Biên giới lãnh thổ

Tin nổi bật:

- Trung Quốc tiếp tục phản ứng về việc Philippines và Nhật Bản đàm phán phân định biển;

- Philippines công bố thông tin về cấu trúc mới phát hiện của Trung Quốc ở bãi cạn Scarborough;

- Các nhà quan sát tiếp tục phân tích khía cạnh khai thác tài nguyên của Trung Quốc ở Biển Đông và Biển Hoa Đông.

------------------------------

I. Các sự kiện chính về vấn đề Biển Đông

1. Diễn biến xung quanh việc Philippines và Nhật Bản “đàm phán phân định biển”:

- Ngày 06/6, Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc, Cục Hải sự Phúc Kiến, Cục Hải sự Quảng Đông, Trung tâm Bảo đảm hàng hải Đông Hải, Cục Cứu hộ Đông Hải tổ chức hoạt động chấp pháp chuyên biệt về giao thông hàng hải tại vùng biển phía Đông Đài Loan, thực thi quyền tài phán hành chính trên biển của Trung Quốc, tăng cường năng lực tuần tra thực thi pháp luật ở vùng biển xa và kiểm soát giao thông tại các vùng biển trọng điểm, nhằm bảo đảm an toàn giao thông hàng hải, bảo vệ quyền và lợi ích của Trung Quốc. Tân Hoa xã cho biết, đây là hành động cần thiết nhằm đáp lại việc Nhật Bản và Philippines tuyên bố khởi động “đàm phán phân định biển” ở phía Đông đảo Đài Loan của Trung Quốc.[1]

- Ngày 07/6, Cục Quản lý Cảnh sát biển Đài Loan (CGA) đã lên án chiến dịch trên của Trung Quốc, cho rằng Bắc Kinh không có chủ quyền trong khu vực này và các tuyên bố chủ quyền của nước này vi phạm luật quốc tế; cam kết sẽ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để kiên quyết bảo vệ “chủ quyền quốc gia”.[2]

- Ngày 09/6, trả lời câu hỏi của phóng viên về việc các tàu hải cảnh của Trung Quốc được phát hiện hoạt động trong “vùng đặc quyền kinh tế” gần đảo Yonaguni của tỉnh Okinawa của Nhật Bản, Người Phát ngôn (NPN) Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định Trung Quốc có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa ở khu vực này. Việc Nhật Bản và Philippines bỏ qua Trung Quốc để tiến hành cái gọi là đàm phán phân định biển là sự vi phạm nghiêm trọng UNCLOS 1982, các luật quốc tế khác cũng như các chuẩn mực cơ bản về quan hệ quốc tế, xâm phạm nghiêm trọng các quyền và lợi ích biển của Trung Quốc.[3]

- Ngày 09/6, NPN Bộ Quốc phòng Trung Quốc Trương Hiểu Cương nhấn mạnh Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã nhiều lần khẳng định lập trường kiên quyết của Trung Quốc về việc Nhật Bản và Philippines khởi động cái gọi là đàm phán phân định biển ở vùng biển phía Đông đảo Đài Loan của Trung Quốc. Trung Quốc sẽ tiến hành các biện pháp kiên quyết và mạnh mẽ để bảo vệ chủ quyền, các quyền và lợi ích biển của quốc gia.[4]

- Ngày 10/6, phát biểu tại một diễn đàn do Nikkei tổ chức tại Tokyo, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho biết, tuy có một số phản ứng nhưng Philippines cho rằng phải tiếp tục đàm phán phân định với Nhật Bản. Kế hoạch đàm phán là do Philippines đề xuất và đây là một phần trong nỗ lực nhằm tăng cường quan hệ với Nhật Bản.[5]

