Sức sống của trò chơi dân gian truyền thống cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc

05/11/2020 14:05

Trò chơi dân gian truyền thống của cộng đồng các dân tộc vùng núi phía Bắc nói riêng, cộng đồng các dân tộc Việt Nam nói chung là một trong những di sản văn hóa quý báu được lưu truyền, gìn giữ từ xa xưa và có sức sống mạnh mẽ trong đời sống hôm nay.

Những chàng trai Mông thi giã bánh dày trong phiên chợ vùng cao được tổ chức tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

Sáng tạo từ cuộc sống

Trò chơi dân gian truyền thống là sản phẩm của cộng đồng cư dân vùng núi phía Bắc. Từ sản xuất, sinh hoạt đời sống đến các phong tục tập quán và đấu tranh chống ngoại xâm, đồng bào đều sáng tạo nên những trò chơi để thư giãn và để thi đấu, rèn luyện sức khỏe, nâng cao tay nghề… Bên cạnh những trò chơi mang dấu ấn riêng của từng dân tộc, vùng miền, có rất nhiều trò chơi dân gian truyền thống mang tính phổ biến của nhiều cộng đồng dân tộc.

Tục giã bánh dày của người Mông ở Lai Châu, Điện Biên và một số vùng khác có từ lâu đời, gắn liền với các lễ hội lớn hay ngày cưới… Quy trình làm bánh dày đòi hỏi sức khỏe và sự khéo léo mới có thể tạo ra món bánh dẻo, mịn màng, lôi cuốn nam thanh nữ tú của cả bản làng cùng nhau thi thố. 

Tó má lẹ là trò chơi dân gian của người Thái ở Sơn La được hình thành khi phụ nữ Thái vào rừng lấy củi. Cũng theo tục xưa của người Thái, khi đồng bào cấy cày lúa nước trên nương, họ thường tung các bó mạ cho nhau, từ đó xuất hiện tục ném còn.

Bên cạnh trò chơi mang sắc thái riêng của dân tộc, có nhiều trò chơi hình thành từ sự tương đồng và giao thoa văn hóa của nhiều cộng đồng dân tộc vùng núi phía Bắc như: Tung còn, nhảy sạp, nhảy dây, đẩy gậy, kéo co, đi cà kheo..

Theo tiếng Tày, kéo co còn được gọi là “kéo mây” mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước, tiếp thêm sức mạnh cho cộng đồng trong lao động, sản xuất, tôn vinh và củng cố sức mạnh của tinh thần đoàn kết của cả cộng đồng. Đây cũng là nghi thức quan trọng không thể thiếu trong lễ hội Xuống đồng của người Tày, Nùng, Giáy ở Lào Cai và Thái Nguyên...

Trò đi cà kheo lại xuất phát từ đặc điểm ở nhà sàn và di chuyển trên đường đất lầy lội của đồng bào miền núi phía Bắc vào những ngày mưa.

Ngoài ra, một số trò chơi lại gắn liền với loại hình nghệ thuật biểu diễn với các làn điệu hát dân ca của mỗi dân tộc như thi hát lượn (Tày, Nùng); hát ống (Mông); hát Soọng cô (Sán Dìu)… Là loại hát ví đối đáp nhưng vừa là trò chơi vì có yếu tố giải trí, thi đố. Nhảy thà khềnh (múa khèn) của người Mông cũng là dạng trò chơi thi đấu trong hình thức diễn tấu dân gian.

Từ trong sản xuất và sinh hoạt, trải qua quá trình lâu dài, hệ thống trò chơi dân gian đã được sản sinh, là sự phản ánh sinh động cuộc sống, khát vọng của chính chủ thể văn hóa.

Trò chơi dân gian trong đời sống của các cộng đồng dân tộc

Nhìn chung, trò chơi dân gian chủ yếu là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng, không phân biệt trai gái, già hay trẻ và thường diễn ra ở ngoài trời. Sự phân định giữa trò chơi và thi đấu dân gian, truyền thống hay nghệ thuật biểu diễn chỉ mang tính tương đối. Đa phần từ trò chơi mà được chuẩn hóa thành thi đấu hoặc ngược lại từ nghệ thuật biểu diễn biến thành trò chơi hay thi đấu.

Các trò chơi dân gian thường gắn liền với các lễ hội truyền thống, dân gian của đồng bào. Nó được tiếp nối sau phần lễ, kết nối cả cộng đồng cùng tham gia hoặc cổ vũ. Cùng với những nghi lễ tri ân tổ tiên và cầu mong sức khỏe, các trò chơi dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số còn ngưỡng vọng một mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, an lành, hạnh phúc.

Nhiều trò chơi đã trở thành quen thuộc với các cộng đồng dân tộc miền núi phía Bắc như: ném còn, kéo co, đấu gậy, bắn nỏ, đánh yến, đánh khăng, đi cà kheo, nhảy sạp, nhảy que, xòe… Trò chơi dân gian là sợi dây vô hình cố kết cộng đồng. Đây cũng là dịp già trẻ, gái trai đua tài, rèn luyện sức khỏe, sự dẻo dai, bền bỉ hay khéo léo và sự nhanh nhẹn, chính xác cũng như tài ứng đối.

