Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta

18/05/2020 15:09

Nhân dịp kỷ niệm 130 năm ngày sinh của Hồ Chủ tịch, Ủy ban Biên giới quốc gia xin trân trọng giới thiệu bài viết “Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta" của Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh.

Nội dung bài viết như sau:

Vào những ngày này, với lòng biết ơn sâu sắc, cả nước ta kỷ niệm 130 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ kính yêu, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Ngành Ngoại giao Việt Nam rất vinh dự và tự hào được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên. Là lãnh tụ thiên tài, là nhà ngoại giao kiệt xuất đã sáng lập ra nền ngoại giao Việt Nam hiện đại, Bác đã chỉ đạo công tác ngoại giao nước nhà vượt qua muôn vàn khó khăn, góp phần giành độc lập, tự do và thống nhất đất nước. Từ chủ nghĩa yêu nước và truyền thống văn hóa Việt Nam, bằng kho tàng tri thức đồ sộ Đông - Tây, với bản lĩnh dạn dày và kinh nghiệm vô cùng phong phú qua hàng chục năm bôn ba hoạt động cách mạng, Bác đã để lại cho nền ngoại giao Việt Nam hiện đại một tư tưởng ngoại giao đặc sắc - Tư tưởng Ngoại giao Hồ Chí Minh.

Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh bao hàm những nguyên lý, nội dung, phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao. Người đề cao các quyền dân tộc cơ bản, bao gồm độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ, thống nhất đất nước, hòa bình và chống chiến tranh xâm lược. Người nhấn mạnh ngoại giao “phải luôn luôn vì lợi ích của dân tộc mà phục vụ”[1]; độc lập tự chủ, tự lực tự cường phải gắn liền với đoàn kết và hợp tác quốc tế, theo đó Việt Nam sẵn sàng “làm bạn với tất cả mọi nước dân chủ và không gây thù oán với một ai”[2]. Người hết sức coi trọng tình hữu nghị và hợp tác với các nước láng giềng có chung biên giới; mở rộng bang giao với các nước trong khu vực và trên thế giới; xử lý tốt quan hệ với các nước lớn để phục vụ lợi ích cách mạng.

Trong phương pháp, Người xác định ngoại giao phải là một mặt trận, một binh chủng hợp thành của cách mạng Việt Nam, kết hợp nhuần nhuyễn “vừa đánh vừa đàm”, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại để tạo nên sức mạnh tổng hợp to lớn. Người luôn đặt Việt Nam trong dòng chảy của thế giới, coi trọng các trung tâm quyền lực, các trào lưu lớn. Người đặc biệt đề cao “dĩ bất biến, ứng vạn biến”, lấy cái không thể thay đổi để ứng phó với muôn sự thay đổi, giữ vững tính nguyên tắc, kiên định, vững chắc của mục tiêu chiến lược với tính linh hoạt, uyển chuyển của sách lược cách mạng. Phương pháp ngoại giao Hồ Chí Minh còn thể hiện truyền thống yêu hòa bình của dân tộc ta, nỗ lực giải quyết bất đồng bằng các phương cách hoà bình.

Trên nền tảng văn hóa dân tộc, phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh thấm đẫm giá trị tinh hoa văn hóa của nhân loại, kết hợp nhuần nhuyễn văn hoá Đông - Tây. Về tư duy, Người căn dặn phải có quan điểm toàn diện, “nhìn cho rộng suy cho kỹ” để thấy rõ được xu thế chung và chiều hướng của tiến bộ xã hội. Trong ứng xử, Người kết hợp hài hòa giữa các giá trị dân tộc và quốc tế, làm cho mọi người cảm thấy gần gũi, thân tình. Trong giao tiếp, Người dùng cách thể hiện bình dị để gửi gắm hiệu quả những thông điệp ngoại giao.