- Ngày 09/6, trang Người quan sát (Guancha.cn) đăng tải bài viết của Diêu Cẩm Đường, Trợ lý nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế Trung Quốc, chuyên gia đặc biệt tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh Đại học Thanh Hoa. Bài viết có tiêu đề “Phân định biển Nhật Bản - Philippines, Đài Loan đã thực sự hiểu rõ hoàn cảnh của mình hay chưa?”, nhận định: i) Về ý đồ chiến lược: Nhật Bản và Philippines đàm phán phân định vùng đặc quyền kinh tế không chỉ là nhu cầu pháp lý mà là công cụ để Nhật Bản tăng cường liên kết an ninh, kiểm soát các tuyến đường biển trọng yếu và giành quyền đặt ra các quy tắc quốc tế trong quản trị hàng hải; ii) Phản ứng của Trung Quốc: Trước động thái này, Trung Quốc đã nâng cấp các biện pháp thực thi pháp luật lên tầm quốc gia, thiết lập hệ thống quản trị thường xuyên tại vùng biển phía Đông Đài Loan để khẳng định chủ quyền và kiểm soát rủi ro; iii) Tình thế bị động của Đài Loan: Đài Loan hoàn toàn bị gạt ra ngoài các cuộc đàm phán giữa Nhật Bản và Philippines. Tác giả cho rằng điều này phản ánh vị thế và tầm ảnh hưởng của Đài Loan đang suy yếu nghiêm trọng do chính sách quá lệ thuộc vào Mỹ - Nhật, khiến họ không thể bảo vệ các quyền lợi cốt lõi về ngư nghiệp và nghiên cứu khoa học. Sự kiện này gây ra cú sốc trong đời sống chính trị Đài Loan: làm gia tăng tranh cãi về không gian quốc tế, dấy lên lo ngại trong cộng đồng ngư dân và thay đổi cách nhìn của một bộ phận người dân Đài Loan về quan hệ đối tác với Nhật Bản.[6]

2. Về việc phát hiện cấu trúc nổi của Trung Quốc ở bãi cạn Scarborough:

- Ngày 05/6, trả lời câu hỏi của phóng viên về cấu trúc mới xuất hiện trên bãi Scarborough, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho biết, “đảo Hoàng Nham” (bãi cạn Scarborough) là một phần lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc. Trung Quốc có chủ quyền không thể tranh cãi đối với bãi cạn Scarborough và vùng biển lân cận. Bất kỳ hoạt động nào mà Trung Quốc tiến hành trên bãi cạn Scarborough, bao gồm cả nghiên cứu khoa học, đều là quyền hợp pháp của một quốc gia có chủ quyền.[7]

- Ngày 09/6, Lực lượng Đặc nhiệm quốc gia về Biển Đông của Philippines (NTF-WPS) đưa ra xác nhận về sự xuất hiện của một cấu trúc nổi tại bãi cạn Scarborough, có kích thước 6x6m, trông giống như một chiếc ăng-ten, có nhân sự hoạt động trên đó. Bộ Ngoại giao Philippines đã thực hiện các biện pháp ngoại giao phù hợp với Chính phủ Trung Quốc; cho biết việc bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Philippines vẫn là ưu tiên hàng đầu; khẳng định kiên định trong việc bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982 và Phán quyết Toà trọng tài năm 2016; tái khẳng định bãi cạn Scarborough là một phần không thể tách rời của Philippines và nằm trong các vùng biển của nước này theo quy định của luật pháp quốc tế.[8]

- Cùng ngày, tại họp báo thường kỳ, NPN Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nhắc lại lập trường được NPN Mao Ninh phát biểu ngày 05/6 và kêu gọi Philippines chấm dứt các hành động khiêu khích xâm phạm trên biển và chấm dứt tuyên truyền, thổi phồng.[9]

- Ngày 10/6, tại cuộc họp báo do NTF-WPS tổ chức sau khi gửi công hàm phản đối tới Trung Quốc, NPN Hải quân Philippines, Chuẩn đô đốc Roy Trinidad cho biết, Philippines đang làm hết sức mình để thực hiện nhiệm vụ được giao, bao gồm việc ngăn chặn việc biến bãi cạn Scarborough thành một hòn đảo nhân tạo khác. Tại cuộc họp báo, NPN Cảnh sát biển Philippines Jay Tarriela cho rằng, khả năng cao nhất là mục đích của cấu trúc này là tiến hành “nghiên cứu khoa học bất hợp pháp”.[10]

3. Các tin tức liên quan khác:

Trung Quốc:

