thành cơ sở pháp lý để các quốc gia trong khu vực và cộng đồng quốc tế dựa vào nhằm bảo vệ trật tự trên biển dựa trên luật lệ. Dù bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp, Phán quyết bảo đảm rằng cạnh tranh ở Biển Đông không chỉ diễn ra thông qua cưỡng ép và sức mạnh quân sự, mà luật pháp, cà còn thông tính hợp pháp và dư luận quốc tế.[27]

- Ngày 28/5, trang Eurasia Review đăng tải bài viết của Rommel C. Banlaoi, đưa ra những con số chứng minh tuyến hàng hải qua Biển Đông quan trọng không kém eo biển Hormuz, nhằm nhấn mạnh tại sao Biển Đông không được phép đi theo vết xe đổ tại Hormuz. Để làm được điều này, ASEAN phải tăng cường vai trò trung tâm, thúc đẩy hữu nghị và hợp tác, tuân thủ luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982 và sớm hoàn tất COC, triển khai hiệu quả Trung tâm hàng hải đặt tại Philippines. Ngoài ra, sự hợp tác giữa các cường quốc, đặc biệt là Mỹ và Trung Quốc, cùng việc xây dựng khả năng phục hồi kinh tế là yếu tố sống còn. Biển Đông cần trở thành ngọn hải đăng của hòa bình, hợp tác và thịnh vượng chung trên biển.[28]

- Ngày 28/5, trang Eurasia Review đăng tải bài viết của Simon Hutagalung, cho rằng, Biển Đông đóng vai trò huyết mạch đối với thương mại toàn cầu và lợi ích kinh tế của Hồng Kông. Nếu Biển Đông trở thành khu vực bất ổn hoặc xung đột, sẽ gây ra các mối đe dọa mang tính cấu trúc đối với thương mại và vị thế trung tâm tài chính của Hồng Kông. Cách giải quyết thách thức này là nhận thức mối liên hệ mật thiết giữa an ninh biển và phát triển kinh tế, coi Biển Đông là huyết mạch thương mại chung mà tất cả các bên đều có lợi ích. Tác giả nhấn mạnh cần phải làm rất nhiều việc để hoàn thiện COC một cách nhanh chóng. Đây không phải công cụ giải quyết tranh chấp lãnh thổ, mà là giải pháp thiết lập quy chuẩn nhằm ngăn chặn cạnh tranh chiến lược, bảo vệ an toàn hàng hải và duy trì Biển Đông như một vùng hợp tác kinh tế thay vì xung đột.[29]

- Ngày 29/5, trang Fulcrum đăng tải bài viết của Sophie Wushuang Yi, cho rằng việc giải quyết tranh chấp Biển Đông giữa Philippines và Trung Quốc đang bị đình trệ, và có khả năng sẽ tiếp tục duy trì trạng thái như vậy. Nguyên nhân chính là do Philippines đang phát đi những tín hiệu trái ngược: vừa tìm kiếm sự hòa hoãn với Trung Quốc, vừa tăng cường mạnh mẽ quan hệ an ninh với Mỹ, Nhật Bản và Australia qua các cuộc tập trận quy mô lớn, khiến Bắc Kinh lo ngại. Thêm vào đó, sự chia rẽ chính trị nội bộ tại Manila làm suy yếu khả năng thống nhất chính sách đối ngoại. Triển vọng đạt được COC thực chất hay các thỏa thuận khai thác chung đều mờ mịt do vướng mắc về hiến pháp và bất đồng nội khối ASEAN. Tóm lại, sự thiếu vắng các giải pháp bắt nguồn từ mâu thuẫn sâu sắc về thể chế, địa lý và chiến lược, khiến bế tắc và rủi ro trên biển sẽ còn tiếp diễn./.[30]

------------------------------

[1] https://news.usni.org/2026/05/31/u-s-coast-guard-patrols-near-scarborough-shoal-with-philippine-forces-amid-concerns-of-potential-chinese-build-up

[2] https://www.ccg.gov.cn/wqzf/202605/t20260531_3110.html

[3] https://pia.gov.ph/press-release/statement-of-the-national-task-force-for-the-west-philippine-sea-3/

[4] https://www.reuters.com/world/china/satellite-images-show-suspected-structure-disputed-south-china-sea-atoll-later-2026-06-04/

[5] https://www.theglobeandmail.com/politics/article-hmcs-charlottetown-canadian-warship-taiwan-strait/

[6] https://www.fmprc.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202605/t20260529_11921244.shtml

[7] https://en.mofa.gov.tw/News_Content.aspx?n=1328&sms=273&s=122409

[8] https://www.policymagazine.ca/international-law-in-the-taiwan-strait/

[9] https://www.rappler.com/philippines/full-text-marcos-address-joint-session-national-diet-japan-2026/

[10] https://www.pna.gov.ph/articles/1276230

[11] https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/secretary-rubios-call-with-philippine-president-marcos-jr

[12] https://news.cgtn.com/news/2026-05-31/Chinese-hospital-ship-sets-sail-for-South-China-Sea-mission-1NBjRO8CL2U/p.html

[13] https://www.reuters.com/world/china/robot-patrol-dogs-could-be-coming-taiwans-south-china-sea-islands-2026-06-02/

[14] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-dam-voi-thu-tuong-thai-lan-anutin-charnvirakul-102260528115445954.htm

[15] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-dam-voi-tong-thong-singapore-tharman-shanmugaratnam-102260529142421879.htm

[16] https://baochinhphu.vn/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-hoi-dam-voi-thu-tuong-singapore-lawrence-wong-102260529161702515.htm

[17] https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tai-phien-khai-mac-doi-thoai-shangri-la-lan-thu-23-1022605291938231.htm

[18] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tra-loi-phong-van-cho-hang-tin-reuters-59953-138.html

[19] https://baochinhphu.vn/tuyen-bo-chung-ve-quan-he-doi-tac-chien-luoc-tang-cuong-giua-ch-philippines-va-chxhcn-viet-nam-102260601135943571.htm

[20] https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/dai-tuong-phan-van-giang-gap-song-phuong-bo-truong-bo-quoc-phong-cac-nuoc-tai-doi-thoai-shangri-la-1041966

[21] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/asean-va-hoa-ky-tang-cuong-gan-ket-huong-toi-ky-niem-50-nam-quan-he-60259-140.html

[22] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/tham-van-chinh-tri-cap-thu-truong-ngoai-giao-viet-nam-ha-lan-lan-thu-hai-59972-140.html

[23] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/thu-truong-ngoai-giao-le-thi-thu-hang-tiep-doan-dai-bieu-uy-ban-quoc-phong-va-luc-luong-vu-trang-quoc-hoi-phap-60258-140.html

[24] https://www.futura-sciences.com/en/satellite-images-reveal-chinas-biggest-artificial-island-rising-from-the-sea_33043/

[25] https://globaltaiwan.org/2026/05/chinas-next-target/

[26] https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3355173/malaysias-navy-faces-rough-waters-south-china-sea-without-norways-missiles

[27] https://fulcrum.sg/the-2016-south-china-sea-arbitration-award-did-not-fail/

[28] https://www.eurasiareview.com/28052026-south-china-sea-must-avoid-becoming-hormuz-oped/

[29] https://www.eurasiareview.com/28052026-south-china-sea-threatens-hong-kong-trade-oped/

[30] https://fulcrum.sg/between-talks-and-tensions-why-the-south-china-sea-wont-stabilise-in-2026/