Nét nổi bật trong nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh là sự vận dụng nhuần nhuyễn “năm cái biết” (biết mình, biết người, biết thời thế, biết dừng và biết biến), là khả năng tạo dựng thời cơ và chớp thời cơ, là ngoại giao tâm công giúp thu phục lòng người bằng chính nghĩa, tình người, lẽ phải và đạo lý. Những thành tựu của đối ngoại Việt Nam trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và bảo vệ Tổ quốc ta đã thể hiện rõ nét sự tài tình của Hồ Chí Minh trong việc vận dụng các nghệ thuật ngoại giao để đưa cách mạng đến thành công.

*

*   *

Thực tiễn đã chứng minh Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh là di sản vô giá, là nền tảng sức mạnh và là chìa khóa để triển khai thắng lợi, hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng qua các giai đoạn cách mạng. Chính nhờ sự vận dụng sáng tạo Tư tưởng ngoại giao của Người trong tình hình mới, đối ngoại Việt Nam đã giành được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần duy trì môi trường hoà bình, thu hút các nguồn lực cho phát triển, giữ vững chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc và nâng cao vị thế quốc tế của nước ta.

Đến nay Việt Nam đã có quan hệ ngoại giao với 189/193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc, có quan hệ đối tác chiến lược, toàn diện với 30 nước. Chúng ta hết sức coi trọng quan hệ với các nước láng giềng chung biên giới, các đối tác chiến lược, toàn diện; đã đưa quan hệ với các đối tác ngày càng đi vào chiều sâu, ổn định, bền vững, từng bước xử lý ổn thoả các vấn đề phát sinh, tồn tại. Đồng thời, chúng ta đã nỗ lực phát triển quan hệ ngày càng thiết thực với các nước láng giềng khu vực và bạn bè truyền thống.

Tiến trình hội nhập quốc tế của nước ta ngày càng sâu rộng, hiệu quả. Về kinh tế, Việt Nam đã trở thành mắt xích quan trọng trong nhiều liên kết kinh tế thông qua ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do, qua đó tạo ra những động lực to lớn cho phát triển. IMF đánh giá Việt Nam nằm trong số 20 nền kinh tế có đóng góp lớn nhất vào tăng trưởng toàn cầu năm 2019. Dù dịch Covid-19 đang gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu, nhưng Việt Nam vẫn tăng trưởng dương vào loại cao trong khu vực. Hội nhập quốc tế về chính trị - an ninh - quốc phòng, xã hội - văn hoá và các lĩnh vực khác ngày càng sâu sắc.

Với thế và lực mới, Việt Nam đã tham gia và đóng góp tích cực ở hầu hết các tổ chức, diễn đàn quốc tế quan trọng, đảm nhiệm thành công nhiều trọng trách, đang phát huy hiệu quả vai trò Chủ tịch ASEAN 2020 và Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc nhiệm kỳ 2020 - 2021. Việt Nam đã và đang đóng góp tích cực trong giải quyết nhiều vấn đề quốc tế quan trọng như: góp phần bảo đảm an ninh lương thực, đẩy mạnh hợp tác quốc tế phòng chống dịch Covid-19, thúc đẩy hoà bình và hoà giải trên bán đảo Triều Tiên...

Trong môi trường quốc tế ngày càng phức tạp, đối ngoại đã góp phần hiệu quả vào bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc. Chúng ta đã nỗ lực xây dựng đường biên giới trên bộ hoà bình, hữu nghị và phát triển với Lào, Cam-pu-chia và Trung Quốc. Trước những phức tạp ở Biển Đông, chúng ta đã đánh giá đúng tình hình, đấu tranh, xử lý kịp thời, tỉnh táo, sáng suốt, kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, các quyền và lợi ích chính đáng của Việt Nam trên biển.

Bên cạnh những kết quả trên, các trụ cột và lĩnh vực quan trọng khác của công tác đối ngoại đều đạt nhiều thành tựu. Đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân, đối ngoại Quốc hội, đối ngoại quốc phòng - an ninh được triển khai hiệu quả, phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng; ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa, bảo hộ công dân, công tác người Việt Nam ở nước ngoài, thông tin đối ngoại cũng được triển khai chủ động, tích cực, góp phần quan trọng vào thành tựu đối ngoại chung của đất nước.