- Ngày 10/6, NPN Hải quân Philippines, Chuẩn đô đốc Roy Vincent Trinidad cho biết số lượng tàu Trung Quốc quan sát được ở Biển Đông từ ngày 02-08/6 giảm nhẹ từ 44 xuống còn 41 tàu. Cụ thể: i) Bãi Cỏ Mây: 16 tàu (3 tàu Hải quân, 13 tàu Hải cảnh); ii) Bãi cạn Scarborough: 13 tàu (9 tàu Hải quân, 4 tàu Hải cảnh); iii) Bãi Sa Bin: 9 tàu (3 tàu Hải quân, 6 tàu Hải cảnh); iv) Đảo Thị Tứ: 9 tàu (3 tàu Hải quân, 6 tàu Hải cảnh).[11]

Philippines và đối tác:

- Ngày 04/6, phát biểu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington DC, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro cho rằng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) là một kết quả rất quan trọng và hy vọng sẽ được hoàn thành vào cuối năm nay. ASEAN và Trung Quốc đang tiến gần đến việc giải quyết 04 vấn đề mang tính bước ngoặt: phạm vi áp dụng, tính ràng buộc pháp lý, mối liên hệ giữa COC và Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biên Đông (DOC) và các điều khoản tham chiếu.[12]

- Ngày 05/6, Ngoại trưởng Philippines Theresa Lazaro có cuộc gặp với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio. Hai bên thảo luận về các ưu tiên kinh tế và an ninh, trong đó có vấn đề Chủ tịch ASEAN năm nay của Philippines và nỗ lực thúc đẩy hòa bình, an ninh ở Biển Đông.[13]

- Ngày 08/6, tại Manila, Philippines, Nhật Bản và Mỹ tổ chức Đối thoại biển ba bên lần thứ hai, tái khẳng định ủng hộ đối với luật biển quốc tế và bày tỏ lo ngại về căng thẳng ở Biển Đông. Các bên cũng thảo luận về tăng cường hợp tác biển và các vấn đề an ninh khu vực.[14]

- Ngày 10/6, Hải quân Philippines cho biết, nước này cùng Italia và Singapore đã thực hiện diễn tập nhóm trên đường tới Hawaii từ ngày 06-08/6. Các tàu tham gia bao gồm BRP Miguel Malvar (Philippines), BRP Gabriela Silang (PCG), RSS Steadfast (Singapore) và ITS Giovanni delle Bande Nere (Italia).[15]

Mỹ:

- Ngày 10/6, phát biểu tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau khẳng định, là một quốc gia Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, Mỹ có lợi ích thương mại và chiến lược thiết yếu trong việc bảo đảm Biển Đông luôn tự do và rộng mở cho tất cả. Mỹ mong muốn duy trì hòa bình và ổn định tại Biển Đông, bảo vệ quyền tự do hàng hải và hàng không, duy trì dòng chảy thương mại thông suốt và phản đối mọi hành động cưỡng ép nhằm giải quyết các tranh chấp trên biển. Mỹ ủng hộ nỗ lực của ASEAN trong việc đàm phán COC phù hợp với luật pháp quốc tế, bảo đảm các quyền và tự do hàng hải, đồng thời bảo vệ lợi ích của tất cả các quốc gia; cam kết hợp tác chặt chẽ với Việt Nam và các đối tác ASEAN khác nhằm bảo vệ các lợi ích chung này và bảo đảm Biển Đông tiếp tục là vùng biển tự do và rộng mở.[16]

II. Tình hình và hoạt động đối ngoại của Việt Nam liên quan Biển Đông:

- Ngày 08/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã tiến hành hội đàm nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam. Trong lĩnh vực kinh tế, hai nhà Lãnh đạo nhất trí triển khai hiệu quả Chiến lược “Ba kết nối”; nghiên cứu phát triển các tuyến vận tải đường bộ, đường thủy ven biển kết nối hai nước và khu vực tiểu vùng Mekong. Về các vấn đề khu vực và quốc tế, hai Thủ tướng nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại ASEAN và các cơ chế đa phương; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì đoàn kết, thống nhất và vai trò trung tâm của ASEAN; thúc đẩy lập trường chung của ASEAN về Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.[17]

- Chiều 9/6, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã hội đàm với Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão. Về hợp tác đa phương, hai Lãnh đạo nhất trí tăng cường phối hợp, ủng hộ lẫn nhau tại Liên hợp quốc, ASEAN và các diễn đàn khu vực, quốc tế; cùng duy trì đoàn kết, vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực, trong đó có việc đề cao luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982.[18]