Trong những ngày diễn ra lễ hội, khi cồng chiêng và trống vang lên, vòng xòe của người Thái được mở rộng, các cộng đồng dân tộc hay du khách gần xa đều có cơ hội nắm tay nhau hòa cùng nhịp điệu. Với trò ném còn (tung còn) của người Thái, Tày, Nùng thì trò chơi dân gian này không chỉ mang tính giải trí, thời điểm hẹn hò của trai gái mà còn là sự ngưỡng vọng một mùa màng bội thu, sự cổ vũ của cả cộng đồng.

Trò chơi dân gian, truyền thống không chỉ thỏa mãn nhu cầu vui chơi giải trí mà còn là cách thức phát triển toàn diện về thể lực, kỹ năng, là sự kết nối cộng đồng và cách thức để giữ gìn, bảo lưu những giá trị văn hóa của chủ thể văn hóa đã được kết tinh trong đó.

Trải qua thời gian, vượt qua những tác động của nền kinh tế thị trường, các trò chơi dân gian truyền thống vẫn được chủ thể văn hóa bảo lưu, gìn giữ từ thế hệ này qua thế hệ khác. Hiện nay các trò chơi dân gian truyền thống này đang được đưa vào hoạt động giáo dục cấp tiểu học và là sản phẩm du lịch đặc thù trong du lịch cộng đồng của đồng bào miền núi phía Bắc./.

Nguồn: quehuongonline.vn
Cùng chuyên mục
Bập bênh ở biên giới Mỹ-Mexico đạt giải Thiết kế của Năm 2020
Bập bênh ở biên giới Mỹ-Mexico đạt giải Thiết kế của Năm 2020

Một loạt các bập bênh màu hồng sáng cho phép mọi người có thể tương tác qua biên giới Mỹ-Mexico đã đoạt giải thưởng danh...

Độc đáo nghi lễ Then “pang” của người Tày
Độc đáo nghi lễ Then “pang” của người Tày

Đầu tháng 7, tại thôn Lập Thành, xã Làng Giàng, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai, có diễn ra nghi lễ Then “pang”...

Chợ phiên ở Đăk R’măng: Lưu giữ bản sắc văn hóa đồng bào Tây Bắc
Chợ phiên ở Đăk R’măng: Lưu giữ bản sắc văn hóa đồng bào Tây Bắc

Từ các tỉnh phía Bắc vào Tây Nguyên lập nghiệp, đồng bào dân tộc Mông ở Đăk R'Măng, huyện Đăk G’long, tỉnh Đăk Nông mang...

Vui Tết cổ truyền Hồ Sự Chà của dân tộc Hà Nhì nơi cực Tây của Tổ quốc
Vui Tết cổ truyền Hồ Sự Chà của dân tộc Hà Nhì nơi cực Tây của Tổ quốc

Là một trong 19 dân tộc trên địa bàn tỉnh Điện Biên, người Hà Nhì (thuộc hai nhóm Hà Nhì Lạ Mí và Hà Nhì...

Háng Sléng - Chợ tình nơi miền biên viễn
Háng Sléng - Chợ tình nơi miền biên viễn

Người dân Phục Hòa nói riêng và cả vùng miền Đông Cao Bằng thường nhắc đến câu “Bươn Slam Slíp Pét” ...

Khám phá rừng pơ mu, sa mu trên 1.000 năm tuổi ở khu vực biên giới
Khám phá rừng pơ mu, sa mu trên 1.000 năm tuổi ở khu vực biên giới

Hiện trong Khu bảo tồn thiên nhiên Xuân Liên (thuộc bản Vịn, xã Bát Mọt, huyện Thường Xuân, Thanh Hóa), giáp khu vực biên giới...

Cikoneng, ngọn hải đăng cổ nhất Indonesia từ thời thuộc địa Hà Lan
Cikoneng, ngọn hải đăng cổ nhất Indonesia từ thời thuộc địa Hà Lan

Quốc gia vạn đảo Indonesia hiện có 284 ngọn hải đăng nằm rải rác khắp cả nước. Trong đó, hải đăng Cikoneng ở tỉnh Banten,...

Đường biên giới giữa Mexico và Mỹ
Đường biên giới giữa Mexico và Mỹ

Đường biên giới chung giữa Mexico và Mỹ dài 3.169 km. Đây là đường biên giới có số lượt người xuất nhập cảnh đông nhất...

Lên biên cương ngắm hoa Sở nở trắng rừng
Lên biên cương ngắm hoa Sở nở trắng rừng

Tháng 12, hoa Sở nở trắng rừng biên giới Bình Liêu (Quảng Ninh). Hội hoa Sở rộn ràng du khách tới tham quan, chiêm ngưỡng...