*

*   *

Bên thềm thập niên thứ ba của thế kỷ 21, thế giới đang chứng kiến những biến động to lớn, sâu sắc và khó lường. Hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song đại dịch Covid-19 đã góp phần đẩy nhanh hơn những chuyển biến sâu sắc trong cục diện quốc tế, tác động trực tiếp tới môi trường an ninh và phát triển của nước ta. Chúng ta cần tiếp tục vận dụng sáng tạo Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh để đặt Việt Nam vào đúng “dòng chảy của thời đại”, tạo sức mạnh to lớn đưa cách mạng Việt Nam tới những thắng lợi mới.

Theo đó, ngoại giao Việt Nam cần phát huy tốt vai trò là “một mặt trận” tiên phong nhằm củng cố vững chắc môi trường quốc tế thuận lợi và thu hút các nguồn lực phục vụ phát triển và nâng cao vị thế đất nước, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ lúc nước chưa nguy. Các “binh chủng” của đối ngoại Việt Nam, gồm ngoại giao Nhà nước, đối ngoại Đảng và đối ngoại nhân dân cần đồng tâm hiệp lực để tận dụng được những cơ hội mới và xử lý hiệu quả những thách thức phức tạp đang đặt ra. Chúng ta cần vận dụng tốt nguyên tắc “dĩ bất biến, ứng vạn biến”. Cần kiên định mục tiêu bất biến là lợi ích tối thượng của quốc gia - dân tộc với nội hàm là hoà bình, độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, nâng cao sức mạnh và vị thế của quốc gia; đồng thời, linh hoạt, khéo léo trong sách lược, hành động để xử lý cái "vạn biến" của tình hình. Trước những phức tạp ở Biển Đông, chúng ta kiên trì sử dụng các biện pháp hoà bình để giải quyết tranh chấp, đồng thời "kiên quyết bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: Toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước”[3] như lời Bác căn dặn.

Chúng ta cũng cần tiếp tục thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế sâu rộng để đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp. Thực hiện tư tưởng của Bác về đoàn kết và hợp tác quốc tế, chúng ta tiếp tục coi trọng quan hệ với các nước láng giềng có chung biên giới; đưa vào chiều sâu quan hệ với các nước trong khu vực và trên thế giới; đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương.

Trong tình hình mới, cán bộ đối ngoại cần thường xuyên phấn đấu, tu dưỡng như lời Bác dặn: "chỉ có qua học tập, qua sự cố gắng của từng cá nhân và cả ngành thì công tác ngoại giao mới đáp ứng nhu cầu của đất nước"[4]. Cán bộ đối ngoại cần vừa "hồng", vừa "chuyên" để xây dựng nền ngoại giao Việt Nam hiện đại trong thời kỳ mới. Đặc biệt, cần thực hiện lời căn dặn của Bác: “phải luôn luôn vì lợi ích dân tộc mà phục vụ và nhà ngoại giao phải khôn khéo để lợi ích đó được đảm bảo"[5].

Dưới ánh sáng của Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, ngoại giao Việt Nam sẽ tiếp tục viết lên những thành công mới, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đưa nước ta sánh vai cùng các cường quốc năm châu như Bác hằng mong ước./.

 

[1] Bác Hồ nói chuyện tại Hội nghị ngoại giao 1964. Hồ sơ lưu trữ Bộ Ngoại giao Việt Nam.

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, tr. 153.

[3]Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, tập 4, tr.522, tr.3.

[4] Bác Hồ nói về ngoại giao, Học việc Quan hệ quốc tế, Nxb. Hà Nội, 1994, tr.16.

[5] Hồ Chủ tịch nói chuyện tại Hội nghị ngoại giao 1964: Hồ sơ lưu trữ Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Cùng chuyên mục
Hệ thống Một cửa quốc gia của Viettel đạt giải sao Khuê 2020
Hệ thống Một cửa quốc gia của Viettel đạt giải sao Khuê 2020

Thay cho những bộ hồ sơ bằng giấy nặng nề, cồng kềnh, khó di chuyển, Hệ thống Một cửa quốc gia do Viettel phát triển...