- Ngày 10/6, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung tiếp Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau. Hai bên trao đổi về tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không ở khu vực, giải quyết các vấn đề bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế. Hai bên chia sẻ quan điểm về việc quan hệ Việt Nam – Mỹ phát triển ổn định, thực chất không chỉ phục vụ lợi ích của hai nước, mà còn đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực cũng như trên thế giới.[19]

- Ngày 10/6, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung tiếp Quốc vụ khanh Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ai-len Seema Malhotra. Trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, hai bên khẳng định tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại các cơ chế đa phương, nhất là trong khuôn khổ Liên hợp quốc và ASEAN - Anh; đề cao đối thoại, thượng tôn luật pháp quốc tế, giải quyết các bất đồng bằng biện pháp hòa bình, bảo đảm tự do, an ninh, an toàn hàng hải, an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng và lợi ích chính đáng của các quốc gia, qua đó đóng góp vào hòa bình, ổn định và phát triển tại mỗi khu vực và trên thế giới.[20]

- Từ ngày 08-09/6, phát biểu tại chuỗi Hội nghị Quan chức cao cấp (SOM) trong các khuôn khổ ASEAN, ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc (ASEAN+3), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Cấp cao Đông Á (EAS), về các vấn đề quốc tế và khu vực, Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh yêu cầu hợp tác duy trì hoà bình, ổn định, tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, không sử dụng hoặc đe doạ sử dụng vũ lực, giải quyết hoà bình các tranh chấp; khẳng định việc bảo đảm hoà bình, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông là lợi ích và trách nhiệm chung; đề nghị các nước tiếp tục ủng hộ lập trường và nỗ lực của ASEAN về Biển Đông. Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục cùng nước ASEAN và Trung Quốc nỗ lực thực hiện đầy đủ, hiệu quả DOC và sớm đạt được COC hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.[21]

- Từ ngày 02-05/6, tại Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh đã diễn ra đàm phán Vòng XVIII Nhóm công tác về vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ, Vòng XV Nhóm công tác bàn bạc về hợp tác cùng phát triển trên biển Việt Nam - Trung Quốc và đàm phán Vòng XVIII Nhóm công tác về hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm trên biển Việt Nam-Trung Quốc. Hai bên đã đi sâu trao đổi về nội dung công việc của các Nhóm công tác, nhất trí thúc đẩy phân định vùng biển ngoài cửa Vịnh Bắc Bộ và bàn bạc về hợp tác cùng phát triển trên biển sớm đạt tiến triển thực chất; tích cực triển khai hợp tác trên các lĩnh vực ít nhạy cảm trên biển trên cơ sở luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982; trao đổi thẳng thắn, thực chất về tình hình trên biển, nhấn mạnh cần thực hiện nghiêm túc nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai Đảng, hai nước và Thỏa thuận về những nguyên tắc cơ bản chỉ đạo giải quyết vấn đề trên biển Việt Nam-Trung Quốc, nỗ lực kiểm soát tốt hơn và tích cực giải quyết bất đồng trên biển, cùng nhau duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông và khu vực, góp phần thúc đẩy quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc phát triển ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất theo đúng định hướng “6 hơn”.[22]

III. Ý kiến học giả, chuyên gia

- Ngày 05/6, Sáng kiến Minh bạch hàng hải (AMTI) đăng tải bài viết “Tìm hiểu sâu hơn: Trung Quốc thăm dò vùng biển mới ở biển Hoa Đông để khai thác dầu khí”, cho biết, Trung Quốc đã xây dựng ba giàn khoan cố định mới tại biển Hoa Đông, đồng thời tích cực thăm dò gần khu vực phát triển chung Trung-Nhật. Dữ liệu AIS và hình ảnh vệ tinh cho thấy Bắc Kinh đang mở rộng hoạt động sang các vùng biển nhạy cảm hơn đối với Tokyo. Dù Nhật Bản phản đối do tranh chấp về trữ lượng hydrocarbon dọc đường trung tuyến, Trung Quốc vẫn tiếp tục triển khai các giàn khoan và tàu khảo sát địa chất (Haiyang Dizhi 8, 9). Với việc các cuộc khảo sát thường là tiền đề cho xây dựng giàn khoan, những động thái này không chỉ thách thức các yêu sách về thềm lục địa của Nhật Bản mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm gia tăng căng thẳng song phương trong khu vực.[23]