Độc đáo lễ hội Pang Phoóng của đồng bào dân tộc Kháng ở Điện Biên
Độc đáo lễ hội Pang Phoóng của đồng bào dân tộc Kháng ở Điện Biên

Pang Phoóng là lễ hội mang đậm sắc thái văn hóa của cộng đồng, thể hiện rõ ý niệm và quan điểm sống của cộng...

Tại sao Việt Nam, Trung Quốc phải đàm phán, ký kết Hiệp định Bản Giốc? Khái quát nội dung cơ bản của Hiệp định Bản Giốc?
Tại sao Việt Nam, Trung Quốc phải đàm phán, ký kết Hiệp định Bản Giốc? Khái quát nội dung cơ bản của Hiệp định Bản Giốc?

Thác Bản Giốc là thác nằm trên đường biên giới giữa hai nước Việt Nam-Trung Quốc, theo kết quả phân giới cắm mốc, hai Bên...

Ngày hội của người lao động trên vùng biên giới Tây Nguyên
Ngày hội của người lao động trên vùng biên giới Tây Nguyên

Hội thi “Thợ giỏi khai thác mủ cao su” do Binh đoàn 15 tổ chức mới đây không chỉ là ngày hội của công nhân,...

Ngư dân Kiên Hải (Kiên Giang) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông 2020
Ngư dân Kiên Hải (Kiên Giang) tổ chức Lễ hội Nghinh Ông 2020

Trên vùng biển thuộc xã Lại Sơn, huyện Kiên Hải (tỉnh Kiên Giang), hàng chục tàu thuyền của ngư dân đã xuất bến ra khơi...

Người Lự với lễ hội Căm Mường độc đáo
Người Lự với lễ hội Căm Mường độc đáo

Lễ Căm Mường của người Lự (Lai Châu) là dịp để thể hiện lòng thành kính đối với các vị thần, nhằm mục đích cầu...

Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng

Thường vào cuối tháng 9 âm lịch, khi những đồng lúa chín vàng cũng là lúc đồng bào dân tộc Nùng, huyện Yên Sơn (Tuyên...

Tin đọc nhiều
Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam gửi thư chúc mừng thành công của Đại hội Đảng NDCM Lào
Bộ đội Biên phòng Ninh Bình giúp ngư dân bám biển, vươn khơi
Bảo đảm tốt kỹ thuật cho tàu đo đạc dài ngày
Hỗ trợ lao động đánh bắt và chế biến thủy sản Đông Nam Á di cư an toàn
Bộ Ngoại giao và Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp bàn giao và tập huấn sử dụng Bản đồ địa hình biên giới Việt Nam - Campuchia tỷ lệ 1/25.000 tại các tỉnh biên giới Việt Nam - Campuchia
Độc đáo nghi lễ Then “pang” của người Tày
Cảnh sát biển phải đủ khả năng xử lý tình huống phức tạp nhất trên biển
Thứ trưởng Lê Hoài Trung trả lời phỏng vấn sau Lễ trao đổi Văn kiện Phê chuẩn ngày 22/12/2020
Lào mở thêm cửa khẩu phụ để tăng cường lưu thông hàng hóa với Việt Nam
Các chỉ đạo ứng phó không khí lạnh tăng cường
Kin khẩu mấu: nét đẹp văn hóa của dân tộc Nùng
Đón cơ hội đầu tư ở thành phố biển đảo Phú Quốc
Phát huy sức mạnh toàn dân trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia
Xây dựng nông thôn mới ở vùng biên giới
Quảng Nam thành lập Vườn Quốc gia Sông Thanh
Giúp ngư dân có thêm kiến thức khi đi biển
Chính phủ quyết định nâng cấp cửa khẩu chính Lóng Sập, tỉnh Sơn La thành cửa khẩu quốc tế
Phát triển giao thông đồng bộ, hiện đại, tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh
Các địa phương phát động người dân phát giác trường hợp nhập cảnh trái phép
Phối hợp quản lý bảo vệ biên giới, phòng chống dịch COVID-19
Chương trình “Hải quân Việt Nam làm điểm tựa cho ngư dân vươn khơi bám biển”
Tuyên truyền để ngư dân nâng cao ý thức đánh bắt trong vùng quy định
Nâng cao nhận thức về biển, đảo và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng cho báo cáo viên
Bộ Y tế yêu cầu giám sát, quản lý chặt người nhập cảnh
Tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên tuyến biển, đảo sau khi ký Hiệp định về phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa trong Vịnh Bắc Bộ
Giáo dục về chủ quyền lãnh thổ được thể hiện trong hầu hết các môn học
Ngày hội của người lao động trên vùng biên giới Tây Nguyên
NHNN lên tiếng về việc cư dân biên giới mở tài khoản ở Trung Quốc
Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam: Năm 2021, tập trung xây dựng, hoàn thiện các văn bản luật
Trao tặng 54 kỷ niệm chương “Vì chủ quyền an ninh biên giới tổ quốc”