Nghĩa tình Việt - Lào trong đại dịch Covid-19
Nghĩa tình Việt - Lào trong đại dịch Covid-19

Tuyến biên giới trên bộ do BĐBP Quảng Trị phụ trách dài hơn 179 km, đối diện với 2 tỉnh Sa La Van và Sa...

ĐSQ Việt Nam tại Lào lưu ý công dân đăng ký xuất cảnh với Cơ quan đại diện trước khi về nước
ĐSQ Việt Nam tại Lào lưu ý công dân đăng ký xuất cảnh với Cơ quan đại diện trước khi về nước

Đại sứ quán lưu ý, công dân Việt Nam sinh sống, làm việc tại Lào có nhu cầu về nước, phải đăng ký xuất cảnh...

Quy định mới với hàng hoá tạm nhập tái xuất
Quy định mới với hàng hoá tạm nhập tái xuất

Thông tư số 09/2020/TT-BCT ngày 14/5/2020 của Bộ Công Thương quy định lộ trình áp dụng cửa khẩu nhập khẩu, xuất khẩu, đối với hàng...

Bác Hồ trong lòng nhân dân Lào anh em
Bác Hồ trong lòng nhân dân Lào anh em

Theo dòng chảy của lịch sử, nhiều sự kiện đã trôi dần vào quá khứ, nhưng tình cảm sâu đậm mà người dân Lào dành...

Thông tin liên quan Biển Đông từ 10-18/5/2020
Thông tin liên quan Biển Đông từ 10-18/5/2020

Bộ NN&PTNT khuyến khích ngư dân bám biển / Tàu Mỹ qua lại ở Biển Đông / Họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao/...

Hội đàm Quốc phòng Nhật-Mỹ-Hàn thảo luận an ninh Biển Đông và Hoa Đông
Hội đàm Quốc phòng Nhật-Mỹ-Hàn thảo luận an ninh Biển Đông và Hoa Đông

Ngày 13/5, Hội đàm Quốc phòng cấp chuyên viên Nhật-Hàn-Mỹ đã diễn ra theo hình thức trực tuyến.

Gian nan đường tuần tra biên giới
Gian nan đường tuần tra biên giới

Dẫu muôn vàn vất vả trên bước đường tuần tra, nhưng mỗi cán bộ, chiến sĩ Biên phòng luôn xác định: “Đồn là nhà, biên...

Thông tin liên quan Biển Đông từ 30/4-10/5/2020
Thông tin liên quan Biển Đông từ 30/4-10/5/2020

Philippines phản đối các hành động gần đây của Trung Quốc / Hội Nghề cá Việt Nam phản đối lệnh cấm đánh bắt cá của...

Lào ban hành quy định xuất nhập cảnh tạm thời
Lào ban hành quy định xuất nhập cảnh tạm thời

Liên quan tới đại dịch này, Bộ Ngoại giao Lào vừa ban hành hướng dẫn số 1342 về xuất nhập cảnh Lào trong giai đoạn...

Cảnh sát biển hỗ trợ ngư dân vượt khó khăn do dịch Covid-19
Cảnh sát biển hỗ trợ ngư dân vượt khó khăn do dịch Covid-19

Quan hệ thắm đượm nghĩa tình Việt Nam - Campuchia ngày càng được củng cố qua nhiều thập kỷ, đặc biệt là trong cuộc chiến...

Thêm những 'viên đá' xây Thư viện Hoàng Sa
Thêm những 'viên đá' xây Thư viện Hoàng Sa

"Cột mốc chủ quyền" ấy giờ đây đang chờ thêm những "viên đá" đóng góp từ mọi nguồn để xây nên Thư viện Hoàng Sa....