- Ngày 05/6, Eurasia Review đăng tải bài viết của Felix Abt, cho rằng tầm quan trọng của Biển Đông đối với Trung Quốc không nằm ở dầu mỏ, ngư trường hay các tuyến đường hàng hải thương mại, mà ở ý nghĩa chiến lược của nó đối với sự tồn vong hạt nhân dưới đáy biển. Tác giả cho rằng, do duy trì chính sách không sử dụng vũ khí hạt nhân trước, Bắc Kinh phải sở hữu khả năng đáp trả lần thứ hai (second-strike capability), khả năng trả đũa sau khi hứng chịu một cuộc tấn công hạt nhân. Trái ngược với biển Hoàng Hải và Hoa Đông, Biển Đông có độ sâu hơn 4000m, là “pháo đài” lý tưởng để tàu ngầm tên lửa đạn đạo hoạt động kín đáo. Việc Trung Quốc xây dựng và quân sự hóa các rạn san hô được xem là nỗ lực thiết lập mạng lưới giám sát để bảo vệ “pháo đài” dưới nước này[24]./.

------------------------------

[1] https://www.news.cn/politics/20260606/ecf12ff0d4fd4ff5afc42983163a6c28/c.html

[2] https://focustaiwan.tw/politics/202606070006

[3] https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202606/t20260609_11940743.html

[4] http://eng.mod.gov.cn/2025xb/P/16466431.html

[5] https://www.japantimes.co.jp/news/2026/06/10/japan/politics/philippines-plan-japan-talks/

[6] https://www.guancha.cn/yaojinxiang/2026_06_09_819897.shtml

[7] https://www.mfa.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202606/t20260605_11938293.shtml

[8] https://www.facebook.com/photo/?fbid=122269143818183067&set=a.122102016374183067

[9] https://www.mfa.gov.cn/fyrbt_673021/jzhsl_673025/202606/t20260609_11940686.shtml

[10] https://thediplomat.com/2026/06/philippines-urges-china-to-remove-movable-platform-at-disputed-south-china-sea-shoal/

[11] https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/990928/afp-chinese-vessel-presence-wps-41-from-44/story/

[12] https://www.philstar.com/headlines/2026/06/10/2534209/philippines-targets-end-2026-south-china-sea-code-conduct

[13] https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/secretary-rubios-meeting-with-philippine-secretary-of-foreign-affairs-lazaro/

[14] https://globalnation.inquirer.net/326983/ph-us-japan-reaffirm-maritime-rules-amid-south-china-sea-tensions

[15] https://www.pna.gov.ph/articles/1276944

[16] https://vn.usembassy.gov/vi/phat-bieu-cua-thu-truong-ngoai-giao-hoa-ky-christopher-landau-va-phien-hoi-dap-tai-dien-dan-tuong-lai-asean-aff-2026/

[17] https://baoquocte.vn/thu-tuong-chinh-phu-le-minh-hung-hoi-dam-voi-thu-tuong-thai-lan-anutin-charnvirakul-403681.html

[18] https://www.facebook.com/thongtinchinhphu/posts/pfbid036dE7w2qh2R7kbMNwqekK819VN11eSxVSoMa9NrkvPE58SVHpmowpF4LpizP9A4uhl

[19] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-bo-ngoai-giao-le-hoai-trung-tiep-pho-ngoai-truong-hoa-ky-chritopher-landau-60417-1073.html

[20] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/uy-vien-bo-chinh-tri-bo-truong-bo-ngoai-giao-le-hoai-trung-tiep-quoc-vu-khanh-vuong-quoc-lien-hiep-anh-va-bac-ai-len-60416-1073.html

[21] https://mofa.gov.vn/tin-chi-tiet/chi-tiet/khang-dinh-manh-me-vai-tro-cua-asean-va-cac-co-che-do-asean-dan-dat-trong-thuc-day-doi-thoai-va-hop-tac-xay-dung-long-tin-o-khu-vuc-60405-140.html

[22] https://baoquocte.vn/viet-nam-va-trung-quoc-dam-phan-ve-van-de-bien-dong-402077.html

[23] https://amti.csis.org/delving-deeper-china-tests-new-waters-in-east-china-sea-oil-and-gas/

[24] https://www.eurasiareview.com/05062026-the-next-major-war-what-the-south-china-sea-is-really-about-oped/