Phát biểu của Ngoại trưởng Indonesia Retno Marsudi ngày 6/5/2020 trước các hành động gần đây trên Biển Đông
Phát biểu của Ngoại trưởng Indonesia Retno Marsudi ngày 6/5/2020 trước các hành động gần đây trên Biển Đông

Ngày 6/5/2020, Ngoại trưởng Indonesia Retno Marsudi đã phát biểu...

Hải quân nhân dân Việt Nam - 65 năm làm nòng cốt bảo vệ chủ quyền biển, đảo
Hải quân nhân dân Việt Nam - 65 năm làm nòng cốt bảo vệ chủ quyền biển, đảo

Ngày 7/5/1955 đánh dấu bước phát triển mới của Quân đội ta trên chặng đường xây dựng, chiến đấu, chiến thắng, trưởng thành, với sự...

Thông tin liên quan Biển Đông từ 24-29/4/2020
Thông tin liên quan Biển Đông từ 24-29/4/2020

Tàu Mỹ tiến hành FONOP / Đại sứ Mỹ tại Việt Nam phản đối các hành vi của Trung Quốc / EU quan ngại về...

Tin đọc nhiều
Khắc phục 'thẻ vàng' IUU: Kiểm soát chặt hoạt động tàu cá
Hỗ trợ thiết bị phòng dịch cho An ninh Bôlykhămxay và Khăm Muộn
Thủ tướng gửi Thư chúc mừng đồng bào Khmer nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây
Tăng cường kiểm soát xuất-nhập khẩu tại biên giới Việt-Trung
Xây dựng biên giới biển và cửa khẩu cảng ngày càng vững mạnh
Vùng nước biên giới Việt Nam-Trung Quốc là gì? Các công việc được làm và không được làm?
Cơ chế hợp tác của các tỉnh có chung đường biên giới giữa Việt Nam và Lào trong việc thực hiện Hiệp định về Quy chế quản lý biên giới và cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam - Lào  được quy định như thế nào?
Khánh Hòa công bố chương trình kích cầu du lịch
Động viên cán bộ, chiến sỹ làm nhiệm vụ ở các điểm chốt kiểm dịch biên giới
 Ý nghĩa lớn từ dự án phát triển rừng ngập mặn ở Quảng Ninh
Đại dương nào lớn nhất thế giới
Thông tin liên quan Biển Đông từ 18-25/5/2020
Hơn 1.800 xe hàng hóa đã được thông quan qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc
Lễ cầu mưa của người H’rê
Kiểm soát chặt chẽ các biện pháp phòng chống dịch trên địa bàn khu vực biên giới biển, đảo, cửa khẩu Cảng thành phố Hải Phòng
Phát động cuộc thi ảnh nghệ thuật “Tự hào một dải biên cương”
Kiểm tra liên hợp biên giới Việt Nam – Trung Quốc là gì? Văn kiện kiểm tra liên hợp có giá trị pháp lý như thế nào?
Cà Mau mở tuyến du lịch biển đảo
Thông tin liên quan Biển Đông từ 30/4-10/5/2020
Hai tỉnh biên giới Việt Nam-Lào trao đổi kinh nghiệm phòng, chống dịch Covid-19
Mở các cửa khẩu phụ dọc biên giới Việt - Lào để giao thương hàng hóa
Phê duyệt nhiệm vụ lập Quy hoạch tỉnh Kon Tum
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc dự Quốc tang Đại tướng Sisavath Keobounphanh
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc tham dự Khoá 73 Đại hội đồng Tổ chức Y tế thế giới
Sách “Trang chấp trên Biển Đông – Quá khứ, hiện tại, và tương lai”
Cảng Container Quốc tế Tân cảng Hải Phòng đón tuyến dịch vụ mới xuyên Thái Bình Dương
Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2020
Những người nào được sử dụng giấy thông hành xuất nhập cảnh vùng biên giới để qua lại biên giới?
Nỗ lực giữ vững chủ quyền, an ninh trên biển
Sách “Phán quyết Biển Đông: Hướng tới một trật tự luật pháp quốc tế ở các đại dương”